عصرآزادی آنلاین/ دکتر قدیر گلکاریان، مدرس روابط بین الملل Near East University
در هفتهای که پشت سر گذاشتیم، علی رغم وجود مسایل متعدد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، چندین خبر بیش از هر چیزی توجه غالب افرادی که روند تحولات بینالمللی و سیاست داخلی و خارجی ایران را پیگیری میکنند، جلب نظر کرد. خبر بسیار مهمی که هم با سیاست و هم با اقتصاد کشور در ارتباط است و توجه رسانههای داخلی و خارجی را جلب کرد، تحقق همکاری های بانکی میان ایران و روسیه است که از سال ها پیش انتظار میرفت. بر اساس این تحول مهم اقتصادی- سیاسی، اولین مرحله از فرآیند ادغام شبکه بانکی شتاب ایران با سیستم پرداخت میر روسیه است. گفتنی است که چنین تصمیمی از سال 2022 مورد توجه دو کشور ایران و روسیه بوده است و الکساندر نواک، معاون نخست وزیر روسیه در سال 2022 این اقدام مشترک را اعلام کرده بود. در آن زمان ادعا میشد که اگر شبکه شتاب ایران به سیستم میر روسیه متصل شود، ابتدای امر دارندگان کارت های سیستم پرداخت بانک ملی ایران اجازه میداشتند با کارت های شبکه شتاب از دستگاههای خودپرداز روسیه پول نقد دریافت کنند. در مرحله دوم، شهروندان روسیه نیز میتوانستند از میر کارت خود در ایران استفاده کنند.
سامانههای پرداخت میر روسیه و شتاب ایران در مراسمی در تهران رسماً به هم متصل شدند. یعنی بعد از این هموطنان ما میتوانند از کارتهای شتاب خود در روسیه استفاده کنند. این خبر از جانب محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی اعلام گردید. بدین ترتیب روسیه و ایران ادغام سیستم پرداخت میر روسیه و سامانه شتاب ایرانی را تکمیل کردند. بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی رئیس بانک مرکزی ایران، طرفین همچنین توافقنامه استفاده از ارزهای ملی برای معاملات تجاری را نیز امضا کردند. به گزارش رسانههای رسمی کشور و سایت های معتبر و رسمی روسیه، این فرآیند حاصل نشست دوجانبه با رئیس بانک مرکزی روسیه بوده است و سرانجام الزامات اتصال شبکه پرداخت روسی کارتهای میر به شبکه شتاب ایرانی مورد توافق قرار گرفت. در این راستا، دارندگان کارتهای بانکی شبکه شتاب خواهند توانست در تمامی دستگاههای خودپرداز روسیه و همچنین خودپردازهایی که در سایر کشورهای آسیای میانه به سیستم میر متصل است، نیاز نقدی خود را بصورت اسکناس روبلی را از کارت خود برداشت کنند. به عنوان بخشی از مرحله دوم، شهروندان روسیه در ایران نیز این امکان را خواهند داشت که از کارت های خود در تمامی خودپردازهای تحت سیستم شتاب در ایران استفاده کنند. اما آغاز چنین مرحلهای برای اتباع روسی در ماه اوت سال 2025 محقق خواهد شد. رؤسای بانک مرکزی همچنین سند جدیدی در زمینه همکاری امضا کردند که بر اساس آن توافقنامه نقدینگی ارزهای ملی برای تسهیل تجارت دوجانبه محقق خواهد شد.
شایان ذکر است که در اوت 2023، وزارت امور خارجه ایران خاطرنشان کرد که در دسترس بودن زیرساختهای فنی لازم به جمهوری اسلامی اجازه میدهد تا ظرف چند ماه به سیستم پرداخت متصل شود که سرانجام این امر میسر گردید. روسیه و ایران در سال های اخیر روابط اقتصادی خود را تقویت کردهاند، به ویژه در شرایطی که هر دو کشور با تحریمهای شدید اقتصادی جهان غرب روبرو هستند، تحقق این امر بسیار حائز اهمیت می باشد. بر اساس دادههای آماری، تجارت دوجانبه میان دو کشور در سال 2021 به رکورد 3.3 میلیارد دلار رسید که 81 درصد نسبت به سال قبل افزایش داشته است. ارزش تجارت تا پایان سال 2023 به 4 میلیارد دلار رسیده است. آنچه مسلم است، تجارت با روسیه هر چند در سطح ایدهآل نیست ولی بسیار سیر مثبت و مطلوبی را طی می کند. به طوری که واردات ایران از روسیه با رشد 15.8 درصدی به 1.29 میلیارد دلار در سال 2023 رسید. در ژانویه 2024، با پیوستن ایران به بریکس انتظار می رود که میزان حجم تجاری ایران علاوه بر روسیه با سایر کشورهای عضو نیز به درجه مناسبی نایل آید.
