بحران آب در ایران و چالش کِشت محصولات پرآببَر؛
خودکفایی شکر به بهای نابودی ذخایر استراتژیک!؟
عصرآزادی آنلاین – علیرضا شیرزه حق/ دانشجوی دکترای صنایع غذایی در پردیس ارس
ایران در سالهای اخیر با تنش آبی فزایندهای مواجه بوده و کاهش نزولات جوی همزمان با افزایش قابل توجه مصارف در بخشهای گوناگون به ویژه کشاورزی، سبب اُفت شدید ذخایر آبی سطحی و زیرزمینی گردیده است.
در این شرایط، اجرای طرحهای توسعه کشت نیشکر در راستای سیاست خودکفایی شکر، بهخصوص در استانهای جنوبی مانند خوزستان، نگرانیهای عمیقی پیرامون تشدید کمبود آب و نقصان در تأمین نیازهای آبی مناطق پایین دست رودخانهها به وجود آورده است.
پیامدهای الگوی کشت نیشکر در خوزستان
نیاز آبی بسیار بالای نیشکر، به ویژه در فصل تابستان و نیز برداشتهای گسترده از رودخانه کارون، بحران کمآبی را در استان خوزستان تشدید کرده و زمینه را برای پیشروی آبهای شور خلیج فارس به بخشهای انتهایی این رودخانه در نواحی خرمشهر و آبادان فراهم ساخته است.
این وضعیت، تأمین آب شرب، فعالیتهای صنعتی و بخش کشاورزی منطقه را با چالشهای جدی و خسارات قابل توجهی مواجه نموده است، طبق گزارشها در حالی که میزان جریان آب کارون در ورودی اهواز در حدود ۱۲۰ مترمکعب بر ثانیه است، این مقدار در پایین دست به ویژه در خرمشهر و آبادان به مرز صفر نزدیک میشود.
برآوردها نشان میدهد سالانه بیش از ۴ میلیارد مترمکعب آب در استان خوزستان صرف آبیاری مزارع نیشکر میگردد و علاوه بر این، برداشتهای غیرمجاز برای کشت برنج، فعالیتهای آبزیپروری و همچنین مصارف عمده صنایع بزرگی مانند فولاد و پتروشیمی، بر وخامت اوضاع افزوده است.
از عوامل اصلی کاهش جریان آب در پاییندست کارون می توان به برداشت بیرویه و فاقد برنامهریزی برای آبیاری نیشکر و سایر محصولات پرمصرف در مناطق بالادست، عملکرد نامنظم شبکههای آبیاری و کانالهای فرعی بدون نظارت کافی، تخلفات گسترده در زمینه برداشت آب و قاچاق آن توسط برخی مزارع کشاورزی و مراکز پرورش ماهی، مصرف بالای آب در صنایع بزرگ منطقه و عدم به کارگیری کافی فناوریهای بهینهسازی مصرف اشاره کرد.
اثرات زیستمحیطی و اجتماعی بحران نیز بسیار قابل توجه است که خشکیدن تالابها و رودخانهها و اُفت کیفیت منابع آبی شامل افزایش شوری و آلایندهها، آسیبپذیری کشاورزی سنتی پاییندست و تهدید معیشت روستاییان، تشدید پدیده مهاجرت داخلی به دلیل کاهش فرصتهای درآمدزایی، تخریب زیستبومهای طبیعی و کاهش تنوع زیستی، افزایش کانونهای تولید ریزگرد و رشد نارضایتی های اجتماعی و بروز تنشهای محلی از آن جملهاند.
واردات شکر؛ راهبردی جایگزین در دوره خشکسالی
راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت بحران
