اهمیت بهرهمندی ایران از منافع کریدور زنگهزور و غلبه بر نتایج منفی آن به روایت "عصرآزادی"
نقطه جوش ۹۹ ساله در قفقاز جنوبی
عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده
با تمام مخالفتهای ایران، “نیکول پاشینیان” نخستوزیر ارمنستان و “الهام علییئف” رئیسجمهور آذربایجان روز ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ در محل کاخ سفید در حضور رئیسجمهور آمریکا یک پیمان صلح امضا کردند که امکان ایجاد کریدور ترانزیتی با عنوان “مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی” را فراهم میکند تا آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به جمهوری خودمختار نخجوان متصل نماید.
اظهارات نخست وزیر ارمنستان اما، رسانههای ایران را با یک شوک روبرو کرد که همانا طرف ارمنی از این توافقنامه رضایت دارد، آنجا که پاشینیان تاکید کرده با امضای توافق صلح با آذربایجان به دستاورد مهمی دست یافته و پایههای تاریخ جدیدی را پس از ۳۵ سال بین دو کشور بنا نهاده است.
نیکول پاشینیان توافق صلح با آذربایجان را معامله بزرگی خواند که به گمان او، جهان را به مکانی بهتر تبدیل خواهد کرد و این توافق معامله بزرگی برای صلح است و تاثیر مثبتی بر منطقه و جهان خواهد داشت کمااینکه او قادر خواهد بود با ایالات متحده آمریکا به صلح و رفاه دست یافته و ارمنستان را به پیشرفت برساند!
به باور بسیاری از کارشناسان سیاسی، اجرای توافق کریدور زنگهزور نه در راستای صلح پایدار بلکه برای تحکیم حضور نظامی و راهبردی ناتو در منطقه قفقاز جنوبی طراحی شده است؛ طرحی که حالا با برچسبهایی نظیر چهارراه صلح، کریدور ترامپ یا برای خشنودی ارمنیها کریدور سیونیک نام نهاده شده و در حال تحمیل به ساختار ژئوپلیتیکی منطقه قفقاز است؛ آیندهای که ایران باید فکری برای ورود به گود زنگهزور کند…
با این پروژه ارمنستان به یک اتصال ریلی با ایران دست مییابد
برخلاف آنچه که برخی از جریانها منتظر اعتراض ارمنستان به تصمیم جدید آمریکا در قفقاز جنوبی بودند نخست وزیر این کشور پس از امضای توافقی با جمهوری آذربایجان برای ایجاد یک کریدور ترانزیتی تأکید کرد که ارمنستان از طریق این پروژه به یک اتصال ریلی با ایران دست مییابد که بسیار حائز اهمیت است.
نیکول پاشینیان در پاسخ به برخی نگرانیها درباره این مسیر که میتواند در روابط بین ارمنستان و روسیه تغییر ایجاد کند گفت: آیا میدانید این پروژه چه چیزی را میتواند در روابط ارمنستان و روسیه تغییر دهد؟ با این پروژه، ارمنستان به یک اتصال ریلی با روسیه دست مییابد، چیزی که ۳۰ سال است از آن بیبهره بودهایم.
وی اضافه کرد: با این منطق میتوانیم این اتصال ریلی را هم از طریق ترامپ و هم بدون آن برقرار کنیم زیرا این اتصال ریلی میتواند از طریق مسیر گرجستان – آذربایجان باشد اما از آنجاییکه خطوط ریلی ارمنستان تحت کنترل روسیه است و شاید روسیه علاقهمند به سرمایهگذاری در احیای خطوط آهن ایجوان – هرازدان و ایجوان – قزاقستان باشد رضایت جمهوری آذربایجان نیز در این موضوع ضروری خواهد بود.
پاشینیان با اشاره به اینکه کشورش در حال ایجاد ارتباط ریلی با آسیای مرکزی است تاکید کرد: کشور چین نیز در حال ایجاد یک مسیر ریلی جدید به غرب است که در حال حاضر وجود ندارد، بنابراین مسئله چشمانداز بسیار مهم بوده و این تفسیر وجود دارد که توافق مذکور مشکلاتی را برای منافع روسیه یا ایران ایجاد کند اما از منظر دیگر، شاید این پروژه بتواند به فرصت خوبی برای شروع همکاری اقتصادی بین ایران – آمریکا و روسیه – آمریکا تبدیل شود.
نخست وزیر ارمنستان اظهار کرد: فراموش نکنیم که شرکت ایرانی در حال ساخت آزادراه شمال – جنوب است، در آینده نزدیک نیز ساخت راهآهن را در بخش مِغری آغاز خواهیم کرد و این، همچنین میتواند فرصت مهمی برای همکاری ایجاد کند لذا این پروژه میتواند به مکانی برای برخی مشارکتهای غیرمنتظره اما مثبت تبدیل شده و چهارراه صلح با این توجیه خواهد شد زیرا کشورهایی که ممکن است مشکلاتی داشته باشند فرصت مغتنمی را برای همکاری در ارمنستان و قفقاز جنوبی به دست خواهند آورد.
تداوم مسیر با نگاههای سنتی منجر به حفظ جایگاه ایران نشده است
یک روزنامهنگار و فعال سیاسی آذربایجانی معتقد است: تحولات اخیر در قفقاز جنوبی به ویژه توافق صلح میان دو کشور ارمنستان و آذربایجان با میانجیگری مستقیم آمریکا، نه فقط یک رویداد منطقهای بلکه نشانهای روشن از تغییر شتابان معادلات جهانی و منطقهای است.
