عصرآزادی آنلاین/ سید وحید پیمان
با نزدیک شدن به لحظه فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای بینالمللی شورای امنیت علیه ایران، بار دیگر پرسشهای بنیادینی درباره آینده کشور مطرح میشود. آیا ایران میتواند همچون گذشته این فشارها را تاب بیاورد؟ و آیا مقاومت صرف، بدون تغییر راهبرد، به معنای پیشرفت است یا عقبماندگی؟
مقامات جمهوری اسلامی مذاکره با آمریکا را بیفایده میدانند و اثر تحریمها را کماهمیت جلوه میدهند. اما تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هرچند ایران توانسته در برابر فشارها دوام بیاورد، بهای آن چیزی جز رکود عمیق اقتصادی، کاهش سطح رفاه عمومی، تورم افسارگسیخته و فرسایش طبقه متوسط نبوده است. مقاومت صرف بهتنهایی برای اداره کشور کافی نیست.
از سوی دیگر، انزوای بینالمللی ایران، فرصتهایی طلایی را برای همسایگان و رقبای منطقهای فراهم آورده است. در حالی که ایران با محدودیت در خرید هواپیماهای مسافربری حتی برای ناوگان فرسوده خود دستوپنجه نرم میکند، ترکیش ایرلاین قراردادی تاریخی با بوئینگ برای خرید بیش از ۲۰۰ فروند هواپیمای مدرن امضا کرده است. همزمان، آمریکا تحریمهای تسلیحاتی علیه ترکیه را لغو کرده و حتی چراغ سبز فروش جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ به آنکارا داده است. این تحولات نشان میدهد که انزوای ایران نه تنها فشار داخلی میآورد، بلکه به شکاف قدرت در منطقه نیز دامن میزند.
نباید از نقش آمریکا در تشدید این بنبست غافل شد. واشنگتن نه تنها با فشار حداکثری مسیر بازگشت تحریمها را هموار کرده، بلکه در عرصه نظامی نیز سیاستی مخرب در پیش گرفته است. چراغ سبز ایالات متحده به اسرائیل برای حمله به ایران در خردادماه امسال و همچنین بمباران مرکز حساس فردو توسط نیروهای آمریکایی درست در میانه مذاکرات، نشان داد که کاخ سفید ارادهای واقعی برای مصالحه و اعتمادسازی ندارد. چنین اقداماتی نه تنها روند دیپلماسی را تخریب میکند بلکه به تندروها در هر دو طرف میدان مشروعیت بیشتری میبخشد.
اروپا شروطی مشخص برای بازنگشتن تحریمها مطرح کرده است: مذاکره مستقیم با آمریکا، شفافیت درباره اورانیوم غنیشده ۶۰ درصد و دسترسی کامل بازرسان آژانس. عدم پاسخ مثبت ایران، مسیر مصالحه فوری را بسته است. پیشنهاد چین و روسیه برای تعویق ششماهه اجرای مکانیسم ماشه نیز بعید است با مخالفت غرب راه به جایی ببرد.
نتیجه روشن است: بازگشت تحریمها ایران را با محدودیتهای اقتصادی شدیدتر، کاهش بیشتر درآمدهای نفتی، انسداد مالی و رشد انزوای دیپلماتیک مواجه خواهد کرد. در مقابل، همسایگان ایران با بهرهگیری از همین شرایط، جایگاه خود را در اقتصاد و امنیت منطقه ارتقا میدهند.
امروز ایران در برابر دو راهی تاریخی قرار دارد: ادامه مسیر مقاومت پرهزینه که حفظ وضع موجود را تضمین میکند، یا تغییر رویکرد و بازگشت به میز مذاکره برای کاستن از فشارها و باز کردن دریچهای تازه به سوی جهان. تجربه نشان داده است که معجزهای از آسمان نازل نخواهد شد. تنها تصمیمات سخت و شجاعانه سیاستمداران میتواند آیندهای متفاوت برای این سرزمین رقم بزند.
