"عصرآزادی‌آنلاین" اهمیت حضور آثار تُرکی‌زبان سینمای ایران در ششمین جشنواره بین‌المللی فیلم قورقود آتا را بررسی می‌کند؛
سینمای تُرکی ایران، ظرفیت خاک شیران
عصرآزادی‌آنلاین/ شهرام صادق زاده
ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم جهان تُرک موسوم به Korkut Ata “کورکوت آتا” از ۳ تا ۷ نوامبر ۲۰۲۶ مصادف با ۱۲ تا ۱۶ آبان ۱۴۰۵ در استانبول برگزار شد و در این رویداد فرهنگی، ۵۶ فیلم از کشورهای جهان تُرک از جمله ایران به‌صورت رایگان به نمایش درآمد و ۳۰ اثر در سه بخش رقابتی برای کسب جوایز جشنواره به رقابت پرداختند.
در حقیقت، جشنواره کورکوت آتا یا همان ده‌ده قورقود نخستین بار در سال ۲۰۲۱ در استانبول و پس از آن در شهرهای بورسا، باکو، عشق‌آباد و آکتائو برگزار شد و ششمین دوره آن مجدداً در استانبول با حمایت وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه و به همت انجمن بین‌المللی سینما برگزار گردید و میزبان بیش از ۱۵۰ مهمان بین‌المللی و حدود ۳۰۰ نفر از فعالان صنعت سینما بود.
نکته جالب توجه اینکه، نماد اصلی جایزه جشنواره بین‌المللی فیلم کورکوت آتا، پرنده دورنا است که نمادی از همبستگی جهان تُرک به شمار می‌رود و آثار سینمایی و مستند ترکی‌زبان کارگردانان ایران نیز حال و هوای متفاوتی را به این فستیوال داد و بار دیگر ثابت کرد که حضور در رویدادهای بین‌المللی می‌تواند جایگاه و ظرفیت‌های فرهنگی و هنری دیار آذربایجان را به جهانیان معرفی کرده و غرورآفرین باشد…
◾️تعداد ۵۶ فیلم از کشورهای جهان تُرک از جمله ایران به نمایش درآمد
ترکیه با توجه به ویژگی‌های فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی خود از دیرباز مورد توجه کارگردانان، فیلمنامه نویسان و بازیگران کشورهای منطقه و جهان قرار داشته و به گفته اکثر کارشناسان و هنرمندان، در این جهت گام های ارزنده ای برداشته شده است و جشنواره بین‌المللی فیلم قوروقود آتا در سالهای اخیر یکی از رویدادهای مطرح این حوزه به شمار می‌رود.
در دوره‌های پیشین این رویداد بین‌المللی نیز سینمای ایران نمایندگانی همچون فیلم‌های “ائو” اثر اصغر یوسفی‌نژاد، “کومور” اثر اسماعیل منصف، “دری” اثر برادران بهمن و بهرام ارک به همراه مستند “اکیزلر” اثر محمد علیمرادی را داشت که این مستند موفق به کسب جایزه بهترین فیلم مستند در نخستین دوره شده بود.
در این دوره از جشنواره بین‌المللی فیلم کورکوت آتا، جمهوری‌های خودمختار تُرک‌تبار فدراسیون روسیه با ۱۲ فیلم، ترکیه با ۷ فیلم، آذربایجان و قزاقستان هر کدام با ۶ فیلم، قرقیزستان با ۵ فیلم، ایران با ۴ فیلم، ازبکستان با ۳ فیلم و کشورهای اوکراین، قبرس شمالی، مولداوی و مقدونیه نیزهر کدام با یک فیلم حضور داشتند.
از نکات جالب توجه این دوره از جشنواره، مستند تاریخی “جیلولوق” به کارگردانی رضا صیامی، محصول مشترک ایران و ترکیه بود که در بخش ویژه مستندهای فیروزه‌ای جشنواره به نمایش درآمد. این مستند ۷۵ دقیقه‌ای به زبان ترکی آذربایجانی ساخته شده و به رویدادهای سالهای پایانی جنگ جهانی اول در شمال‌غرب ایران، قفقاز جنوبی و جنوب آناتولی می‌پردازد.
این فیلم با تمرکز بر وقایع تاریخی موسوم به جیلولوق، روایتی از درگیری‌ها، کُشتار غیرنظامیان و آوارگی ساکنان منطقه قفقاز، به‌ویژه در آذربایجانِ ایران ارائه می‌کند و نقش گروه‌های مسلح و قدرت‌های خارجی را در این رویدادها بررسی می‌کند که مورد استقبال تماشاگران قرار گرفت.
