"عصرآزادی‌آنلاین" چالش‌های حمل‌ونقل و ترانزیت بین‌المللی در مرزهای محدوده شمال‌غرب کشور را بررسی می‌کند؛
اصلاح فرآیندهای مرزی، ضرورت روزهای جنگی
عصرآزادی‌آنلاین/ شهرام صادق زاده
علیرغم اینکه آذربایجان شرقی طی سالیان متمادی توانمندی خود را در زمینه صادرات و واردات کالاها به اثبات رسانده است اما برخی سیاست‌گذاری‌های گذشته، روند توسعه این ظرفیت‌ها را با چالش مواجه کرده است؛ یک دهه پیش، فعالان حوزه ترانزیت پیشنهاد دادند جلفا از طریق خاک ایران به آن سوی ارس متصل شود اما این طرح مورد موافقت قرار نگرفت و امروزه بخشی از مشکلات موجود در حوزه ترانزیت و تجارت، ناشی از همان کج‌فهمی‌های اشتباه گذشته است!
متاسفانه هر وقت مسیرهای تجاری جنوبی کشور با مشکل مواجه می‌شوند توجه‌ها به گمرکات و مرزهای منطقه شمال‌غرب معطوف می‌شود در حالی که این مرزها باید همواره در اولویت سرمایه‌گذاری‌های دولت قرار داشته باشند اما وضعیت زیرساخت‌های جاده‌ای منتهی به مرز بازرگان در بلاتکلیفی قرار دارند و پروژه توسعه این مسیر پس از گذشت ۱۰ سال هنوز هم در انتظار است.
گلوگاه‌های لُجستیکی منطقه آذربایجان با وجود ظرفیت‌های قابل‌توجه در تجارت و ترانزیت بین‌المللی، همچنان از موانع جدی توسعه حمل‌ونقل و روان‌سازی جریان تجارت به‌شمار می‌روند در حالی که توسعه تجارت خارجی نیازمند ثبات در سیاست‌گذاری و تقویت زیرساخت‌های مرزی است که متاسفانه سالهاست در حد وعده‌های نامسئولان باقی مانده است…
◾️امروزه توسعه پس‌کرانه‌های گمرکی مرزهای نوردوز و جلفا ضرورت دارد
اصلاح فرآیندهای گمرکی و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل از جمله کاهش تشریفات مرزی، توسعه زیرساخت‌ها، اصلاح سامانه‌های الکترونیکی و دریافت ویزا، بیمه سبز رانندگان و نوسازی ناوگان از مهم‌ترین الزامات تسهیل تجارت خارجی و ترانزیت کالا در کشور است که اجرای آنها بسیار ضرورت دارد کمااینکه انعقاد تفاهم‌نامه‌های مرزی با کشورهای همجوار می‌تواند نقش مؤثری در کاهش صف‌های طولانی کامیون‌ها و تسهیل تجارت بین‌المللی داشته باشد.
رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی آذربایجان شرقی با انتقاد از برخی آمارهای ارائه شده درباره وضعیت ترانزیت گفت: آمارهای غیرواقعی کمکی به حل مشکلات این حوزه نمی‌کند و در حالی که در بسیاری از کشورهای جهان، مدیریت دروازه خروج کالا بر عهده گمرک است اما در ایران این مسئولیت عمدتاً بر عهده مرزبانی قرار دارد که به اعتقاد فعالان این حوزه، نیازمند بازنگری و هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های مسئول است.
“اکبر ذاکری” با اشاره به برخی تخلفات در حوزه صادرات افزود: نظارت دقیق‌تر بر فرآیند خروج کالا از کشور ضروری است تا از هرگونه سوءاستفاده و قاچاق جلوگیری شود اما متاسفانه بوروکراسی گسترده، تصمیمات خلق‌الساعه و نبود ثبات در مقررات، نظم فعالیت‌های تجاری و حمل‌ونقل بین‌المللی را برهم زده و زمینه بروز مشکلات و برخی مفاسد اقتصادی در مرزها را فراهم کرده است.
وی با اشاره به اینکه مسئولان باید از تجربه کشورهای موفق در حوزه گمرک و تجارت خارجی بهره گرفته و الگوهای موفق بین‌المللی را متناسب با شرایط کشور به کار گیرند متذکر شد: ساماندهی و تخصصی کردن گمرکات می‌تواند روند ترخیص کالا و انجام تشریفات گمرکی را تسریع کند لذا توسعه پس‌کرانه‌های گمرکی در مرزهای نوردوز و جلفا ضرورت دارد و هرچه سریع‌تر باید زیرساخت‌های لازم در این مرزها عملیاتی شود.
◾️کامیون‌های خریداری شده فعالان تجارت در مرز ترکیه متوقف مانده‌اند
رئیس کمیسیون حمل‌ونقل، گمرک و لُجستیک اتاق بازرگانی تبریز با تأکید بر ضرورت نوسازی ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای معتقد است: ارائه تسهیلات مناسب برای خرید و جایگزینی کامیون‌های فرسوده، باید به یکی از اولویت‌های دولت تبدیل شود چراکه این اقدام علاوه بر کاهش هزینه‌های سوخت، نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا و افزایش بهره‌وری حمل‌ونقل کشور دارد.
