آلودگی بی‌تدبیران!

عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده

در سال‌های اخیر استفاده از سوخت مازوت یا همان نفت کوره در نیروگاه های برخی از شهرهای بزرگ مانند تبریز و بناب و آلودگی ناشی از آن مسئله ساز شده است؛ سوختی که کم‌‌کیفیت بوده و در مراحل پایانی پالایش نفت‌ خام به دست می‌آید و نسبت به سایر فرآورده‌های اصلی حاصل از پالایش نفت، ارزش اقتصادی پایین‌تری دارد.
تشدید آلودگی هوای برخی شهرهای کشور از جمله تبریز و بناب در یک هفته اخیر با اظهارات ضد و نقیض مقامات دولتی درباره افزایش استفاده از “مازوت” در نیروگاه‌ها و صنایع همزمان شده است که متاسفانه بازهم بی‌تفاوتی و تبعیض در برخورد با عوامل آلایندگی مناطق مختلف را به اثبات می‌رساند زیرا باید استفاده یا عدم استفاده از سوخت مازوت در نیروگاه‌‌ها در تمام استانها یکسان باشد!
علاوه بر مقوله آلایندگی صنایع سنگین و نیروگاه‌ها، اگر فرض کنیم آن‌طور که مسئولان بی‌تدبیر می‌گویند خودروهای قدیمی و منابع متحرک بی‌کیفیت نیز که چندین سال از عمر آنها گذشته و همچنان کار می‌کنند، مشکل اصلی تبریز باشند با این وجود، اصولاً باید تولید خودروهای بی‌کیفیت داخلی متوقف شود اما چه پُشت پرده‌ای در پسِ تداوم تولید آنها وجود دارد الله اعلَم…

◾️تعطیلی مدارس و ادارات تنها راهکار مقابله با این آلایندگی نیست

همه ساله در نیمه دوم سال به ویژه سه ماهه فصل سرما به دلیل وارونگی هوا، کلانشهرهای ایران روزهای آلوده ای را تجربه می کنند، در حالی که هیچ یک از دولت های گذشته نتوانستند پیش از ورود به این مقطع زمانی، راهکاری برای جلوگیری از بروز این معضل در دستور کار خود قرار دهند!
از سوی دیگر خالی کردن شانه از مسئولیت ها از سوی سازمان محیط زیست و دیگر دستگاه های مربوطه نیز بر این معضل دامن زده تا جایی که حتی نشست های کمیته اضطراری آلودگی هوا در شهرهای بزرگ نیز خروجی چندانی نداشته و گویا بازهم مسئولان چشم بر آسمان دوخته و به جای اتخاذ راهکاری برای بهبود اوضاع، به دنبال بارش برف و باران هستند.
کارشناسان زیست محیطی بر این اعتقادند که معضل آلودگی هوا تنها منوط به تصمیم گیری از سوی یک سازمان نیست بلکه به جهت کلان بودن موضوع و حساسیت در مورد آن باید ارکان مجموعه دولت وارد میدان شده و راهکاری برای رفع آن در نظر بگیرند.
این کارشناسان معتقدند که تعطیلی مدارس، دانشگاه‌ها، بانک‌ها و ادارات تنها راهکار مقابله با این آلایندگی نیست بلکه دولت باید جدی‌تر وارد عمل شده و حساسیت بیشتری داشته باشد و برای آلایندگی واحدهای صنعتی هم اقدامی انجام دهد.
آلودگی هوا خطرات متعددی را متوجه سلامتی مردم در گروه های سنی مختلف می‌کند و این معضل ظاهراً بی‌پایان، سالانه جان هزاران نفر را می‌گیرد و مسئولان این حوزه هم هیچ پاسخ قانع کننده‌ای ندارند و جالب اینکه واکنش خاصی هم از خود بروز نمی‌دهند!
به گفته پزشکان و متخصصان حوزه سلامت، اثرات آلاينده‌ها در هوا بر جنين شامل عوارضی مانند وزن پايين نوزاد در زمان تولد، تاخير رشد داخل رحمی و مرگ داخل رحمی است که آلاينده‌های منواکسيد کربن، دی اکسيد گوگرد و ذرات معلق، بيشترين تاثير را در اين ميان دارند.

◾️با فرافکنی هیچ یک از گِرِه‌‌های کلاف آلودگی هوا باز نخواهد شد!

