حضور کمرنگ ناشران استانهای تاثیرگذار کشور در سی و ششمین نمایشگاه کتاب تهران و حواشی آن از نگاه "عصرآزادی"
بازار نشر ایران فقط در تهران!؟
عصرآزادی/ شهرام صادق زاده
سی و ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران با مشارکت ۲ هزار و ۳۰۰ ناشر داخلی و خارجی که از ۱۷ تا ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ با شعار “بخوانیم برای ایران” برگزار میشد پس از ۱۰ روز به کار خود پایان داد؛ یکی از بزرگترین رویدادهای فرهنگی کشور که همه ساله با گردهمایی تعداد کثیری از ناشران و صاحبان قلم توجه بسیاری از اهالی علم و فرهنگ را به خود جلب میکند اما در جهت تسهیل حضور ناشران استانهای بزرگ و تاثیرگذار موفق عمل نکرد و بسیاری از تلاشگران حوزه فرهنگ و ادب مناطق مختلف از شرکت در آن بازماندند!
یکی از تغییرات این دوره از نمایشگاه نسبت به دو سال گذشته، حذف کتابفروشان از نمایشگاه فیزیکی بود چرا که ناشران معتقد بودند حضور کتابفروشان در نمایشگاه روی فروش آنها تاثیر میگذارد، گرچه این حذف با انتقاداتی مواجه بود و در نهایت وزارت ارشاد را وادار به برگزاری دوره فروش مجازی ویژه کتابفروشان پس از نمایشگاه کرد اما در نهایت این امر تاثیر چندانی بر روی فروش ناشران نداشت.
معمولاً همواره تاکید میشود که ناشران استانی بازوی نشر کشور هستند و حمایت از این ناشران، سرمایه گذاری برای اعتلای نشر قلمداد میگردد ولی متاسفانه در سی و ششمین دوره نمایشگاه تهران به حضور پررنگ آنها توجهی نشد!
بازدیدکنندگان علاقهمند به خرید کتابهای زبان تُرکی آذربایجانی در غرفههای محدود و پراکنده این نمایشگاه فقط توانستند به حضور در انتشارات دورنالار و رجال از آذربایجان غربی، انتشارات ییلاق، اختر، نباتی، آذرتوران و پارلاق قلم از آذربایجان شرقی و انتشارات ساوالان ایگیدلری و خط هشت از استان اردبیل مبادرت ورزند که به دلیل ضوابط نمایشگاهی، توانسته بودند از فیلتر آن عبور کنند…
تمرکز اول
در طول سالهای برگزاری نمایشگاه کتاب تهران، موضوع مورد مناقشه، درباره انتشاراتی بوده که در نمایشگاه حضور پیدا میکردند و اختصاص سوبسید و کمکهایی که از سوی وزارت ارشاد به ناشران اعطا میگردد اما انگار نه تنها کمکی از سوی ارشاد صورت نمیگیرد بلکه ظاهراً نمایشگاه از طرق مختلف برای وزارت ارشاد سوددِه هم بوده است.
از قرار معلوم، برای غرفه نشرهای کوچک تا متوسط، بین ۲ تا ۴ میلیون تومان اجاره گرفته میشود و هرچه غرفه بزرگتر شود، به همان نسبت اجاره بالاتر میرود و غرفههای تبلیغاتی و اغذیهای هم که اجاره داده میشوند معمولاً یک بانک حامی مالی قلمداد میگردد.
با توجه به گفتگوی خبرنگار اعزامی “عصرآزادی” با ناشران استانی در این نمایشگاه، سوالی که پیش میآید این است که آیا در این شرایط برای یک ناشر کوچک استانی صرفه اقتصادی دارد که در این ماراتن فرهنگی شرکت کند؟ به طوری که هر ناشر برای اینکه بتواند در نمایشگاه غرفه بگیرد، حداقل به چاپ ۴۰ عنوان کتاب در ۵ سال اخیر نیاز داشت که طبیعتاً ناشری که به این حجم از انتشار کتاب رسیده باشد، حتماً درآمدی دارد که بتواند از عهده مخارج کوچکتر مانند اجاره غرفه برآید.
موضوع جالب دیگر این نمایشگاه اما، ماجرای بُن کتاب بود که برای بخشی از قشرهای جامعه در نظر گرفته شد در حالی که بُن کتاب تا پیش از مجازیشدن نمایشگاه محلی برای ایجاد فساد بود لذا برخی ناشرها بنها را نقد میکردند یا از سوبسید کتابها سوءاستفاده میکردند اما بعد از سال ۱۳۹۹ بُنها فقط به صورت مجازی قابل استفاده بودند تا فساد حاصل از آن کم شود، امسال هم شنیده شد زیرساختی فراهم خواهد شد تا هم در بخش مجازی و هم حضوری که فساد در استفاده از بُنها و یارانهها به حداقل برسد کمااینکه دانشجویان از مبلغ اندک و نحوه استفاده از این بُنها راضی نشدند زیرا نیاز به پرداخت نقدی در هنگام خرید کتاب وجود داشت و آنها انتظارش را نداشتند.
