در شرایطی که تداوم خشکسالی، افت منابع آب زیرزمینی و پدیده نگرانکننده فرونشست زمین، کشاورزی آذربایجان شرقی را با چالشهای جدی روبهرو کرده است، احیای قنوات بهعنوان یکی از پایدارترین و بومیترین روشهای تأمین آب، بار دیگر در کانون توجه سیاستگذاران بخش آب و خاک قرار گرفته و در این میان، شهرستانهای مرند و شبستر، بهعنوان ۲ قطب مهم کشاورزی استان، سهم قابلتوجهی از این برنامه حمایتی را به خود اختصاص دادهاند.
به گزارش عصرآزادی آنلاین، در حالی که آذربایجان شرقی با چالشهای دوگانه خشکسالی مستمر و فرونشست زمین مواجه است، سرمایهگذاری در زیرساختهای آبی به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است؛ بر اساس آخرین گزارشها، ۲۲ سانتیمتر فرونشست زمین در مرند و کاهش مداوم سطح آبهای زیرزمینی، امنیت غذایی و پایداری کشاورزی منطقه را تهدید میکند.
با این نگاه، وزارت جهاد کشاورزی با تخصیص ۳۷۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴، گامی بلند برای احیا و بهسازی قنوات در ۲ شهرستان مرند و شبستر برداشته است؛ این اقدام نه تنها پاسخ مستقیم به بحران آب است، بلکه تلاشی برای حفظ ۴۰ میلیون مترمکعب آب استحصالی سالانه از قنوات و چشمههای منطقه محسوب میشود.
از سوی دیگر نباید این نکته را از نظر دور داشت که آذربایجان شرقی با تولید سالانه بیش از پنج میلیون تن محصولات کشاورزی، سهم قابلتوجهی در امنیت غذایی کشور دارد؛ با این حال، کاهش ۳۰ درصدی بارندگی در پنج سال گذشته و برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، تراز آبی استان را منفی کرده است.
برآوردها نشان میدهد که بیش از ۶۰ درصد از آب مصرفی در بخش کشاورزی آذربایجان شرقی از منابع زیرزمینی تأمین میشود که همین موضوع باعث تشدید فرونشست زمین شده است، در چنین شرایطی، احیای قنوات به عنوان یک سامانه آبیاری پایدار و کمهزینه میتواند بهرهوری آب را تا ۴۰ درصد افزایش دهد و فشار بر سفرههای زیرزمینی را کاهش دهد.
در چنین وضعیتی، تخصیص ۳۷۰ میلیارد ریال اعتبار برای مرمت، بازسازی و اجرای قنوات در این ۲ شهرستان، نشانهای از رویکرد هدفمند وزارت جهاد کشاورزی برای صیانت از منابع پایه، افزایش بهرهوری آب و حفظ معیشت هزاران کشاورز در شمالغرب کشور است؛ اقدامی که با مشارکت بهرهبرداران محلی و تمرکز بر زیرساختهای آب و خاک دنبال میشود.
تاکید بر مشارکت بهره برداران برای احیای قنوات
معاون آب و خاک وزیر جهاد کشاورزی از اختصاص ۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار برای احیا و مرمت قنوات شهرستان مرند و همچنین تخصیص ۲۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای اجرای طرحهای قنات در شهرستان شبستر از محل اعتبارات سال ۱۴۰۴ خبر داد.
صفدر نیازیشهرکی در جلسه بررسی طرح های آب و خاک شهرستان مرند اظهار کرد: مرند از مناطق قناتخیز کشور به شمار میرود و امسال ۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار برای احیای قنوات این شهرستان پیشبینی شده است که در کنار آن، مشارکت بهرهبرداران نیز نقش مؤثری در اجرای طرحها خواهد داشت.
وی با اشاره به ضرورت افزایش بهرهوری مصرف آب افزود: برای تکمیل شبکههای آبیاری مرند، ۲۵ کیلومتر لوله سامانههای آبیاری کمفشار اختصاص یافته که نقش مهمی در کاهش تلفات آب و پایداری تولید کشاورزی ایفا میکند.
