ضرورت همدلی و همیاری دولت و مردم در گذر از بحران آبی کشور از نگاه "عصرآزادی"
ایران امروز؛ کم آبتر از همیشه!
عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده
ایرانِ امروز، در زمره کشورهایی است که به شدت با مشکل کمبود آب روبروست و در حالی که مسئولان دولتی در دهههای گذشته همواره وعده میدانند که تمام تلاش خود را برای حل این معضل خواهند کرد تا تامین آب مردم به راحتی صورت گیرد اما آنچه که امروزه شاهد آن هستیم ثابت میکند که همه آنها، وعدهای بس توخالی نبوده است.
این روزها شوربختانه کمبود آب به پایتخت رسیده و کلی مشکل به بار آورده است، ساکنان شهرستانها معتقدند سابقه ثابت کرده است تا موضوعی به تهران نرسد، دولت برای حل آن اقدامی نمیکند، حالا دیگر مشکل آب در تهران آنقدر بزرگ شده است که بسیاری از مناطق از شمال شهر تا شهرکهای اطراف آن ساعتها آب ندارند و شاید بحران بیآبی پایتخت بتواند از وقوع بحران جدیتر آبی در سایر استانها جلوگیری کند.
در این بین، یک نکته جالب توجه وجود دارد؛ مسئولان ناکارآمدی که از دهههای گذشته، مدیریت صنعت آب ایران را قبضه کردهاند ناتوان از حل بحران آب از مردم میخواهد صرفهجویی کنند زیرا بر ۳۲ درصد از آب شبکه توزیع کشور، مدیریتی وجود ندارد و علاوه بر راهحلهای توسعه سیستمهای تامینکننده آب که در نظر گرفته شده است برنامهریزی فوری دولت چهاردهم ایجاب میکند تا شهروندان تا حد امکان از کلانشهرها خارج شده و موجب کاهش آب مصرفی فعلی شبکه شوند؛ راهکاری که چندان منطقی به نظر نمیرسد…
بیشترین مصرف آب در بخشهای کشاورزی و صنعت اتفاق میافتد
در همه این سالها درباره سوءمصرف خانوادهها هشدار داده میشد و حالا اعلام میشود تنها ۹ درصد حجم آب را مصرفکنندگان خانگی استفاده میکنند و بر اساس گزارشهای منتشر شده، بیشترین مصرف آب به ترتیب در بخش کشاورزی و صنعت اتفاق میافتد.
وزیر نیرو به سبک دوره محمود احمدینژاد که برای بحران خشکسالی دست به دعا شده بودند، دست به دامن علما شده که چرا کاری نمیکنند که باران ببارد!؟ اما میدانیم که معمولاً وسط تابستان خصوصاً با تغییرات اقلیمی، در فصل تابستان که، باران نمیبارد و مسعود پزشکیان رئیس دولت چهاردهم نیز برای مقابله با بحران آب و امنیت غذایی با دستور به وزرای کشاورزی و کشور، استانداران را موظف کرده که اصلاح و اجرای الگوی کشت سراسری را به عنوان یک اولویت ضروری، حیاتی و فوری در دستور کار قرار دهند؛ کاری که به اعتقاد کارشناسان، باید سالها پیش و در دولتهای پرادعای قبل انجام میشد تا به نتیجه برسد!
رئیس دولت چهاردهم که در این آشفته بازار بحران انرژی گیر کرده است میگوید ناترازی آب به سیاست دولتهای پیشین بر میگردد و هشدار داده که ناترازیهای فعلی جدی هستند و به گفته او، ایران وارد یک ناترازی شده که در تمام زمینهها در لبه پرتگاه قرار دارد!
با این اوصاف و آنطور که مسعود پزشکیان اذعان دارد این وضعیت، حاصل سالها انباشت مشکلات و قوانین ناکارآمد است که از قرار معلوم، همه قوانین و دستورالعملهایی که در آن سالها نوشته شدهاند، یک منحنی به طرف پایین بوده و تغییری ایجاد نکردهاند.
مردم ناچاراً در فکر تهیه تانکر یا آب در بطریهای بسته بندی شده هستند
یک کارشناس حوزه آب در خصوص شرایط آبی کشور توضیح داد: متاسفانه ذخایر آبی به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کرده است، هرچند که برخی مسئولان با توجه به فشار اجتماعی بیان میکنند قطعی آب نداریم ولی حقیقت این است که در برخی مناطق، قطعی آب به امری روزمره تبدیل شده و بسیاری از مردم ناچار به تهیه تانکر یا آب در بطری های بسته بندی شده هستند.
