یلدای تماشایی!

مناطق هسته مرکزی شهرهای بزرگ کشور همواره محل تردد خیل عظیمی از شهروندان و مسافران در مناسبت‌های مختلف اعیاد و تعطیلات رسمی است که معمولاً در چند روز مانده به آن، می‌توان شور و شوق اجتماعی را مشاهده کرد اما این امر در سالهای اخیر اُفت کرده است.

کنار یکی از مغازه های منطقه بازار ایستاده‌ام که هر لحظه تعدادی از مشتریان مقابل آن توقف کرده و پس از دیدن قیمت ها به راه خود ادامه می دهند، برخی ها هم چند عدد از هر میوه انتخاب کرده و به حساب و کتاب می پردازند.

متوجه یک مسئله می شوم؛ میوه خریدن برخی از شهروندان یک تغییر اساسی کرده است؛ گوشم را تیز می کنم؛ صدای یک مشتری است که می‌گوید ۴ عدد گلابی، ۵ عدد پرتقال و ۵ عدد موز برایم لطف کنید!

متاسفانه وضعیت آن‌قدر قمر در عقرب است که اغلب مردم رغبت چندانی به خرید جعبه‌ای و کیلویی میوه نمی کنند، کمااینکه پلاستیک های متعدد و گاه کم حجمی که در دست زنان و مردانی که از حوالی بازار عبور می‌کنند مُهر تاییدی بر این ادعاست.

یاد اظهارات بزرگترها می‌افتم؛ زمانه عوض شده و میوه را دانه ای می خریم! به میوه فروش می‌گویم مگر میوه را دانه‌ای می خرند؟ کو جعبه‌ها؟ می خندد و به حالت استهزاء می‌گوید گذشت آن روزها، کسی دیگر جعبه‌ای نمی خرد مگر مجلسی، چیزی باشد که آن هم به لطف گرانی و بی پولی مداوم از دسترس خارج شده است.

وقتی قصد ترک بازار میوه را دارم یک مشتری دیگر با تمسخر می‌گوید به جای آجیل، تخمه خریدم تا شب یلدا را تمام کنم و خلاص شوم… و در آن لحظه متوجه جمله معروفِ “امان از بی پولی” قشر محروم جامعه می‌شوم که واقعاً کسی گوش شنوا ندارد.

یک کارشناس اجتماعی در خصوص اهمیت برگزاری شب یلدا معتقد است: مهمترین اثر برگزاری این دورهمی ها انسجام خانوادگی است و اصولاً این مسائل کمک می‌کند که افراد به یکدیگر نزدیک تر می‌شوند اما گرانی ها، معادلات را برهم زده است.

علیرضا شریفی افزود: در عصری زندگی می‌کنیم که بهانه برای دور شدن افراد از یکدیگر بسیار زیاد است و ارتباطات به معنی عمیق و عاطفی ضعیف شده و افراد به راحتی تنها می‌مانند لذا در چنین فضایی، استفاده از هر شیوه‌ برای اینکه بتوان وابستگان و آشنایان را به همدیگر نزدیک کرد امری پسندیده بوده و این نقش همه جشن‌های ماست.

وی در خصوص رفتار بلاگرها برای پر زرق و برق کردن این مراسم‌ نیز اضافه کرد: اینکه گروهی تلاش می‌کنند این مراسم را پر زرق و برق جلوه دهند با فلسفه برگزاری اینگونه جشن‌ها در تناقض است آن هم به این دلیل که زمانی که مراسمی به سمت تشریفاتی شدن می‌رود بعد از مدتی خسته کننده می‌شود و از آنجایی که افراد توان انجام آن را ندارند سبب می‌شود که بعد از مدتی اینگونه مراسم کوچک‌تر شده و به طور کامل از بین بروند زیرا از پس هزینه برگزاری آن بر نمی‌آیند و حذفش می کنند.

شریفی عنوان کرد: اینکه چرا گروهی از افراد مانند بلاگرها سعی می‌کنند این فضا را پر زرق و برق کنند و یا در این ذهنیت هستند که باید عکس یا فیلمی را از برگزاری اینگونه مراسم منتشر کنند به اختلالات شخصیتی این افراد باز می‌گردد.

وی خاطرنشان کرد: کسانی که اختلال شخصیتی دارند و به اصطلاح شخصیت نمایشی دارند بیشتر سعی می‌کنند به جای اینکه از این شب لذت ببرند چند عکس مهم و خاص بگیرند که در فضای مجازی منتشر کنند تا دیگران برای آنان کف بزنند در حالی که فلسفه وجود شب یلدا، دورهمی خانواده و فامیل بدون اتکا به فضای مجازی و صرفاً بگو و بخندهای رایج در سالهای دور است.

شب یلدا برای تازه عروس‌ها هم شیرینی خاص خود را دارد چرا که در این شب طبق یک رسم سنتی و دلنشین، مراسم ویژه ای مختص آنان برگزار می‌شود که میراث آداب گذشتگان است به طوری که خانواده داماد برای تازه عروس‌شان هدایایی را آماده می‌کنند و به نیت مهمانی به خانه آن‌ها می‌روند و خانواده عروس هم خود را آماده بازدید از خانواده داماد می‌کنند.

شب چله‌ای عروس در شهرستان‌ها به همان شیوه قدیم اجرا می‌شود که هدایای تهیه شده را در سینی بزرگی یا اصطلاحاً خوانچه یا همان خونچا قرار داده و زنان خانواده داماد، طَبَق را روی سر قرار داده و راهی منزل عروس می‌شوند.

متاسفانه امروزه تشریفات مدرن باعث شده تا این امر در شهرهای بزرگ کشور با صرف هزینه های گزاف صورت گیرد و با احتساب خرید لباس‌های زمستانی مانند پالتو، چکمه، کیف، شال و البته طلا که این روزها گرمی حوالی ۱۴ میلیون تومان در نوسان است یک تازه داماد برای تهیه هدایای شب چله با تزئیناتی که گاهی گران‌تر از لوازم اصلی در می‌آید باید حدود ۴۰ الی ۵۰ میلیون تومان هزینه کند!

این رسم دیرینه برای عروس و داماد خوش‌یمن بوده است اما اخیراً با چشم و هم‌چشمی و تجملات بیش از اندازه همراه است که هزینه های هنگفتی را روی دست آقا داماد می‌گذارد که کام نوعروسان را تلخ می‌کند و گاهی هم با تنش های داخل خانواده همراه می گردد که نشان می دهد تجملات به رسم و رسوم یک شب سنتی هم رِخنه کرده است!

بدین ترتیب، در طولانی ترین شب سال و طبق یک سنت دیرینه، مردم کشورمان به شادمانی پرداخته و خرید برخی اقلام شب چله رونق می گیرد اما امسال به واسطه تورم افسارگریخته خریدهای این شب با قدرت و توان خرید مردم سازگاری نداشته و معابر بازارها، رنگ و بوی تماشاچی دارد و اکثراً به خرید مختصر و مفید اکتفا می کنند و همانا صائب تبریزی می فرماید: آهِ ما رعناترست از آهِ ماتم دیدگان/ آنچنان کز جمله شبها شب یلدا یکی است.