آلودگی هوا؛ مهمان ناخوانده روز هوای پاک

عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده

آلودگی هوا به یک داستان تکراری در شهر تبریز و برخی از شهرهای صنعتی آذربایجان شرقی از جمله سهند، آذرشهر و بناب تبدیل شده است که شهروندان آنها ناچاراً در فصول پاییز و زمستان هر سال باید شاهد افزایش آلاینده‌ها و محو شدن آسمان آبی باشند.
علیرغم اینکه هر روز باید در راستای کاهش آلودگی هوا گام برداشت اما، ۲۹ دی ماه به عنوان روز ملی هوای پاک، نه تنها یک روز خاص بلکه باید تلنگری برای بیدار شدن مسئولان از خواب زمستانی و خدمت در راه رضایت مردم باشد.
در حقیقت، روز هوای پاک در سطح کشورهای جهان تحت عناوين مختلفی از جمله روز بدون خودرو، روز بدون دود و غیره نامگذاری شده تا فرهنگسازی لازم در این خصوص انجام گیرد.
در ايران نيز سالهاست که بحران آلودگي هوا در شهرهای آلوده تهران، تبريز، مشهد، اراک، اصفهان، شيراز و اهواز به سهولت قابل لمس است و به همین خاطر بود که ستاد اجرايي كاهش آلودگي هوا را بر آن داشت تا از سال ۱۳۷۴ و به منظور ايجاد حساسيت در کشور، ۲۹ دی ماه به عنوان روز ملی هوای پاک اعلام گردد کمااینکه بدون اقدامات عملی، این تصمیم شبیه به یک حرکت نمادین است و علیرغم اینکه می گویند قدمت روز هوای پاک در ايران از كشورهای فرانسه و ايتاليا بيشتر است اما ساکنان کلانشهرهای ما در روز هوای پاک از آلودگی هوا رنج می برند و این یعنی؛ هنوز در ابتدای راهیم…

◾️فضای اول

آنطور که مسئول مرکز پایش هوای اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی می گوید با ثبت مرتب آلودگی هوای تبریز، تعداد روزهای آلوده هوای این کلانشهر در دی ماه به بیش از ۱۶ روز رسید.
سعید سابقی افزود: از ابتدای دی ماه ۱۴۰۳ تاکنون ۱۵ روز در تبریز شاهد هوای ناسالم برای گروه های حساس بودیم و یک روز نیز در همین ماه میزان آلودگی هوا برای تمام گروه های جامعه ناسالم ثبت شده است.
وی با اعلام اینکه تعداد روزهای آلوده در هوای تبریز در سال جاری نسبت به ۱۴۰۲ افزایش داشته است اضافه کرد: در حالی که در طول سال گذشته تنها شاهد ۳۲ روز هوای آلوده در تبریز بودیم که این رقم در سال جاری به ۲۴ روز رسیده است و افزایش این تعداد تا پایان سال بسیار محتمل است.
سابقی تاکید کرد: این روزها ایستگاه سنجش هوا در شهر بناب عدد ۱۶۵ و شهر سهند عدد ۱۵۲ را نشان می دهد که برای همه گروه های جامعه ناسالم است و در میدان آذربایجان نیز عدد ۱۵۲ را نشان می دهد که وضعیت قرمز به شمار می رود.
مسئول مرکز پایش هوای اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی دلیل اصلی شرایط بغرنج هوای تبریز را وارونگی هوا و نبود باد مناسب اعلام و یادآور شد: بر اساس پیش بینی سازمان هواشناسی با ورود سامانه بارشی از هفته آینده از میزان آلایندگی هوای این کلانشهر و شهرهای بناب و سهند کاسته می شود.
به گفته او، شاخص آلودگی از صفر تا ۵۰ خوب و هوای پاک، از ۵۰ تا ۱۰۰ سالم، از ۱۰۰ تا ۱۵۰ هوای ناسالم برای گروه‌های حساس، از ۱۵۰ تا ۲۰۰ نیز ناسالم برای تمام گروه‌ها، ۲۰۰ تا ۳۰۰ خیلی ناسالم و بیش از ۳۰۰ نیز خطرناک و بحرانی است و شهر تبریز در روز ملی هوای پاک نیز نتوانست سیاهی را از تن خود به در کند!

