"عصرآزادی‌آنلاین" اهمیت سالروز تاسیس جمهوری ترکیه نوین و رویکرد سیاست خارجی دوران آتاتورک تاکنون را بازخوانی می‌کند؛
کشور ماه و ستاره، میانجی‌گر راه چاره
عصرآزادی‌آنلاین/ شهرام صادق زاده
مناسبت ۲۹ اکتبر به عنوان عید جمهوریت ترکیه برای ما به عنوان همسایه این کشور مفهوم متفاوتی را تداعی می‌کند؛ کشوری که مردمان آن از لحاظ فرهنگی، زبانی و اقتصادی دارای اشتراکات بیشماری با ماست و در واقع، یک ملت در دو جغرافیا هستیم، روزی که پس از جنگ جهانی اول و اشغال ترکیه، با مبارزه قهرمانانه مردم این کشور و توسط مصطفی کمال پاشا ملقب به آتاتورک به نجات آن منجر شد و در سال ۱۹۲۳ با جمهوریت تاجگذاری گردید.
ترکیه از کشور با جمعیت ۱۳ میلیون نفری که پس از جنگ بالکان که حدود ۱۰ سال به طول انجامید، جنگ جهانی اول و جنگ استقلال را پشت سر گذاشت، امروزه در فرآیندی که بیش از یک قرن از روزگار تاسیس را پشت سر نهاده است در یک جغرافیای دشوار با سیاست خارجی مبتکرانه و بشردوستانه و دولتی، لائیک و دارای رویکرد دولت رفاه با جمعیت پویا و کمک‌های بشردوستانه‌ای که ارائه کرده، به عضوی قابل احترام، معتمد و دارای حق رای در جامعه بین الملل تبدیل شده است.
در حقیقت، جمهوریتی که مصطفی کمال آتاتورک بهترین نوع مدیریت را با توجه به ویژگی‌ها و عرف ملت تُرک، به شکل جمهوریت ترتیب داد در تاریخ کشورهای منطقه یک نقطه عطف بوده و تضمینی برای آینده ترکیه بود که قدرتش را از ملت خود گرفت و میدان‌دار صلح در منطقه شد…
◾️اکنون باید معضل تروریسم را پس از ۴۰ سال صرف انرژی در تاریخ دفن کرد
روز ۲۹ اکتبر یا همان Ekim اِکیم ۲۰۲۶ صد و سومین سالروز اعلام جمهوریت ترکیه با شور و شادی در شهرهای مختلف جهان و البته ایران نیز گرامی داشته شد، کوچه‌ها و خیابان‌ها در سرتاسر ترکیه با پرچم ملی و پوسترهای آتاتورک تزیین شدند و علاوه بر آن، روسای جمهور کشورهای منطقه از جمله ایران، عید جمهوریت را به مقامات و مردم ترکیه تبریک گفتند.
رئیس‌جمهوری کشورمان نیز در پیامی به رئیس جمهور، دولت، مجلس و ملت این کشور بر آمادگی ایران برای گسترش همکاری‌های خود با ترکیه در راستای تامین منافع مشترک و تحکیم ثبات و امنیت منطقه تاکید کرد و یادآور شد: پیوند‌های مستحکم تاریخی، فرهنگی، دینی و همسایگی میان ایران و ترکیه، سرمایه ارزشمندی برای دو ملت هستند که در سایه اراده سیاسی مشترک می‌تواند به تعمیق هرچه بیشتر روابط منجر شود.
پرزیدنت مسعود پزشکیان با تاکید بر اینکه ایران همواره بر توسعه مناسبات حسنه با ترکیه به عنوان یک شریک راهبردی و همسایه ارزشمند تاکید داشته افزود: ایران آمادگی دارد در راستای تامین منافع مشترک و تحکیم ثبات، امنیت و رفاه منطقه همکاری‌های خود را با آن کشور گسترش دهد.
رئیس‌جمهور ترکیه نیز در پیام ویدئویی خود به مناسبت ۲۹ اکتبر که در محل‌های مراسم گرامیداشت سالگرد تاسیس ترکیه پخش شد اعلام کرد: نه گروه‌های تروریستی که سعی دارند منطقه را به خون و آتش بکشند و نه امپریالیست‌هایی که از آنها حمایت می کنند، نمی‌توانند مانع تحقق نتیجه مبارزات ما شوند.
رجب طیب اردوغان افزود: می‌دانیم که اکنون باید معضل تروریسم را که ۴۰ سال است انرژی ما را هدر می‌دهد، برادری ما را از بین می‌برد و ما را از اهدافمان دور می‌کند، در تاریخ دفن کنیم لذا می‌خواهیم درب ترکیه‌ای را باز کنیم که در آن به جای درد با شادی‌هایمان رقابت کنیم، به جای فقر ثروت‌هایمان را با هم تقسیم کنیم و در آن به جای بدبینی، امیدهایمان جوانه بزند.
◾️ترکیه امروز بیش از آنکه درگیر گذشته خود شود بر آینده متمرکز شده است
مصطفی کمال آتاتورک از همان سنین جوانی با پیگیری تحولات بین المللی، دیپلماسی و سیاست خارجی از نزدیک، از همان زمان می‌دانست که قرار گرفتن ترکیه که رویای تشکیل آن را در سر می پروراند در بین تمدن های معاصر در جایی که استحقاق آن را دارد، در سایه سیاست خارجی موثر و روابط خارجی مبتنی بر پایه های مستحکم میسر خواهد گردید.
