عصرآزادی آنلاین/ دکتر قدیر گلکاریان، مدرس روابط بین الملل Near East University
همه ما سال ها است در پی رسیدن به شرایطی هستیم که بتواند حداقل نیازهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کشور و شهروندان را برآورده سازد. البته باید متذکر شوم که چنین جملهای اشتباه بازخوانی نشود که انگار نگارنده مطلب به دنبال سرزمین و شرایط اتوپیایی است دقیقا شرایط روز را درک کرده و در برخی موارد زورگویی بین المللی را دیده ولی به عنوان انسان و بر اساس ارج نهادن به لیاقت مندی انسانی در سیستم جهان وطنی، خواستار شرایطی هستیم که همگان بتوانیم در عین حالی که با وقار و متانت زندگی میکنیم، در مقایسه با شهروندان سایر کشورهای همتراز دارای مزایا و حقوق قانونی شهروندی به صورت معقول و مطلوب باشیم.
هر انسانی برای بقای خود در جامعه بشری نیازمند و شایسته برخورداری از امکانات، سطح رفاه -ولو نسبی- و امنیت روانی و فیزیکی است. در صورت عدم تأمین این موارد و یا خلل در اجرای چنین شرایطی باید گفت که شهروند یا شهروندان در جامعهای تبعیض آمیز و با محرومیت های آشکار زندگی میکند. امروز از هر کسی بپرسید که شرایط کشور از جنبه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی چگونه است، کمتر کسی جملاتی حاکی از رضایت مندی کامل بر زبان خواهد آورد. هر کسی به نوبه خود با کوهی از مشکلات ناخواستهای روبروست که بخشی از آن برگرفته از تصمیمات و ابتکار عمل شخصی افراد است و در عین حال عمده نارساییها ناشی از خلل در حکمرانی موفق در کشور میباشد که ناخواسته یقه همه ما را گرفته است. از هر زاویه و بر روی هر نقطهای از مسایل بنگریم و بخواهیم گوشهای از مشکلات را با خوشبینی بررسی کنیم، یقیناً یا دستهاش مثل کوزه شکسته دستمان میماند و یا شرایط به حدی است که بقول قدیمی ها “آب گرم نمی شود!” این را من فقط به عنوان یک شهروند که امکان دارم بنویسم، بیان میکنم و شاید عمده مردم بخواهد ناملایمات را همراه با چند جمله دیگر بر زبان بیاورد. هر چند مردم صبور کشورمان در برابر خیل عظیمی از ناملایمات در طول دهههای گذشته بردباری نشان دادهاند و صبورهستند و تاب تحمل آن ها ارزنده بوده است؛ لیکن دیگر وضعیت کنونی به حدی از شدت فشار اقتصادی و اجتماعی رسیده است که تحمل آن میرود که ناممکن شود.
این را به صراحت باید بیان داشت که نظام حکمرانی ما در زمینه شناخت و درک شرایط موفق و ارزنده سیستم کشورداری متأسفانه خوب عمل نکرده است. این هم یقیناً به نگاه سلیقهای اشخاص و محدود بودن و یا محدود دانستن هسته مدیریتی بر میگردد. انگار به غیر از چندین نفر از سیاست گذاران و مدیران در کشور که سالهاست مثل آچار فرانسه به هر پیچ و مهرهای می خورند، کسان دیگری در این مملکت شایستگی ندارد که در مسند کار و عمل و قدرت باشد. برخی ازافراد شناخته شدهای که یک دوره وزیر میشوند، دوره دیگر دستیار یا مشاور و یا حتی معاون رئیس جمهور شده و در دولت دیگری مسئول وزارت خانه ثانوی میشوند. گویی این مدیران دارای چنان نبوغ و فراست شگفتآوری هستند که بدون آن ها چرخه اداره کشور نخواهد توانست بچرخد و یا آن عده چنان جمعیتی برتر از هر جنبه و جهات هستند که قادرند از عهده همه کارها و مسئولیت ها بربیایند. البته استفاده از تجربیات این افراد بحث دیگری است ولی دائما در راس امور اجرایی بودن امری جداگانه است. همین امر باعث میشود موفقیت یک سیستم حکومتی در نشان دادن توانایی خود در اداره کشور و هماهنگ کردن ثبات سیاسی، رونق اقتصادی و رفاه اجتماعی با سکته همراه باشد. موثرترین سیستم ها چندین ویژگی کلیدی را در این زمینهها نشان میدهند.
در حوزه سیاسی
در سیاست، شفافیت، پاسخگویی و فراگیری امور سنگ بنای حکمرانی برجسته به شمار میرود. مشارکت دموکراتیک، احترام به حقوق بشر، و پای بندی به حاکمیت قانون تضمین میکند که دولتها نسبت به شهروندان خود پاسخگو باقی بمانند. سیستمهای سیاسی موفق همچنین سازگاری مطلوبی دارند که همین شیوه نشان میدهد که آنها قادر هستند تا ضمن حفظ ثبات، با چالشهای نوظهور مقابله کنند. نه اینکه امروز رهبران کشورهایی که برایش تره خرد می کنیم، فردا از پشت به ما خنجر بزنند و به گونه ای دیگر عمل کنند. در ظاهر با ما باشند ولی در خفا به گونه ای مخالف عمل بنمایند. نیازی به نمونه نشان دادن نیست و تحولات چندی پیش را می توان با مرور به رفتار رهبران کشورها و یا وزرای خارجه آن ها به خوبی درک کرد.