“سیدوحید پیمان” با اشاره به اینکه امروز دیگر نمیتوان با تکیه بر سیاستهای دهههای گذشته، منافع ملی را تضمین کرد افزود: جهان، به ویژه در مناطق ژئوپلیتیک حساسی همچون قفقاز، با سرعت بیسابقهای در حال تغییر است و بازیگران اصلی با جابهجایی اتحادها و گشودن فصلهای تازهای از همکاری، در حال بازتعریف نقشه قدرت هستند.
وی اضافه کرد: ایران، که قفقاز جنوبی را بخشی جدایی ناپذیر از حوزه امنیت ملی خود میداند، نمیتواند نسبت به این تغییرات بیتفاوت بماند لذا توافق اخیر که با استقبال ترکیه و حمایت آشکار آمریکا همراه شده و حتی امکان پیوستن باکو به پیمان ابراهیم را مطرح کرده است، نشان میدهد که بازی جدیدی آغاز شده؛ بازیای که اگر تهران آن را نادیده بگیرد، به زودی خود را در حاشیه و با دستهای خالی خواهد دید!
پیمان با ذکر این نکته که تجربه دهههای اخیر ثابت کرده که انفعال یا ادامه مسیر با نگاههای سنتی، نه تنها منجر به حفظ جایگاه ایران نشده بلکه باعث کاهش تدریجی نفوذ منطقهای نیز گشته است متذکر شد: وقتی رقبای منطقهای با سرعت در حال امضای توافقها، رفع موانع و گسترش همکاریهای اقتصادی و امنیتی هستند، ماندن در چارچوب رویکردهای گذشته به معنای پذیرش تدریجی کاهش وزن ژئوپلیتیک ایران خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه امروزه، قفقاز جنوبی آزمایشگاه جدیدی برای سنجش توان دیپلماسی ایران است تاکید کرد: این منطقه میتواند یا به فرصت تازهای برای بازیگری فعال کشور تبدیل شود و یا به نمادی از دست رفتن یک حوزه راهبردی دیگر منجر خواهد شد.
این روزنامهنگار حوزه سیاسی در پایان خاطرنشان کرد: زمان آن رسیده است که ایران نه تنها تغییرات معادلات منطقهای را بپذیرد بلکه با حضور مؤثر و سیاستگذاری هوشمند، سهم خود را در آینده قفقاز جنوبی تثبیت کند؛ آیندهای که دیگر صبر نمیکند تا ما آماده شویم.
توافق زنگهزور، قفقاز را به نقطه جوش تحولات ژئوپولیتیکی تبدیل کرد
قفقاز جنوبی با توافق سران دو کشور ارمنستان و آذربایجان در کاخ سفید، بار دیگر به نقطه جوش تحولات ژئوپلیتیکی بدل شده است به طوری که کریدور زنگهزور که در نشست اخیر دونالد ترامپ، الهام علیاف و نیکول پاشینیان در کاخ سفید انجام گرفت توافق مشترکی را امضا کردند که گفته میشود قرار است به خصومت ۳۵ ساله بین دو کشور همسایه قفقاز جنوبی پایان دهد.
بر اساس آنچه که دونالد ترامپ در مراسم امضای این توافق گفته است گویا ارمنستان و آذربایجان متعهد شدهاند که برای همیشه به تمام درگیریها پایان دهند، به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و تجارت، سفر و روابط دیپلماتیک را آغاز کنند.
او از پشت پرده این توافقنامه چیزی نگفت اما با پررنگ کردن موضوع حضور شرکتهای آمریکایی جهت سرمایه گذاری در آذربایجان و ارمنستان اینگونه وانمود کرد که توسعه زیرساختها در قفقاز به نفع سه کشور خواهد بود!
همچنین بر اساس این توافق، به باکو دسترسی مستقیم به جمهوری خودمختار نخجوان داده میشود و ارمنستان نیز بخشی از مسیر ترانزیتی و گذرگاه مرزی خود در کرانه رود ارس را برای ۹۹ سال واگذار میکند.
در حقیقت، این اعلامیه که “مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی” نامیده میشود بدون شک توافق صلح دو کشور همسایه که به خصومت دیرینه بین دو طرف خاتمه میدهد میتواند خبر مسرتبخشی برای منطقه قفقاز باشد اما نگاهی به محتوای متن توافق به خصوص درباره کریدور زنگهزور نشان میدهد که این توافق نه تنها صلحی را برای منطقه به ارمغان نمیآورد بلکه احتمالاً با باز کردن پای آمریکا و ناتو به منطقه قفقاز جنوبی و در نزدیکی مرزهای ایران سنگ بنای ناامنی را در منطقه پایهگذاری میکند زیرا محتوای این توافق نشان از توطئهای بسیار خطرناک دارد که میتواند تبعات بسیار جبران ناپذیر سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای این سوی ارس داشته باشد.
بدین ترتیب و به اعتقاد کارشناسان سیاسی، اکنون انتخاب با ایران است که بازتعریف سیاست خارجی بر اساس درک دقیق تغییرات و بهرهگیری از ابزارهای نوین دیپلماسی را در دستور کار قرار دهد و یا ادامه مسیر با همان روشهای قدیمی و پذیرش هزینههای سنگین سیاسی، اقتصادی و امنیتی را به جان بخرد!
