عصرآزادی آنلاین/ دکتر قدیر گلکاریان، مدرس روابط بین الملل Near East University
یقیناً بسیاری از هموطنان در روزهای گذشته با دست به دست شدن ویدئویی از سخنرانی زاهد سوباجی، مدیر تلویزیون دولتی ترکیه موسوم به تی.آر.تی در دانشگاه اولوداغ شهر بورسا مسایل را تعقیب می کنند. چرا که وی در میانه صحبت های خود جملهای را به کار برده بود که موجب ناراحتی غالب مردم ایران و به ویژه افرادی شد که به نحوی در زمینه مطالعات منطقهای و ارتباطات سیاسی- فرهنگی ایران و ترکیه دخیل هستند. هر چند تا به امروز از وزارت خارجه ترکیه در رابطه با اظهارات فرد مذکور ابراز نظری نشده است و انتظار هم نمیرود وزارتین خارجه دو کشور به این مسأله ورود کنند. زیرا به نظر بنده اظهارات وی در حدی است که به دور از دیدگاه رسمی دولت جمهوری ترکیه و رهبران سیاسی عاقل آن کشور میباشد. با این حال سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در واکنش به سخنان ایرانستیزانه اخیر زاهد سوباجی، مدیر شبکههای رادیو و تلویزیون دولتی ترکیه (TRT)، طی گفتوگویی با فخرالدین آلتون، رئیس مرکز ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه، بر ضرورت پرهیز از سخنان تفرقهانگیز تأکید کرد.
زاهد سوباچی، در اقدامی عجیب به اظهاراتی علیه ایران پرداخته است. وی در این اظهارات با اشاره به راهاندازی 41 زبان خارجی در شبکه تی.آر.تی گفته است که تا پایان سال میلادی، شبکه تلویزیونی به زبان فارسی راهاندازی خواهد شد و در صدد موقعیت آشفته و ناراحت کردن ایران خواهند بود. حتی لازم است که این کار را انجام دهند. چنین اظهارات عجیب و سخیفی در حالی مطرح میشود که روابط دو کشور ایران و ترکیه در سطح بسیار خوبی قرار دارد و بیان چنین اظهاراتی در سطح یک مدیر دولتی نه تنها در میان مردم ایران بلکه در داخل ترکیه نیز باعث شگفتی شده است.
به طوری که در همین رابطه امید اوزداغ، رهبر حزب ملی گرای ظفر به شدت در برابر چنین اظهاراتی واکنش نشان داده و مدعی شد که “این نوع اظهارات از فردی منتسب از حزب عدالت و توسعه با همکاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران موضع گرفته شده است. نه تنها این تصمیم اشتباه است، بلکه اعلام آن در ملاء عام اشتباهی بزرگ تر میباشد.” در همین حال، دوغو پرینچک، رهبر حزب وطن و متحد نزدیک به ریاست جمهوری ترکیه نیز از این سخنان انتقاد کرده و هشدار داد که “اگر تی.آر.تی رویکردی برای ایجاد ناآرامی در ایران اتخاذ کرده باشد، این نشان دهنده وجود طرح خطرناک به دستور آمریکا و اسرائیل است.” و همچنین دکتر سیف الله تورکسوی، رئیس دیپلماسی جاده ابریشم نیز در شبکههای اجتماعی با لحنی پرسش گرانه نوشت که :آیا یک مقام دولتی میتواند چنین لحنی تهدیدآمیز علیه کشور همسایه به کار ببرد؟”
دامنه این اعتراضات به حدی در داخل ترکیه محسوس بود که در بسیاری از کانال های تلویزیونی و رسانهها نیز با انتقاد از اظهارات ناشایست سوباجی، وی را دارای افکاری ایدئولوژیکی و مذهب گرا که هنوز خصومت شیعه و سنی را تداوم میبخشند، تلقی کرده و عزل وی را خواستار شدند. در این راستا احمد اروزان، رئیس بخش روابط بینالملل حزب “ای یی پارتی” (حزب نیک) که وی فردی دیپلماتیک و سفیر بازنشسته نیز به شمار میرود، ضمن انتقاد از اظهارات سوباجی، این سئوال را مطرح کرد که “آیا این اظهارات با مشورت با وزیر خارجه ترکیه بیان شده است یا نه؟”
تمامی واکنش های داخلی ترکیه و موضع گیری مردم ایران در رسانههای جمعی و فضای مجازی باعث شد که سوباجی از موضع خود عقبنشینی کرده و مدعی شود که منظورش از اذیت کردن ایران در واقع رقابت رسانهای با شبکههای دیگر بینالمللی بوده است. اما آنچه در اینجا لازم است بدان اشاره شود اینکه، دولت مردان و منتسبین به دولت در هر مقام و موقعیتی باید مراقب اظهارات خود باشند و از الفاظ و جملات و تعابیری استفاده ننمایند که با ادبیات سیاسی منطبق نباشد. ابراز عقیده احساسی و پوپولیستی و خارج از عرف سیاسی همیشه مشکل ساز است!
