ترسیم افقهای روشن برای دو سوی ارس به بهانه نخستین سفر وزیر خارجه ایران به کشور آذربایجان از نگاه "عصرآزادی"
ایران و آذربایجان، در میدان دیپلماسی سازنده
عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده
روابط میان ایران و آذربایجان، صرفنظر از همسایگی جغرافیایی، تجلیبخش روایتی عمیق از یک خویشاوندی تاریخی، فرهنگی و تمدنی است که ریشه در پیوندهای دیرینه و ناگسستنی مردمان دو سوی ارس دارد.
این پیوندهای عمیق چنان در تار و پود جوامع دو کشور تنیده شدهاند که تصور تاریخ، ادبیات، هنر و هویت یکی بدون دیگری، امری دشوار است و در این روایت، مرزهای سیاسی، تنها خطوطی روی نقشه هستند و همانا دلها و میراث مشترک برای قرنها با نوای یگانه تپیده و به یک حسرت تبدیل شده است.
هفته گذشته سیدعباس عراقچی — وزیر امور خارجه دولت چهاردهم — در جریان نخستین سفر رسمی یک روزه خود به باکو، با مقامات ارشد کشور آذربایجان دیدار و گفتگو کرد؛ رایزنیهایی که طیف متنوعی از موضوعات دوجانبه، منطقهای و بینالمللی را دربرگرفت و نشان داد دو طرف در مسیر عبور از برخی سوءتفاهمها و تنشهای گذشته حرکت میکنند.
متاسفانه برخی جریانهای هدفدار داخلِ کشور در کانالهای فضای مجازی، در اظهارنظرهای بدون اطلاع ادعا کردند که در این سفر، مقامات دولت آذربایجان به استقبال عراقچی نرفتند در حالی که در تصاویر استقبال از او مشخص شد که مدیرکل منطقهای وزارت امور خارجه آذربایجان و سفیر این کشور در تهران به پیشوازش رفته بودند!
اینگونه تحرکات مسموم و مغرضانه نشان میدهد جریانهای ضدآذربایجانیای که سابقاً نیز در راستای تضعیف مناسبات این دو کشور برادر فعالیت داشتند کماکان در تفکرات جاهلانه و غبارآلود خود باقی مانده و آپدیت نشدهاند…
◾️گام بلند و تازهای برای بهبود روابط دو کشور برداشته شد
شاید، “فصل تازه همکاریها” دقیقترین توصیفی باشد که بتوان از روابط ایران و آذربایجان از هفته گذشته به این سو عنوان کرد؛ فصلی که گشوده شدن آن با تمام فراز و نشیب کتابِ روابط تهران – باکو، نشان داد که دو همسایه تاریخی بهرغم تمام تقلاهای کشورهای ثالث برای ایجاد تنش، تامین منافع خود را در همراهی و همکاری با یکدیگر میبینند.
سفر وزیر امور خارجه ایران به کشور آذربایجان در راستای همین ایده بود و با توجه به برنامهها، دیدارها و گفتگوهای انجام شده میان مقامات دو طرف، به نظر میرسد این سفر یک روزه را میتوان گام بلند و تازهای برای بهبود روابط دو کشور تفسیر کرد که در میدان دیپلماسی سازنده انجام گرفت.
دو کشور ایران و آذربایجان مصمم هستند از تمام ظرفیت های موجود برای ارتقای روابط دوجانبه و تقویت همکاریها در چارچوبهای چندجانبه به منظور حمایت از صلح و ثبات منطقهای بهره بگیرند، بنابراین سفر یک روزه وزیر امور خارجه ایران به باکو به عنوان نخستین سفر رسمی سیدعباس عراقچی به این کشور با استقبال مسئولان آذربایجان روبرو شد و حتی او با رئیسجمهور، وزیر امور خارجه، رئیس مجلس و معاون نخستوزیر آذربایجان نیز دیدار و گفتگو کرد.
حضور عراقچی در دانشگاه دولتی باکو، دیدار با اساتید و دانشجویان و رونمایی از ترجمه آذربایجانی کتاب “قدرت مذاکره” از جمله موارد مهم این سفر کوتاه اما ثمربخش وزیر خارجه کشور به آن سوی ارس بود؛ حرکت به سوی رویکرد مشترکی که تهران و باکو بر گسترش همکاریهای سازنده و پایدار در سطح منطقه تاکید دارند.
با این اوصاف، نگاه بلندمدت به روابط همسایگی ایران و آذربایجان از دیدگاه تهران همان اصلی است که سرزمین های منطقه را از وسوسههای کشورها و رژیمهای ثالث برای ایجاد تنش نجات داده و این اصل را یادآور میشود که ایران به عنوان تمدنی هزاران ساله در همسایگی کشور آذربایجان بوده و خواهد بود.
