بازار هنوز امیدوار است

عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده

مذاکره ایران و آمریکا و رسیدن به یک توافق هسته ای برای یک بازه زمانی ۲ تا ۳ ساله با درجه ای از کاهش تحریم‌ها و نه رفع کامل آنها، اقتصاد ایران را در وضعیت نه جنگ و نه صلح و به صورت ناپایدار قرار می‌دهد که تداوم این شرایط به فرض تاب آوری اقتصاد داخلی به رفتار طرفین در موضوع هسته‌ای و حوزه نظامی وابسته است.
در این شرایط، وضعیت بازارها منوط به رفع چالش‌های سیاسی میان ایران و آمریکا در قالب مذاکرات اساسی و بنیادین و رسیدن به یک توافق صلح پایدار است و می‌تواند با رفع کلی تحریم های اقتصادی، بخش اقتصاد ایران را در مسیر رونق و پایداری اقتصادی قرار دهد لذا عقلانیت سیاسی حکم می کند مسئولان امر علاوه بر تدابیر لازم برای تقویت توان آفندی و پدافندی کشور، عبور از جنگ اقتصادی و رفع کامل تحریم های اقتصادی را در دستور کار قرار دهند.
با این وجود، هرچند به نظر می‌رسد قضیه مذاکره بین ایران و آمریکا در آینده بیش از هر موضوع دیگری به خصوص جنگ، دوباره پیگیری خواهد شد اما این به معنای تضمین برای همراهی رژیم اسرائیل با مذاکره و توافق احتمالی نیست.
کارشناسان می‌گویند این شرایط به طور کلی برای اقتصاد و بازار ایران ناشناخته و پر از ابهام است تا بتواند تصمیم هیجانی و آنی بگیرد لذا به نظر می‌رسد با گذشت زمان در بازه کوتاه مدت و کاهش گردوغبار سیاسی و ایجاد یک شفافیت ژئوپلتیکی، بازار سرمایه می‌تواند از گُنگی و بی‌تصمیمی خارج گردد…

◾️بازار اول

جنگ ۱۲ روزه و به طور خاص وضعیت ایجاد شده پس از جنگ تحت هر عنوان، اقتصاد ایران را در یکی از سخت ترین و مبهم ترین دوران تاریخی خود در نیم قرن اخیر قرار داده است، این شرایط هرچند هنوز آثار و نشانه‌های خود را در شاخص‌های اصلی اقتصاد به جز بازار سرمایه نشان نداده اما این به معنای آرامش اقتصاد و به عبارت برخی از فعالان سیاسی واکسینه شدن اقتصاد ایران به چالش های سیاسی و ژئوپلتیک نیست.
اقتصاد، بازار، فعالان و بنگاه های اقتصادی ایران در شرایط کنونی بعد از جنگ دچار یک نوع هَنگی، ایستایی فکر و بی تصمیمی شده اند، علت خاص این رفتار نیز چیزی جز بالابودن شدت ابهام شرایط حال و آینده کشور به دلیل شرایط آتش بس و بی اطمینانی نسبت به آغاز دوباره جنگ در هر لحظه و پایداری آتش‌بس است.
در حقیقت، آتش بس میان ایران و اسرائیل از منظر ژئوپلیتیکی به دلیل عدم توافق بر سر بازه زمانی آن و نبود زمینه ای برای مذاکره و رسیدن به توافق بر سر تَرک مخاصمه، آتش بسی بسیار شکننده و سست ارزیابی می شود.
سابقه شدت تخاصم میان دوطرف و عزم طرفین به نابودی طرف مقابل که نشان شدت تخاصم دارد و حضور ضعیف و غیرقابل اعتماد کشورهای واسط و میانجی به خصوص آمریکا که خود یکی از طرفین جنگ محسوب می شود و سابقه ای نامطئنی برای طرف مقابل آنهم در وضعیت منتهی به آغاز جنگ در قالب انجام مذاکره دارد، عملاً وضعیت آتش بس را در ابهامی بزرگ قرار داده است.
در عین حال، وضعیت مذاکره میان طرفین نیز در ابهامی بزرگ قرار دارد؛ از یک سو طرف اصلی حمله و جنگ یعنی اسرائیل به دلیل عدم به رسمیت شناخته شدن از طرف ایران، اصولاً طرف مذاکره نخواهد بود و از سوی دیگر طرف مذاکره یعنی آمریکا، چه در قالب برجام و چه در زمان مذاکره قبل از جنگ اخیر، سابقه قابل اعتماد و اطمنیانی را برای ایران ایجاد نکرده و قاعدتاً با رفتارهای خود اساس و اصالت دیپلماسی و مذاکره را زیر سوال برده است.

