دو قاتل خاموش زندگی مشترک: خودشیفته و پارانوئید!

اغلب این ازدواج ها محکوم به فنا هستند

عصرآزادی آنلاین/ یلدا خلیلی آذر – کارشناس ارشد مشاوره خانواده – مرکز مشاوره امروز من در تبریز

زندگی زناشویی می‌تواند منبع آرامش یا بستر صدمات تکرارشونده باشد. در علم بالینی، دو تشخیص شخصیتی—اختلال شخصیت خودشیفته و اختلال شخصیت پارانوئید—توانایی تخریب پیوند زناشویی را دارند و در موارد ترکیبی، ریسک آزار عاطفی و فروپاشی رابطه به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.

اختلال شخصیت خودشیفته: سلطانی که همسرش را برده می بیند

ویژگی‌های کلیدی: خودبزرگ‌بینی، نیاز مفرط به تحسین، فقدان همدلی و رفتارهای استثمارگرانه. در زندگی مشترک این الگو باعث نادیده‌گرفتن احساسات همسر، تحقیر، واکنش‌های خشم‌آلود به انتقاد و عشق «مشروط» می‌شود. پیامد: فرسایش عزت‌نفس همسر و کاهش پایداری عاطفی رابطه.

اختلال شخصیت پارانوئید: زندانی در برجی از شک و بدبینی

ویژگی‌های کلیدی: بی‌اعتمادی گسترده، تفسیر نیت‌ها به‌عنوان تهدید، کینه‌جویی و حسادت مرضی. در خانواده این وضعیت به ایجاد فضای دائمی شک و بازجویی منجر می‌شود؛ بنیان اعتماد زندگی مشترک را تضعیف و اضطراب مزمن تولید می‌کند.

چرا این دو اختلال، “مهلک” هستند؟

ترکیب این دو اختلال در یک رابطه، یک طوفان کامل ایجاد می کند:
فرد خودشیفته با تحقیر و بی اعتنایی، حس حقارت را در همسرش ایجاد می کند و فرد پارانوئید با سوءظن و بازجویی، او را در تنگنای عاطفی قرار می دهد. این رابطه به سرعت به یک چرخه معیوب از آزار عاطفی-دفاع-آزار بیشتر تبدیل می شود که سلامت روان هر دو طرف را به شدت تخریب می کند. این ازدواج ها محکوم به شکست هستند، مگر اینکه…
پیشگیری و یا درمان شوند.
راهکار علمی نجات: یک واکسن و یک پادزهر
پیشگیری: ارزیابی روان‌سنجی استاندارد و مصاحبه بالینی ساخت‌یافته در مشاوره پیش از ازدواج و آموزش به زوجین برای تصمیم‌گیری آگاهانه.
درمان: زوج‌درمانی تخصصی مبتنی بر شواهد (مثلاً رویکردهای متمرکز بر هیجان و تکنیک‌های شناختی–رفتاری)، همراه با روان‌درمانی فردی بلندمدت برای مبتلایان به اختلال شخصیت؛ در صورت وجود اختلالات همزمان، درمان دارویی تحت نظر روان‌پزشک ممکن است مکمل باشد.
نکته کلیدی: مداخلات زودهنگام و درمان هم‌زمان فردی و زوجی شانس مدیریت و بهبود را افزایش می‌دهد.
هشدار نهایی: عشقِ تنها درمان‌کننده نیست. شناخت بالینی، مداخلات تخصصی و تصمیم‌گیری آگاهانه پیش از «بله» می‌تواند از ورود به چرخه‌های آسیب‌زا جلوگیری کند.