“احمد فتاح‌زاده” با اشاره به فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل در آذربایجان شرقی افزود: بخش قابل توجهی از کامیون‌های فعال استان فرسوده هستند و همچنان با مصرف سوخت بسیار بالا فعالیت می‌کنند در حالی که کِشنده‌های جدید با مصرف سوختی نزدیک به نصف کامیون‌های قدیمی، علاوه بر کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف سوخت کشور به همراه دارند.
وی اضافه کرد: کامیون‌های قدیمی در هر ۱۰۰ کیلومتر حدود ۶۰ تا ۶۵ لیتر گازوئیل مصرف می‌کنند اما این میزان در کِشنده‌های جدید به حدود ۲۸ تا ۳۰ لیتر می‌رسد لذا اگر دولت با برنامه‌ای هدفمند، کامیون‌های فرسوده را از مالکان تحویل گرفته و امکان جایگزینی آنها را با ناوگان نو فراهم کند، در مدت چند سال بخش قابل توجهی از هزینه‌های این طرح از محل صرفه‌جویی در مصرف سوخت جبران خواهد شد.
فتاح‌زاده سپس به مشکلات موجود در مرزهای استان اشاره کرد و یادآور شد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های حوزه حمل‌ونقل، معطلی کامیون‌ها در پایانه‌های مرزی است به طوری که حدود یک ماه پیش، کامیون‌ها در مرز بازرگان تا ۱۸ روز در انتظار خروج از کشور بودند که با برگزاری جلسات مشترک و پیگیری مسئولان، این زمان تا حدود ۳ روز کاهش یافت.
وی در خصوص وضعیت زیرساخت‌های جاده‌ای استان نیز اظهار کرد: آزادراه تبریز ـ زنجان همچنان یکی از مطالبات اصلی فعالان حوزه حمل‌ونقل است و امیدواریم بخش مربوط به آذربایجان شرقی طبق برنامه‌ریزی انجام شده به بهره‌برداری برسد کمااینکه بخش‌هایی از محور تبریز – بازرگان نیز دو بانده شده و پیش‌بینی می‌شود تا پایان فصل کاری جاری، بخش عمده‌ی مسیر تکمیل شود، هرچند محدودیت‌های مالی برخی پیمانکاران روند اجرای پروژه را با کُندی مواجه کرده است.
عضو هیئت نمایندگان اتاق تبریز با اشاره به مشکلات واردات کِشنده‌های کارکرده متذکر شد: تعدادی از کامیون‌های خریداری شده توسط فعالان این حوزه در مرز ترکیه متوقف مانده‌اند و در صورت ادامه این وضعیت، احتمال مصادره آنها از سوی دولت ترکیه وجود دارد لذا محدودیت‌های ایجاد شده برای صدور مجوز تردد این کامیون‌ها از کشورهای اروپایی به ترکیه، مشکلات جدیدی برای واردکنندگان ایجاد کرده است؛ چالش‌هایی که بارها به مسئولان ذیربط در تهران منتقل شده، اما تاکنون اقدام مؤثری برای رفع آنها انجام نشده است!
طبق تحقیقات خبرنگار عصرآزادی‌آنلاین، مهم‌ترین چالش فعالان حمل‌ونقل بین‌المللی و تجارت خارجی اغلب در مشکلات گمرکی و مرزی است به طوری که انتظار ۲۰ تا ۲۵ روزه کامیون‌ها در گمرکات مرزهای شمال‌غرب کشور، توجیه‌پذیر نبوده و موجب افزایش بی‌رویه هزینه‌های تجارت، کاهش بهره‌وری و نارضایتی فعالان اقتصادی آذربایجانی می‌شود.
بر این اساس، استفاده گسترده‌تر از سیستم تیر موسوم به TIR در حمل‌ونقل، کاهش تشریفات گمرکی و مرزی و اصلاح فرآیندهای حمل‌ونقل از مهم‌ترین راهکارهای کاهش زمان توقف کامیون‌هاست که وضعیت فعلی، نه به نفع تولیدکنندگان، نه شرکت‌های حمل‌ونقل و نه رانندگان است و همانا اتلاف زمان در شرایط حاضر، هزینه‌های سنگینی را به اقتصاد منطقه تحمیل می‌کند!
بدین ترتیب باید اذعان کرد که شبکه ترانزیتی اصلی‌ترین مولفه تامین اقلام غذایی و دارویی در روزهای بحرانی است که تکمیل آزادراه تبریز – بازرگان، ترمیم آزادراه تبریز – زنجان، اصلاح و تکمیل زیرساخت‌های ریلی کشور و راه‌اندازی کارگوی هوایی در آذربایجان شرقی از جمله مطالبات اقتصادی حوزه حمل‌ونقل منطقه شمال‌غرب کشور است که نباید به سادگی از کنار آنها گذشت!