روسیه و ایران در توسعه نفت و گاز همکاری می کنند و گازپروم و لوک اویل در پروژههای ایران مشارکت دارند. روسیه بزرگترین سرمایه گذار خارجی ایران در سال 2022 به ویژه در پروژه های نفتی بوده است. ایران در دسامبر 2023 با اتحادیه اقتصادی اوراسیا به رهبری روسیه قرارداد تجارت آزاد امضا کرد. این توافق با هدف کاهش یا حذف موانع تعرفهای و غیرتعرفهای در تجارت و تقویت همکاریهای اقتصادی بین اوراسیا و ایران، در جریان نشست شورای عالی اقتصادی اوراسیا در سن پترزبورگ به امضا رسید.
یقیناً غالب مردم و مخصوصاً بازرگانان به این پرسش توجه دارند که اهمیت پیوستن سیستم بانکی شتاب ایران به سیستم بانکی میر روسیه چه میتواند باشد؟
سیستم مالی روسیه که توسط ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه به عنوان “کاملا سالم” معرفی می شود، اکنون سراسر جهان را در بر گرفته است. هشت کشور دیگر در حال بررسی پیوستن به سیستم پرداخت میر هستند. اندونزی، مصر، تایلند، هند، نیکاراگوئه، موریس، نیجریه و اتیوپی از جمله این کشورها برشمرده میشوند. به اعتقاد همه اعضای بریکس و بر حسب اعتقاد آشکار پوتین، کشورهایی که با نظام تک قطبی و حاکمیت دلار بر تجارت جهانی مخالفت می کنند، شرایط فعلی یکی از مقاطع زمانی حساس بر شمرده میشود. لذا هر گام جدی برای توسعه و استفاده از “روشهای پرداخت جایگزین برای سیستم سنتی دلار با محور آمریکا بخشی از یک تلاش چندقطبی در حال تحولی است که بنوبه خود میتواند بخشی از یک الگوی مالی برای آینده.” محسوب گردد. هنوز قطب مهمی از “جهان جنوب” وجود دارد که تعداد زیادی از آنها مانند کشورهای شرکت کننده در بریکس، سازمان همکاری شانگهای، پیمان آ سه آن (انجمن کشورهای جنوب شرق آسیا)، ECOWAS (جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا) و مرکوسور (بازار مشترک جنوبی) تمایل جدی برای عبور از حاکمیت دلار آمریکا در سیستم های مالی – تجاری هستند و انتظار می رود طی برنامههایی برای اتصال مالی به سیستم میر روسیه در چند سال آینده گام های مهمی بردارند.
اما آنچه در رابطه با پیوستن شبکه بانکی شتاب ایران به سیستم بانکی میر روسیه اهمیت پیدا میکند نتایج ملموس آن خواهد بود. این همکاری اقتصادی به هر دو کشور کمک میکند تا در مواجهه با تحریمهای اقتصادی بینالمللی مقاومت بیشتری داشته باشند و روند دادوستدها را برای شهروندان و بازرگانان آسانتر کند. مزایای اصلی این ارتباط عبارتند از: الف) افزایش تراکنشهای مالی که موجب خواهد شد شهروندان ایرانی و روسی امکان آن را داشته باشند تا به راحتی از کارتهای بانکی خود در هر دو کشور استفاده کنند. ب) کاهش وابستگی به دلار آمریکا نیز یکی دیگر از نتایج مهم این اقدام شایسته است. همکاری در زمینه اتصال شبکههای پرداخت بانکی به هر دو کشور کمک میکند تا وابستگی خود به دلار آمریکا را کاهش دهند و از ارزهای ملی(پول ملی) خود در تراکنشهای بینالمللی استفاده کنند. ج) تقویت روابط تجاری و اقتصادی از دیگر مزایای این اقدام مثبت برشمرده میشود. در سایه همین اقدام زمینه شکلگیری فرصتهای جدید برای همکاریهای تجاری و افزایش تبادلات اقتصادی بین دو کشور فراهم میگردد. این ارتباط مالی نه تنها به تقویت اقتصاد دو کشور کمک میکند، بلکه روابط اجتماعی و فرهنگی میان آنها را نیز تحکیم میبخشد.
خلاصه اینکه، پیوستن سیستمهای پرداخت بین ایران و روسیه میتواند نقش مهمی در کاهش آثار منفی تحریمهای اقتصادی بر جامعه و حتی افراد داشته باشد. در سایه این اقدام سطح تراکنش اتباع ایرانی در عرصه تجارت بینالمللی افزایش یافته و با کاهش محدودیتهای مالی و افزایش سهولت در انجام پرداختها، تجارت بین دو کشور میتواند افزایش یابد و اقتصاد هر دو کشور در بخش های خرد و کلان از آن بهرهمند شوند. ناگفته نماند که سیستم پرداخت مالی میر روسیه متصل به شبکه پرداخت های بینالمللی همچون ویزا و مسترکارت میباشد. در نتیجه اتباع ایرانی علی رغم وجود سیاست های تحریمی آمریکا خواهند توانست با استفاده از سیستم بانکی میر به سیستمهای ویزا و مستر کارت متصل شده و تجارت اینترنتی خود را انجام داده و بهرهمند شوند. میر کارت بانکی روسیه امکان ارتباط با این سیستمها را فراهم میکند و کاربران میتوانند از این امکانات برای انجام محاسبات و پرداختها استفاده کنند.