◾️بازار دوم

یک کارشناس بازار سرمایه با تحلیل رفتار سرمایه‌گذاران و نقش دولت در تحولات اخیر بورس، از پنج تیپ رفتاری فعالان بازار سهام در این شرایط تأکید می‌کند که به جز مداخله‌ مستقیم دولت، فعلاً راهکار پایداری برای حفظ تعادل در بازار دیده نمی‌شود.
“پیام الیاس کردی” درباره نسبت آتش‌بس با بازگشت اعتماد به بازار سرمایه افزود: اگر بازار نسبت به استمرار آتش‌بس اطمینان پیدا کند، می‌توان انتظار رشد حداقل ۲۰ درصدی شاخص را در هفته‌های آتی پیش‌بینی کرد.
وی با پیش‌بینی عوامل تأثیرگذار بر روند آتی بورس و سناریوهایی جهت حرکت شاخص در کوتاه‌مدت و میان‌مدت افزود: در هر کشوری که ریسک سیستماتیکی مانند جنگ رخ می‌دهد، قاعدتاً بازارهای مالی هم واکنش منفی نشان می‌دهند لذا به نظر می‌رسد این بار نیز ما چنین واکنش منفی را از بازار سهام ایران مشاهده کردیم که یک واکنش طبیعی همانند سایر نقاط جهان است.
الیاس کردی اضافه کرد: بازار سهام به مذاکرات خوش بین بود اما باید یادمان باشد از چه شرایطی به چه شرایطی رسیده‌ایم، اگر خاطرتان باشد از شروع جنگ ۱۲ روزه ایران و رژیم اسرائیل و حتی همکاری‌هایی که آمریکایی‌ها با اسرائیلی‌ها داشتند، در شرایطی بودیم که ایران و آمریکا دور پنجم مذاکرات غیرمستقیم را برگزار کرده بودند و صحبت‌هایی نیز درباره دور ششم مذاکرات مطرح شده بود، بنابراین بازار سهام، خوش‌بینی عجیبی نسبت به مذاکرات داشت؛ اما اکنون به شکل کامل در موضعی بدبینانه قرار دارد!
وی یادآور شد: از هفته گذشته در بازار تحرکات و گشایش اقتصادی خاصی در بورس و بازار سرمایه مشهود بوده است و با توجه به اینکه دولت در بازار سهام مداخله‌ای جدی انجام داد و قیمت‌ها اُفت کرد، ارزندگی بازار افزایش یافت که این موضوع باعث گردید بازار تا حدی جمع شود، لذا می‌توان نتیجه گرفت هر چه زمان بگذرد و دولت چهاردهم حمایت خود را بیشتر و بیشتر نماید وضعیت بازار سهام نیز بهبود خواهد یافت.

◾️بازار آخر

کارشناسان اقتصادی معتقدند بازارهای مالی داخل ایران پس از تنش‌‌‌های ۱۲ روزه میان ایران و رژیم اسرائیل و متعاقب آن آتش‌‌‌بس موقت و شکننده، دستخوش تحولات قابل‌‌‌ توجهی شدند به طوری که موج نااطمینانی‌هایی که پیش‌‌‌ از این نیز در بازارها وجود داشت، در این دوره به‌‌‌ شدت تشدید شده و پیامدهای آن همچنان در رفتار سرمایه‌گذاران کشور مشهود است.
برخی‌ها تصمیم گرفته‌اند که بازار سرمایه را ترک کنند اما مقصد مشخصی ندارند، بازار مِلک هم که در حال حاضر راکد است، سپرده‌گذاری در بانک هم با توجه به مسائل امنیتی اخیر، امن به نظر نمی‌رسد بنابراین، بسیاری از این خروج‌ها بیشتر نوعی رفتار هیجانی بوده و برنامه‌ریزی‌شده محسوب نمی شود.
در فضای ملتهب کنونی، مقصد خاص و امنی برای سرمایه‌ها وجود ندارد زیرا اغلب بازارهای جایگزین نیز محدودیت‌ هایی دارند لذا عمده کسانی که سرمایه‌شان را خارج کرده‌اند، یا دارای تعهدات مالی مانند چک بوده‌اند و یا به دلیل نیاز فوری به نقدینگی مجبور به فروش شده‌اند.
با این تفاسیر، کارشناسان اقتصادی شرایط بورس را این گونه توصیف می‌کنند که در حال حاضر سطح عمومی قیمت سهام در بسیاری از شرکت‌ها تحت تأثیر رشد رو به بالای کامودیتی‌ها و سودآوری ارزی بهبود یافته است به طوری که نسبت P/E بازار یا همان قیمت به درآمد – که یک نسبت مالی و نشان دهنده مقدار پرداخت سود یک شرکت برای هر واحد است – زیر میانگین تاریخی قرار دارد و گزارش فصلی شرکت‌ها رشد درآمد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد اما فقدان ورود نقدینگی حقیقی و حساسیت بازار به سیاست‌ گذاری دولتی، کماکان روند را شکننده نگه داشته است.
بدین ترتیب، همه چیز به وضعیت سیاسی کشور بستگی دارد به طوری که اگر فضای سیاسی باثبات و شفاف شود، احتمال بازگشت سرمایه‌ها به بازار سهام زیاد خواهد بود و در غیر این صورت باید منتظر گشایش بازارهای مالی کشور ماند.