تمرکز دوم
ناشران استانی میگویند آنها در بازیها و لابیهای ناشران بزرگ قرار نمیگیرند و کتابهایشان نیز به همین فراخور کمتر دیده میشود، از همین رو تنها امیدواری آنها برای نمایش و فروش گسترده کتابهایشان، به برگزاری نمایشگاههای کتاب استانی و فراتر از آن روزهای برگزاری هر ساله نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بود که برای آن نیز همواره موانعی وجود دارد؛ بسیاری از آنها نمیتوانند بر اساس ضوابط حضور در نمایشگاه مانند حدنصاب کتابهای منتشره در طول یکسال و سایر هفتخوان رستم در این رویداد بزرگ شرکت کنند.
یک پژوهشگر استانی، گرانی کاغذ و هزینههای بالای چاپ را یکی از اساسیترین مشکلات صنعت نشر دانست و گفت: نوسانات قیمت، بسیاری از نویسندگان را از چاپ کتاب در تیراژ بالا منصرف کرده است لذا این مسئله، در کنار بالا رفتن قیمت کتاب، سبب کاهش استقبال مردم از خرید کتاب شده و حضور ناشران استانی در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را با محدودیتهایی مواجه کرده است.
علی حسینپور افزود: تشکیل اتحادیههای متمرکز، میتواند راهکاری مؤثر برای حضور ناشران استانی در نمایشگاههای کشوری باشد که این اتحادیهها میتوانند با رعایت قوانین و هماهنگیهای لازم، امکان عرضه کتابهای بومی را فراهم کنند.
وی اضافه کرد: انتشار کتاب نباید صرفاً با هدف پر کردن رزومه یا دستیابی به منافع اقتصادی باشد زیرا یک اثر علمی و فرهنگی باید حاصل پژوهشهای جدی، تحقیقات میدانی و تجربه نویسنده باشد تا در توسعه دانش تأثیرگذار باشد بنابراین، رعایت استانداردهای نشر و تولید محتوای ارزشمند، مسئولیتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
حسینپور تاکید کرد: هر کتابی که منتشر میشود، نتیجه تلاش فکری و فرهنگی یک فرد است لذا باید با نگاه مسئولانه به آن پرداخت و آثاری را عرضه کرد که در شأن مخاطب و فرهنگ کشور باشد.
تمرکز آخر
نباید چشمها را بست؛ گرانی کاغذ، هزینههای سنگین چاپ و کمتیراژی کتابها و امثال آن، عرصه را بر ناشران استانی تنگ کرد و حضور آنها را در این دوره از نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران با موانع جدی مواجه نمود.
واقعیت این است که ناشران کتاب در ایران، به ویژه در استانهای دور از پایتخت با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم میکنند؛ از افزایش قیمت کاغذ و هزینههای تولید گرفته تا نبود حمایتهای مالی و تخصصی و غیره، و همه این چالشها در شرایطی رخ میدهد که نیاز به انتشار محتوای بومی و علمی روزبهروز پررنگتر میشود.
در این میان، ناشران استانی که باید نقش اساسی در معرفی هویت فرهنگی، تاریخی و ادبی مناطق مختلف کشور ایفا نمایند با وجود سختیهای پیشرو، همچنان با انگیزه و آگاهی در مسیر فعالیت خود گام برمیدارند و تلاش دارند آثار ارزشمندی متناسب با نیاز جامعه منتشر کنند اما عطای نمایشگاه را به لقایش بخشیدند زیرا شرایط حضور در آن را کسب نکردند!
هرچند بسیاری از ناشران استانهای شمالغرب کشور به صورت مجازی در نمایشگاه امسال کتاب تهران حضور داشتند اما، نکته جالب توجه در نمایشگاه امسال، اعتراض برخی از ناشران شهر تبریز در اعتراض به رفتارهای سلیقهای وزارت ارشاد برای شرکت در نمایشگاه کتاب بود که گویا از بهمن ۱۴۰۳ تاکنون، انجمن صنفی ناشران کتاب آذربایجان شرقی پیرو تعامل و مکاتبات مکرر با مدیرعامل خانه کتاب، درخواست اختصاص غرفهای تجمیعی برای حضور جمعی از ناشران این استان را مطرح کرده و پاسخی نگرفتهاند.
بدین ترتیب، سی و ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران به عنوان بزرگترین رویداد فرهنگی و ادبی کشور به نسبت سالهای قبل از شیوع ویروس کرونا نمایشگاه خلوتی بود و به نظر میرسد مسئولان و متولیان حوزه فرهنگ باید برای آشتی دوباره مخاطب با اینگونه نمایشگاهها در سالهای آینده فکر و ایده جدیدی طراحی نمایند وگرنه این فرمان، به منطقه ناکجاآباد منتهی میشود!