◾️فضای دوم

یک کارشناس علوم محیط زیست در تبریز معتقد است فصل سرما از نظر طبیعت اقلیم شناسی، بسترساز افزایش غلظت آلاینده‌هاست و عمدتاً هم در فصل زمستان این اتفاق می‌افتد و لذا جوّ سرد و خشک، هوا را پایدار کرده و سیستم اتمسفری آن، تازه مسئولان را به این فکر می‌اندازد که مشکلات بسیاری در حوزه‌ آلودگی داریم!
“بهروز ساری صراف” ادامه داد: مسئولان نباید تنها در یک فصل سال به یاد ریه‌های مردم تبریز بیفتند چراکه در یک ماه و یا یک فصل نمی‌ توان کاری مؤثر و زیربنایی انجام داد.
وی افزود: در زمینه‌ آلودگی هوای تبریز و سایر کلانشهرها تا زمانی که مسئله سوخت نیروگاه‌ها و کارخانجات، انتقال و ارتقای تکنولوژی ساخت خودروهای تولید داخل و افزایش سرانه فضای سبز به نحو مناسب حل نشود، مشکل آلودگی نیز ابداً حل نخواهد شد.
رئیس دانشکده برنامه‌ ریزی و علوم محیط دانشگاه تبریز اضافه کرد: متاسفانه در زمینه تولید آلاینده ها بار بسیاری را بر شهر تحمیل کرده‌ایم و نیروگاه تبریز نیز به‌ دلیل استفاده از سوخت مازوت عملکرد قابل دفاعی ندارد اما تنها این عامل نیست، استقرار صنایع آلاینده و فعالیت‌های صنعتی غیراستاندارد نیز آرام آرام جمع شده و مشکلات ما را افرایش می‌دهند.
صراف با اشاره به مازوت سوزی نیروگاه تبریز متذکر شد: نیروگاه مجبور شده تا از مازوت استفاده کند و با توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی حاکم بر منطقه باید در رفع مشکلات نیروگاه کمک کرد و با تحقیر و مجرم‌ انگاری آن کاری درست نمی‌ شود.
این کارشناس علوم محیط زیست خاطرنشان کرد: برنامه آمایش سرزمین مناسبی در تبریز سراغ نداریم و یا اگر هم داریم به خوبی اجرا نمی‌شود و متاسفانه بارش‌های پاییزی هم بسیار اندک بوده‌اند و سبب کمبود آب سدها شده‌اند تا جلوی سنگینی هوای آلوده را بگیرد.

◾️فضای سوم

طبق داده های مرکز پایش کیفی هوای اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، وضعیت کیفیت هوا در روزهای اخیر هفته پایانی دی ماه ۱۴۰۳ در شهرهای سهند، بناب و منطقه غرب تبریز به وضعیت قرمز رسید.
بر اساس آنالیز ایستگاه سنجش هوا در شهر بناب میزان آلودگی هوا بر اساس ذرات ۲،۵ میکرون را برابر با عدد ۱۵۴ نشان می دهد که برای تمام گروه های جامعه ناسالم بوده است.
همچنین گزارش مرکز پایش کیفی هوای اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی حاکی است، شاخص آخرین روزهای هفته گذشته کیفیت هوا بر اساس ذرات ۲.۵ میکرون در بخش غربی تبریز برابر با عدد ۱۵۲ بود و کیفیت هوای شهر سهند نیز ۱۵۱ را نشان می داد که این وضعیت شرایط قرمز بود و برای تمام گروه های جامعه ناسالم محسوب گردید کمااینکه میانگین آلودگی امروز هوا در کلانشهر تبریز نیز بر روی عدد ۱۵۰ قرار داشت که برای تمام گروه های جامعه ناسالم بود.
بر اساس گزارش‌های سامانه پایش هوای کشور در ۹ ماهه سالجاری در کلانشهر تبریز تعداد ۱۱۲ روز پاک، ۱۴۶ روز قابل قبول و ۱۸ روز ناسالم برای گروه‌های حساس به ثبت رسیده است.
بدین ترتیب، آمارها نشان می دهد نیروگاه حرارتی تبریز با ظرفیت ۳۰ درصد بخش اعظمی از هوای کلانشهر تبریز را آلوده می‌کند زیرا تکنولوژی فرسوده این نیروگاه سالهاست که در سطح جهان منسوخ شده است ولی در سایه‌ عدم برنامه ریزی صحیح و سرمایه گذاری اصولی نامسئولان، شهروندان تبریز و شهرهای پیرامونی آن، مجبور هستند هوای سَمی را تنفس نمایند، بنابراین یا زمان آن فرا نرسیده است که به جای این نیروگاه، تولید برق از انرژی‌های پاک در دستور کار مدیران قرار گیرد!؟