در زمینه اقتصادی
از نظر اقتصادی، یک سیستم حاکمیتی قوی، رشد پایدار، توزیع عادلانه منابع و نوآوری را در اولویت قرار میدهد. سیاستهایی که کارآفرینی را تقویت میکنند و همچنین از حقوق مالکیت محافظت میکنند و مالیات منصفانه را تضمین مینمایند، اقتصادهای تاب آوری را پدید میآورند و این مدیریت سیستماتیک موجب میشود که نهادهای قوی پدید آمده و قدرت اجرایی مقتدرانهای داشته باشند. از فساد جلوگیری کرده و کارایی را ارتقاء میدهند. نه اینکه فلان وزیری سال ها بعد متوجه نشت سرمایههای ملی کشور از طریق قاچاق بشود و تنها به عذرخواهی بسنده کند. حاکمیت موفق و سرزنده در زمینه اقتصادی اجازه نمیدهد بهانه برای ناامیدی مردم در زمینه معیشت روزانه پدیدار شود و برنامههای کوتاه مدت تا دراز مدت را برای حل مشکلات و یا آمادگی برای رفع بحران ها را در دست برنامه خود قرار میدهد. نسبت به سرمایهگذاری داخلی و بینالمللی گام های جدی برمیدارد و شرایط امیدوارانهای در کشور ایجاد میکند تا سرمایههای فراری از کشور دوباره به وطن برگردند و یا سرمایهگذاران خارجی بدون نگرانی و ضایع شدن سرمایه خودشان جذب شوند و توسعه بلندمدت را به پیش میبرند. لیکن امروز شاهد هستیم که علی رغم داشتن بحران های جدی اقتصادی، تنها جبههای که مظلوم است و هر ضربه فرسایندهای بر گرده آنها سنگینی میکند تا بار سنگین مالی دولت کاهش یابد، همانا ملت است. در زمان مناسب و لازم به جای اینکه سرمایهگذاری ها در توسعه و پیشرفت بنیانهای تکنولوژيکی کارخانجات، پالایشگاه ها، نیروگاه ها و … بشود، صرف موارد غیر زیر ساختی شده و امروز کارخانهدار و صاحب صنایع بیچاره به دلیل قطعی مکرر برق از تولید باز میماند؛ منابع تأمین پروتئینی مانند مرغداری ها با تلفات سنگین جوجهها روبرو میشوند. نانوا خمیرش تلف میشود، کارمند بدون اینکه مفید جامعه بشود، به دلیل آلودگی هوا و یا صرفهجویی در مصرف انرژی مجبور به تعطیل ماندن شده و برخی از آنها هم ماشاالله هزار ماشاالله به جای نشستن در خانه، سوار خودروهایشان شده و راهی سفر میشوند. اینها تماماً نشان گر کم تدبیری و نگاه ناشایسته مدیران گذشته است و حالا دکتر پزشکیان با این شرایط نامطلوب دست به گریبان است.
در زمینه اجتماعی
از نظر اجتماعی، حکمرانی موثر قادر است در شرایط برابری، آموزش و سلامت را ارتقاء دهد. تمرکز بر کاهش نابرابری و تقویت فراگیری فرهنگی، انسجام اجتماعی را تقویت میکند. خدمات عمومی مانند آموزش و مراقبت های بهداشتی را در دسترس عموم قرار داده و خدمات بهداشت و سلامتی را با کیفیت بالا تعقیب و اجرا میکند تا شهروندان توانمند شده و کیفیت زندگی آنها بهبود یابد. نه اینکه کمبود داروهای حیاتی خواب را از چشم بیمار و همراهان بیمار بزداید. پزشکان به دلیل عدم دریافت حقوق خود از نهادهای ذیربط نسبت به پذیرش بیماران بیمه شده خودداری نشان دهند. نظام حاکم موفق و ممتاز با برنامههای اجتماعی که به فقر و بیکاری منجر میشود، تدبیر لازم را اندیشیده و سعی میکند نیروهای انسانی را در کشور نگهدارد دارد نه اینکه در برابر سرمایه انسانی که سال ها از محل مالیات های این ملت به درجهای از علم و رتبه دانشگاهی رسیده و یا در صنفی مهارت و تجربه یافتهاند، راهی دیار غربت شوند. این نو تدبیر اندیشی از ویژگی های بارز سیستمهای موفق هستند.
ادغام در زمینه ها
یک سیستم حاکمیتی واقعاً برجسته، این ویژگیها را در حوزههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ادغام میکند. از فناوری و نوآوری استفاده میکند، همکاریهای بینالمللی را تقویت میکند و پایداری زیست محیطی را برای اطمینان از پیشرفت بلندمدت در اولویت قرار میدهد.
به طور خلاصه، حکمرانی موفق مستلزم رویکردی متعادل است که نیازهای همه بخشهای جامعه را برآورده کند و ثبات، رفاه و هماهنگی اجتماعی را تضمین نماید. با پایبندی به این اصول، سیستمهای حکمرانی میتوانند به موفقیتهای چشمگیری در دنیایی که همیشه در حال تحول است دست یابند. این ملت شایسته چنین شرایطی است و مصرانه خواستار آن است. بیایید جنگ و ستیز برای صندلی قدرت را کنار بگذارید و حداقل از 24 ساعت روزانه 1 ساعتش را برای حال مردم دلواپس باشید. مردم ما مستحق این مشکلات نیست و بایستی بدانیم همراه کردن مردم نیازمند رسیدن به یک سیستم حکمرانی موفق است.
