بازى هاى ديجيتال و كودكان: فرصتها، چالش‌ها و راهكارهاى روانشناختى

عصرآزادی‌ آنلاین/ شبنم رشیدزاده – روانشناس کودک و نوجوان – مرکز مشاوره امروز من

در عصر ديجيتال، بازى هاى ديجيتال به بخش جدايي ناپذیر از زندگی كودكان تبديل شده است. اين مقاله به بررسى تأثيرات روانشناختى بازى هاى ديجيتال بر كودكان، شناسایی فرصتها و چالش‌ها، و ارائه راهكارهاى عملى براى بهره گیری سالم از اين محيط هاى تعاملى مى پردازد.

آمار و واقعيتها:
طبق پژوهش‌ها، بيش از ٩٠٪ كودكان در كشورهاى توسعه يافته به طور منظم از بازى هاى ديجيتال استفاده مى كنند. ميانگین زمان استفاده از صفحه نمايش براى كودكان ٨ تا ١٢ سال: ۴ تا ۶ ساعت روزانه می‌باشد. بازى هاى ديجيتال يكى از پرطرفدارترين فعاليت هاى فراغتى كودكان محسوب مى شوند.

تأثيرات شناختى بازى هاى ديجيتالی:
از تأثيرات مثبت می‌توان به؛
توسعه مهارت هاى فضايى-بصرى،
تقويت هماهنگی چشم و دست،
تقويت حل مسئله و تفكر استراتژیک،
افزايش توجه انتخابى و تقسيم توجه اشاره کرد.
از جمله تاتيرات منفى بالقوه:
كاهش توجه پايدار،
تضعيف مهارت هاى تفكر عميق
عادت به دريافت اطلاعات فورى و سطحى
كاهش تحمل براى پردازش عميق
تأثيرات اجتماعى-هيجانى می‌باشند.

از جمله فرصت‌های ایجاد شده توسط این بازی‌ها گسترش دايره اجتماعى، توسعه همدلى و درک دیدگاه دیگران و ایجاد فضاى امن براى اكتشاف هويت را می‌توان شمرد.

در عین حال چالش‌هایی مانند:
انزوا و كاهش تعامل چهره به چهره، افزايش پرخاشگری و خطر اعتياد ديجيتال را به همراه دارند.
و در نهایت ریسک هایی از قبیل سبک زندگی كم تحرک و خطر چاقی کودکان، مشكلات بينايى
خستگی چشم و اختلال خواب و تحريك بيش ازحد قبل از خواب را در بر میگیرند.
به عنوان راهكارهاى مديريت سالم می توان به: انتخاب بازهاى متناسب باسن و رشد كودک، اولويت دهی به بازى هاى آموزشی خلاقانه، در نظر گرفتن ويژگی‌هاى فردى و آسيب پذیری، قانون “ابتدا كار، سپس بازى” و محدوديت زمانى مشخص پرداخت.
و در آخر می‌توان اینگونه نتيجه گرفت که: بازى هاى ديجيتال مانند يك چاقوی دو لبه عمل مى كنند: هم مى توانند ابزار قدرتمندى براى يادگیری و رشد باشند و هم تهديدى براى سلامت روانى و جسمانى كودكان. كليد بهره گیری سالم، تعادل، نظارت آگاهانه و مشاركت فعال است.
توصيه پايانى: به جاى جنگ با بازى هاى ديجيتال، آنها را به فرصتى براى ارتباط، آموزش ورشد تبديل كنيم. با وضع قوانين شفاف, انتخاب محتواى مناسب و حفظ گفت وگوی باز، مى توانيم كودكان را براى زندگی در جهان ديجيتال آينده آماده كنيم، بدون اينكه از رشد همه جانبه آنان در جهان واقعى غافل شويم.
يادمان باشد: هيج بازى ديجيتالى
نمى تواند جاى تجربيات حسى، حركت بدنى و ارتباط عاطفى عميق را بگيرد.
هدف, ادغام هوشمندانه اين دو جهان است, نه جايگزینی كامل يكى با ديگری.