“محمود یزدانی” افزود: اگر روند فعلی مصرف و کاهش منابع ادامه پیدا کند احتمال سرایت این بحران به سایر نقاط کشور نیز بسیار بالاست زیرا در حال حاضر برخی مناطق شرق و جنوب پایتخت بیشترین آسیب را دیدهاند اما کاهش سطح آبهای زیرزمینی و رشد جمعیت مصرفکننده در این کلانشهر میتواند مراکز دیگر پایتخت را نیز درگیر کند.
وی با اشاره به اینکه حدود ۷۲ درصد کُره زمین با آب پوشیده شده است اضافه کرد: اما فقط حدود ۳ درصد آن آب شیرین است و از این مقدار بخش اندکی قابل استفاده است و متاسفانه در برخی نقاط تهران برای استخراج آب مجبور شدهاند تا عمق ۲۸۰ متر در چاهها پیش بروند!
یزدانی با اشاره به راهکارهای لازم برای عبور از شرایط بحرانی فعلی تاکید کرد: مهمترین راهکار، کنترل و کاهش مصرف است زیرا اکنون میانگین مصرف آب خانگی در تهران حدود ۲۵۰ لیتر در روز به ازای هر نفر است در حالی که در اسپانیا این عدد ۲۰۰ لیتر، پرتغال ۱۸۰ لیتر، انگلستان ۱۵۰ لیتر و دانمارک ۱۶۰ لیتر است و با بارندگی متوسط سالانه تهران که حدود ۱۴۰ میلیمتر است این میزان مصرف بسیار بالاست.
این کارشناس حوزه آب متذکر شد: فرهنگ مصرف آب در جامعه باید همانند فرهنگ رانندگی اصلاح شود؛ همانطور که راننده متخلف جریمه میشود، افراد یا نهادهایی که الگو و قانون مصرف را رعایت نمیکنند نیز باید با جدیت بیشتری مواجه شوند و اگر اینگونه نشود به دلیل سهلانکاری های گذشته با چالشهای زیادی مواجه خواهیم شد.
صدای کارشناسان حوزه آب در زمان لازم از سوی نامسئولان شنیده نشد
کارشناسان زُبده و پیشکسوت حوزه آب میگویند تا دهه ۶۰ در فصل پاییز و در برخی روستاهای خراسان، کوهی از هندوانه در کوچهها تلنبار میشدند که مردم مشغول بیرونآوردن دانههای آن بودند و آب هندوانه در جویها جاری میشد.
شاید این امر برای نسلهای جوان تعجبآور باشد اما این عین واقعیت است، گویا مردم دانه هندوانه را میفروختند و مغز و پوست هندوانه نصیب گاوان و گوسفندان میشد. هیچکس هم محاسبه نمیکرد که چه مقدار آب مصرف شده است تا این هندوانه بار بیاید، احتمالاً به خاطر کشتهای جایگزین سودآورتری این رسم برافتاده بود، اما امروزه و در بخشهای دیگری از ایران حکایت هندوانه به شکل دیگری کماکان جاری است. هندوانه با مصرف بسیار آب کاشته میشود و بعد با قیمتی پایین به کشورهای همسایه صادر میشود و چون قیمت آب واقعی نیست خوشحالیم که صادرات داریم.
کارشناسان، آسیبشناسی روند اجرای الگوی کشت در سه دهه گذشته در کشور را با بررسی ناترازیهای موجود و خلأهای مدیریتی بررسی کرده و بر لزوم ورود هماهنگ نهادهای فرابخشی به مسئله کشاورزی تأکید دارند.
آنها، فعالسازی ظرفیت ملی برای اصلاح ساختاری نظام کشاورزی کشور را خواستارند زیرا هرچند میدانیم این چالش میراثی است که به مسئولان اجرایی رسیده است اما قطع به یقین سیاستی ۷۰ ساله را که منافعی برای بخش هایی ایجاد کرده است در کوتاهمدت نمیتوان اصلاح کرد.
بدین ترتیب، گویا نیاز به تدابیر دیگری وجود دارد و این حسرت بر دل ما میماند که چرا مسئولان ما وقتی وارد عمل میشوند که ۹۰ درصد آب سدها خشک شده است و مهمترین سوال اینکه چرا صدای کارشناسان حوزه آب در زمان لازم از سوی نامسئولان شنیده نشد!؟