در عین حال باید افرادی همچون سوباجی به دلیل حساس بودن موقعیتشان به جای ایجاد التهاب در فضای رسانهای شایسته است مراقبت لازم را از فضای رسانهای و افکار عمومی دو کشور از خود نشان دهند. زیرا همین اظهارات اخیر از سوی سوباجی به عنوان مدیر مسئول رسانه دولتی ترکیه نه تنها باعث تکدر خاطر افکار عمومی در جمهوری اسلامی ایران شد، بلکه افرادی همچون بنده نیز که سالیان سال با تمام کتب، مقالات، نوشتارها و سخنرانی ها تلاش کردهام پل ارتباط فرهنگی و تمدنی میان ایران و ترکیه را مستحکم سازم، در برابر چنین اظهار نظر ناشیانهای شوکه شده و موضعگیری خودم را با این نوشتار آشکار میسازم. ادبا و اندیشمندان فکری که مسئولان رسانهای نیز جزو آنها هستند، به قول مولانا برای وصل کردن آمدهایم نه برای فصل کردن!
بارها تأکیدم بر این محور بوده که ترکیه و ایران دو پایه اصلی و ایستایی مقاومت در برابر تهدیدات هستند. ریزش و تضعیف یکی موجب ریزش و سقوط دیگری میشود. از این رو در شرایطی که تلاش هر دو کشور بر این است که رویکرد اصولی در برابر شرایط متشنج منطقه ای و به ویژه سیاست خارجی خود داشته باشند و لزوم تقویت مناسبات با همسایه از اهم موضوعات به شمار میرود، اظهار نظرهای این چنینی موجب تفرقه، دشمنی و خصومت میشود. آن هم در شرایطی که رژیم صهیونیستی همه منطقه و کشورهای مسلمان را تهدید میکند. طبیعتاً در این میان افراد وابسته و مزدوری نیز از آب گل آلود در صدد ماهی گرفتن بر خواهند آمد و با ورق زدن صفحات گذشته تاریخ دست به مستند سازی زده و دامنه دشمنی را علیه دو کشور ایران و ترکیه در رسانههای دو کشور گسترش خواهند داد.
در آخر ذکر این نکته مهم است که افراد شاغل در مسئولیت ها و پست های مهم دولتی باید ضمن کسب دانش و تخصص در زمینه کاری خود می بایستی از مفاهیم ادبیات سیاسی نیز آشنایی داشته باشند. اگر سرفصل های دروس رشته های علوم سیاسی و مدیریت دولتی را در کشورهای خارجی مرور کنیم، خواهیم دید که درس سه واحدی به نام ادبیات سیاسی در مقطع لیسانس و هم دو واحدی انتخابی در مقطع فوق لیسانس وجود دارد که به اهمیت مفهوم ادبیات سیاسی میپردازد. در این درس از نکته نظرات ماکیاولی گرفته تا هابرماس اطلاعات و معلومات کافی ارائه میشود. همه این اندیشمندان نگاهشان بر این است که ادبیات سیاسی میتواند تحلیل های اجتماعی و تاریخی را به زبان عمومی و فرهنگی قابل دسترس و منسجم کننده ارائه دهد. البته ذکر این نکته لازم است که در عصر حاضر، ادبیات سیاسی نیز به عنوان مکانیزم ایجاد بحران و مناقشات پیش فرضی بکار میرود. به طوری که کارل اشمیت معتقد است که “ادبیات سیاسی به عنوان فضا و ابزار جدال های سیاسی و جنگ فرهنگی است.” و همچنین آنتونیو گرامشی ابراز میدارد که “ادبیات سیاسی میتواند ابزار قدرتمندی برای مقابله با ساختارهای قدرت باشد و در زمینه ایجاد هژمونی فرهنگی موثر واقع شود.”
با این دو تعریف داده شده به نظر میرسد که مدیر رسانه دولتی ترکیه دانسته یا ندانسته بیگدار به آب زده و اظهارات او با دیدگاههای سیاسی که اشاره شد، انطباق پیدا میکند که بسیار نگران کننده است.