یک فعال محیط زیست در تبریز با تاکید بر اینکه سهم هر یک از منابع تولید انرژی در ایجاد آلودگی هوا متغیر است گفت: مدیران مجموعه‌هایی همچون واحدهای صنعتی، نیروگاه‌ها و مراکزی از این قبیل در سطح استان باید نسبت به تعویض و به روز رسانی تجهیزات و ماشین آلات مورد استفاده خود اقدام کنند.
“مهناز اسلامی” افزود: مسئولان به جای چاره اندیشی برای کاهش آلودگی هوا و تلاش برای بهبود شرایط محیط زیست، فرافکنی را در پیش گرفته‌اند و با این اوصاف با قاطعیت می توان گفت که این فرافکنی‌ها که از هرگاه در جامعه مطرح می گردد هیچ یک از گِرِه‌‌های این کلاف در هم تنیده را باز نخواهد کرد!
وی اضافه کرد: استفاده از سوخت مازوت در نیروگاه‌های تبریز و بناب به ظاهر مقرون به صرفه است اما از طرفی هم در دراز مدت موجب کاهش عمر مفید دستگاه های مورد نظر و همچنین موجب بالا رفتن استهلاک آن‌ها می‌شود و به شرط تامین گاز طبیعی، وزارت نیرو هم هیچ تمایلی به سوزاندن مازوت ندارد!
اسلامی تاکید کرد: در حقیقت، زردی زمین در برخی از مراکز تولید انرژی ناشی از سولفور گازوئیل مصرفی آن‌ها بوده و مواردی چون تغییر رنگ برگ و تنه درختان موجود در محوطه نیروگاهها و همچنین رنگ گرد و غباری که روی بدنه ماشین آلات نیروگاه ها به چشم می‌خورد نیز از تبعات مصرف گازوئیل مصرفی غیر استاندارد است!
این فعال مدنی یادآور شد: مردم برای آلودگی هوا ضرر زیادی را متحمل می‌شوند و آسیب فراوانی می‌بینند و جالب اینکه از سوی دیگر، هزینه‌های رفع این معضل هم از خود مردم دریافت می‌شود که باید در مورد هزینه‌کرد آن شفاف سازی به عمل آید.

◾️چرا سوخت مازوت را در اولویت سوم آلایندگی قرار می‌ دهند!؟

کلانشهر تبریز به عنوان بزرگ ترین شهر در شمالغرب کشور در دهه های اخیر با رشد فزآینده جمعیت و توسعه انواع سازه‌های صنعتی، تجاری، خدماتی و مسکونی روبرو بوده است که به موازات عدم رعایت معیارهای برنامه ریزی کاربری اراضی زمینه افزایش آلودگی هوا در سطح شهر شده است.
بررسی‌های میدانی کارشناسان و داده‌های رسمی نشان می‌دهد سه عامل اصلی مازوت‌سوزی نیروگاه‌ به‌ دلیل کمبود گاز، وارونگی شدید دما و تشدید گرد و غبار نمکی ناشی از بستر خشک‌شده دریاچه اورمیه در شکل‌گیری شرایط کنونی شهرهای تبریز، بناب، مرند، شبستر، عجب‌ شیر، اسکو و مناطق پیرامونی آنها نقش دارند.
کانون‌های گرد و غبار اطراف دریاچه اورمیه به‌ ویژه در محدوده شبستر، صوفیان و شرق تبریز در هفته‌های اخیر دوباره فعال شده‌اند به طوری که پوشش اضطراری ۳۰۰ تا ۵۰۰ هکتار از این مناطق با استفاده از تانکرهای آتش‌نشانی و پروازهای پاشش هوایی می‌تواند ظرف ۴۸ ساعت تا ۴۰ درصد از ریزگردهای ورودی به تبریز را کاهش دهد که نمونه مشابه این اقدام در استان خوزستان اجرا شد و نتایج قابل‌قبولی را به همراه داشت.
تشدید آلودگی هوای شهرهای کشور از جمله تبریز، اهواز، اراک، بناب و غیره در یک هفته اخیر با اظهارات ضد و نقیض مقامات دولتی درباره افزایش استفاده از “مازوت” در نیروگاه‌ها و صنایع همزمان شده است که متاسفانه بازهم بی‌تفاوتی و تبعیض در برخورد با عوامل آلایندگی مناطق مختلف را به اثبات می‌رساند زیرا باید استفاده یا عدم استفاده از سوخت مازوت در نیروگاه‌‌ها در تمام استانها یکسان باشد.
بدین ترتیب، واقعیت این است که در یکی دو دهه اخیر، هوای شهرهای بزرگ کشور در ماه‌های آذر، دی و بهمن همواره با آلودگی بیشتری نسبت به سایر ماه‌های سال مواجه بوده است؛ گویا به دلیل بروز پدیده وارونگی که موجب تجمع آلاینده‌ها در ارتفاع نزدیک زمین می‌شود مطرح است اما معلوم نیست چرا سوخت مازوت را در اولویت سوم قرار می‌دهند و گناه را بر گردن وضعیت جوی و تردد خودروها می‌اندازند!