از این‌رو، سیاست خارجی و جایگاه ترکیه در عرصه بین المللی همواره برای آتاتورک از اولویت بالایی برخوردار بوده و در فکر و ذهن وی این اندیشه حاکم شده بود که آینده ترکیه به چشم اندازی صحیح در این چهارچوب و سیاست های پایداری که در این راستا تعیین خواهد گردید، وابسته می باشد لذا چشم انداز سیاست خارجی آتاتورک که با هرگونه مسئله ای ابتدا از دیدگاه عقلانی و واقع گرایانه با آن برخورد می کرد نیز بر پایه همان اصول بالیده است؛ طوری که در سال های سخت جنگ استقلال، مشی سیاست خارجی پیش از هرچیز هماهنگ با هدف اصلی تشکیل حکومت مستقل ترکیه در مرزهای ملی اتخاذ گردید.
چنانچه جمهوری ترکیه که بر اساس ارزش های معاصر تاسیس شده در راه دستیابی به یک دولت قانونی لائیک، دموکراتیک و جامعه محور روابط دوستانه خود را با کشورهای دارای اصول مشابه تحکیم بخشیده است اما خود آتاتورک حین انجام این امر اسیر مشکلات باقی مانده از گذشته نشده و به اقتضای منافع ترکیه دست دوستی و همکاری به سوی همه کشورها دراز کرده است.
به اعتقاد کارشناسان سیاسی، عدم تداوم خصومت با دولت‌های غربی از سوی ترکیه، که تا کوتاه زمانی پیش از این با آنان بر سر استقلال خویش مبارزه می‌کرد، تلاش برای بهره‌مندی حداکثری از امکانات دوران صلح و بنیان‌گذاری مستحکمِ روابطی – که در آینده بسیار نیرومندتر می‌شدند – با این کشورها، نمونه‌های عینی این امر هستند که او در این راه بسیار موفق بوده است.
مهم‌ترین ویژگی‌های سیاست خارجی ترکیه در دوران آتاتورک پیگیری سیاست‌ها در مسیری صلح‌جویانه، با عدم انحراف از واقع‌گرایی، با اهمیت وافر به حقوق بین‌المللی و مشروعیت و با اولویت‌دهی به گفتگو و همکاری چه در حوزه منطقه‌ای و چه در سطح بین‌المللی بوده است.
موفقیت‌های سال‌های آغازین جمهوریت ترکیه، نتیجه دنبال کردن سیاستی از سوی آتاتورک مبتنی بر توانایی وی در تحلیل مناسب از تحولات جهانی، تغییر وضعیت به نفع خود با برخوردی صبورانه تا مهیا شدن شرایط مناسب و همراهی و همکاری با تمام کشورها در چارچوب منافع بود زیرا جمهوری ترکیه در پرتو این سیاست ها توانسته با فراهم آوردن فضای مناسب در روابط خارجی، انرژی و منابع خود را برای نهادینه کردن اصلاحات و تحولات گسترده در داخل متمرکز کند.
در حقیقت، جمهوری ترکیه که از خاکستر یک امپراتوری بزرگ متولد شده است توانسته بیش از آنکه درگیر گذشته خود شود بر آینده متمرکز شده، منافع خود را با خونسردی و عقل سلیم مشخص کرده و گام‌های مورد نیاز را جسورانه بردارد لذا دوران آتاتورک به دلیل این ویژگی‌ها و موفقیت به دست آمده در عمل، الگوی بسیاری از کشورها گردیده و الگوی موفقی را ارائه کرد که در آن نه جنگ بلکه صلح، ضامن اصلی استقلال و رفاه است.
ترکیه نوین امروزی گویا در نظر دارد صلح، ثبات و امنیت را در گسترده‌ترین محدوده ممکن پیرامونی خود برقرار نماید و خواهان آن است که تمام کشورها در راستای منافع متقابل و بینش برد – برد بخش های تفکیک ناپذیری از یک گستره رفاه باشند که همانا در سال‌های اخیر، ترکیه چه در مواجه با تحولات بین‌المللی و چه در مواجهه با تحولات مثبت در منابع قدرت خود، موضع فعال‌تری به نمایش گذاشته و با گام‌های مطمئن در راستای هدف و چشم‌اندازی که آتاتورک ترسیم کرده در حال حرکت در کنار همسایگاه خود است.
بدین ترتیب، محور تلاش‌های سیاست خارجی ترکیه بر تاسیس نظم سیاسی، اقتصادی و اجتماعی پایدار و عادلانه که در آن منافع تمام طرفین تامین شود از طریق برقراری گفتگوی سیاسی، همکاری اقتصادی و هماهنگی فرهنگی در دنیا با اولویت منطقه مبتنی است و فعالیت‌های خود در این راستا را به طور مصمم ادامه می‌دهد و همانا، اصل شعار صلح در وطن، صلح در جهان امروز نیز بنیان سیاست خارجی ترکیه را تشکیل می دهد.