◾️این سفر میتواند به تقویت روابط اقتصادی منجر شود
یک کارشناس سیاسی حوزه قفقاز با اشاره به اینکه روابط دو کشور ایران و آذربایجان همواره با فراز و نشیب همراه بوده است گفت: اما این سفر دستاوردهای مهمی خواهد داشت زیرا هیچ دو کشوری را در سطح جهان پیدا نمی کنید که همانند ایران و آذربایجان از اشتراکات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی برخوردار باشند.
“پدرام پاک آیین” در حوزه ترانزیت، ایران را کوتاهترین، اقتصادیترین و مطمئنترین مسیر برای کشور آذربایجان دانست و افزود: این عناصر میتواند در بازسازی مناطق آزاد شده آذربایجان از جمله قرهباغ نقش ایفا کند لذا در این حوزه ایجاد کریدور شمال – جنوب، توسعه خطوط ریلی، بحث گردشگری، ایجاد واحدهای صنعتی و دیگر زیرساختها از جمله مواردی است که می تواند به توسعه اقتصادی دو طرف منتج شده و فرصتهای اقتصادی سرشاری را برای بخشهای خصوصی ایران و آذربایجان ایجاد نماید.
وی اضافه کرد: ایران میتواند به صادرکننده اول کالا به کشور آذربایجان تبدیل شود و این یک فرصت مثبت است لذا بر این اساس، مهمترین هدف سفر عراقچی به آذربایجان، میتواند به تقویت روابط اقتصادی منجر شود زیرا در این شرایط ورود به همکاریهای راهبردی و اتخاذ رویکرد فرصت محور میتواند در توسعه روابط دو جانبه مد نظر قرار گیرد لذا این سیاست از سوی ایران و در آذربایجان نیز باید پیگیری گردد.
پاک آیین، نزدیکی آذربایجان به رژیم اسرائیل را مهمترین نگرانی ایران دانست و توضیح داد: مقامات کشور آذربایجان همواره به دولت ایران اطمینان دادهاند که این کشور فرصتی به کشورهای دیگر برای مزاحمتهای امنیتی و نظامی نسبت به ایران نخواهند داد.
این تحلیلگر مسائل حوزه قفقاز در خاتمه تاکید کرد که حکمت حاجیاف دستیار رئیسجمهور آذربایجان چندی پیش، قدرت نظامی و دفاعی ایران را مایه خوشحالی دولت آذربایجان دانسته و برخی تحرکات هدفدار در تخریب روابط دو کشور را محکوم کرده است.
◾️پازل اتصال منطقهای ایران و آذربایجان تکمیل میشود
وزیر امور خارجه کشورمان با تاکید بر اینکه همسایگی ایران و آذربایجان برآمده از تاریخ و مشارکت در افق آینده است گفت: زمانی که نسیم استقلال وزیدن گرفت، ایران در صف نخست کشورهایی بود که استقلال جمهوری آذربایجان را به رسمیت شناخت و با ارتقای فوری سرکنسولگری خود به سفارت، پیامی روشن از حمایت همهجانبه را به جهان مخابره کرد!
“سیدعباس عراقچی” با اشاره به اینکه در حوزه اتصالات و ژئوپولوتیک، نقش ایران به عنوان یک شریک مطمئن و حیاتی غیرقابل انکار است افزود: ایران در طول ۳۴ سال گذشته بر اساس وظیفه همسایگی و انسانی، دسترسی جمهوری خودمختار نخجوان به دیگر مناطق کشور آذربایجان را از طریق خاک خود فراهم کرده و در تمام این سالها، حتی در اوج فشارهای خارجی یا نوسانات سیاسی، ایران اجازه نداد که ارتباط میان نخجوان و بدنه اصلی آذربایجان قطع شود.
وی اضافه کرد: امروزه نیز برای تسهیل و ارتقای کیفیت دسترسی، طرح کریدور ارس با جدیت در دستور کار قرار دارد که نه تنها یک مسیر ترانزیتی، بلکه نمادی از اراده دو کشور برای تنوعبخشی به مسیرهای مواصلاتی است اما با اتمام پل کلاله — آغبند، گذرگاه جدیدی بین دو کشور آغاز خواهد شد که ظرفیتهای عظیمی برای همکاریهای اقتصادی ایجاد خواهد کرد و پازل اتصال منطقهای را تکمیل میکند.
بدین ترتیب و با حل مناقشه قرهباغ، منطقه قفقاز جنوبی در آستانه عصری نوین قرار گرفته است؛ فضایی جدید که فرصتی طلایی برای صلح، ثبات و توسعه همگانی پدید آورده و تنها با مشارکت کشورهای منطقه و بدون دخالت سایر کشورها محقق میشود لذا در شرایطی که منطقه غرب آسیا با بازگشت سیاستهای تنشزا دست و پنجه نرم میکند، هوشیاری ایران و آذربایجان برای حفظ منافع متقابل در گِرو داشتن روابطی باثبات، بدون تنش، حیاتی است و به تقویت مناسبات تجاری و خشنودی مردمان دو سوی ارس میانجامد.