معاون آب و خاک وزیر جهاد کشاورزی، خشکسالی را یکی از اصلیترین چالشهای پیش روی بخش کشاورزی کشور دانست و گفت: مدیریت علمی منابع آب، بهویژه در مناطق در معرض فرونشست زمین، ضرورتی انکارناپذیر است. وی همچنین از تأمین اقلام مورد نیاز شبکههای آبیاری و زهکشی منطقه یکانات خبر داد و گفت: این تجهیزات حداکثر ظرف چهار ماه آینده در اختیار بهرهبرداران قرار میگیرد.
نیازیشهرکی درباره طرحهای کانالکشی نیز خاطرنشان کرد: با توجه به محدودیت منابع ملی، تأمین اعتبار این طرحها از محل ظرفیتهای قانونی از جمله بند «م» تبصره ۲۸ و بند «ج» تبصره ۷ قانون بودجه سال ۱۴۰۴ پیگیری میشود.
وی در ادامه، در جلسه بررسی مشکلات بخش کشاورزی شهرستان شبستر، با تأکید بر جایگاه راهبردی این شهرستان در تولیدات کشاورزی استان، از تخصیص ۲۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای قنوات شبستر خبر داد و افزود: ۱۰۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات فنی و مهندسی و ۱۰۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات محرومیتزدایی به این بخش اختصاص مییابد.
شهرام شفیعی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی نیز، با اشاره به محدودیت شدید منابع آبی و تداوم خشکسالی گفت: رویکرد سازمان، تقویت زیرساختهای آبی، افزایش بهرهوری مصرف آب و صیانت از منابع پایه است و پروژههای آب و خاک مرند و شبستر با جدیت در سطح ملی پیگیری میشود.
ضرورت توجه جدی به طرح های آب و خاک به دلیل فرونشست و افزایش شوری آب
عزتالله حبیبزاده، نماینده مردم مرند و جلفا در مجلس شورای اسلامی نیز فرونشست ۲۲ سانتیمتری زمین در مرند را نگرانکننده توصیف کرد و خواستار تسریع در اجرای طرحهای بهینهسازی مدیریت منابع آب شد.
وی کشاورزی را ستون اصلی معیشت مردم منطقه دانست و تأکید کرد: هرگونه غفلت از این بخش، پیامدهای مستقیم اجتماعی و اقتصادی به دنبال خواهد داشت.
در همین راستا، محمود طاهری، نماینده مردم شبستر در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به قرارگیری این شهرستان در حاشیه دریاچه ارومیه گفت: شوری آب و خاک، فرونشست زمین و وابستگی معیشت مردم به کشاورزی، ضرورت توجه ویژه به طرحهای آب و خاک شبستر را دوچندان کرده است.
به گفته وی، شبستر با ۲۳۱ قنات فعال، بیشترین تعداد قنوات آذربایجان شرقی را به خود اختصاص داده است.
اسماعیل اللهیاری، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ویژه مرند نیز با اشاره به وجود ۴۴۱ رشته قنات و چشمه فعال در این شهرستان، حجم آب استحصالی سالانه آنها را بیش از ۴۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد و گفت: تاکنون بیش از سه هزار و ۸۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی مرند زیر پوشش سامانههای نوین آبیاری قرار گرفته است.
تخصیص ۳۷۰ میلیارد ریال اعتبار برای احیا و اجرای قنوات در مرند و شبستر، در کنار توسعه سامانههای نوین آبیاری، نشاندهنده عزم جدی دولت برای مدیریت پایدار منابع آب و حمایت از کشاورزی در آذربایجان شرقی است؛ اقدامی که میتواند ضمن کاهش فشار بر منابع زیرزمینی، نقش مهمی در تثبیت تولید، جلوگیری از فرونشست زمین و حفظ امنیت غذایی منطقه ایفا کند.
منبع/ ایرنا