صیامی با اشاره به گستره جغرافیایی این تحولات، از مناطق وان در شرق آناتولی تا باکو، شماخی و قوبا در قفقاز نام برد و اظهار داشت که این رویدادها در چارچوب تحولات سیاسی و نظامی آن دوران و فعالیت گروه‌های مسلح در منطقه شکل گرفته‌اند.
این کارگردان، همچنین با اشاره به پیامدهای این درگیری‌ها برای جمعیت مسلمان منطقه، به‌ویژه در آذربایجان ایران تاکید کرد که بر اساس روایت برخی تاریخ‌نگاران ایرانی، حدود ۱۲۰ هزار نفر از مسلمانان در جریان وقایع موسوم به جیلولوق جان باخته‌اند!
◾️فیلم‌سازان ۱۰ کشور و ۱۰ جمهوری خودمختار با یکدیگر رقابت کردند
حضور ۴ فیلم از ایران در ششمین جشنواره فیلم جهان تُرک موسوم به قورقود آتا شامل “گَلین”، “جیلولوق”، “پیرداغی” و “قولچاق” یکی از نقاط قوت این جشنواره بین‌المللی بود که با هدف معرفی آثار سینمایی جهان تُرک، تقویت پیوندهای فرهنگی و گسترش همکاری میان فیلم‌سازان کشورهای ترک‌زبان شکل گرفت و فیلم‌سازان و فعالان سینمایی از ۱۰ کشور و ۱۰ جمهوری خودمختار حضور داشتند و ۳۰ اثر در سه بخش فیلم بلند داستانی، مستند و کوتاه با یکدیگر رقابت کردند.
فیلم بلند داستانی “قولچاق” یا همان عروسک ساخته زنده‌یاد اصغر یوسف‌نژاد نیز در بخش چهره‌های معاصر انسانی جشنواره قورقود آتا به نمایش درآمد. این فیلم ۹۰ دقیقه‌ای که به زبان ترکی آذربایجانی ساخته شده، داستان مردی میانسال به نام ایوب را روایت می‌کند که بستگان و دوستان خود را به مراسم ازدواجش دعوت کرده، اما هویت عروس آینده‌اش را از همه پنهان نگه داشته است.
همزمان، ناپدیدشدن ناگهانی شمسی، همسر سابق ایوب و ادامه تحقیقات پلیس درباره سرنوشت او، پرسش‌ها و تردیدهایی را در میان اعضای خانواده ایجاد می‌کند. با نزدیک‌شدن زمان برگزاری مراسم عروسی، رازهای خانوادگی و اختلافات پنهان به‌تدریج آشکار می‌شوند. بخش عمده بازیگران این فیلم را هنرمندان تئاتر و سینمای تبریز تشکیل می‌دهند و اثر به‌طور کامل به زبان ترکی آذربایجانی ساخته شده است.
فیلم کوتاه “گلین” یا همان عروس به کارگردانی سونیا فتحی از ایران، در بخش رقابتی فیلم‌های کوتاه جشنواره حضور داشت. این فیلم ۱۱ دقیقه‌ای که در سال ۲۰۲۴ و به زبان ترکی آذربایجانی ساخته شده است، داستان دختری جوان با لباس عروس را روایت می‌کند که با تکرار موقعیت‌هایی غیرمنتظره روبه‌رو می‌شود؛ موقعیت‌هایی که در آن‌ها واقعیت با آنچه در ظاهر دیده می‌شود تفاوت دارد.
در آخر نیز، مستند “پیرداغی” به کارگردانی شهزاد قریشی، دیگر اثر حاضر از ایران بود که در بخش رقابتی فیلم‌های مستند جشنواره شرکت کرد. این مستند نیز، محصول سال ۲۰۲۵ بوده و به جایگاه فرهنگی و آیینی کوه پیر که در میان مردم منطقه کیوی شهرت دارد می‌پردازد.
به گفته قریشی، این کوه از گذشته‌های دور برای مردم منطقه مکانی مقدس بوده است. با دفن یک امامزاده در این محل، آیین‌های سنتی و باورهای دینی تازه‌ای با پیشینه تاریخی آن پیوند خورده است و مستند پیرداغی با ثبت حضور سالانه مردم در این مکان، به استمرار سنت‌های محلی، زیارت و همزیستی آیین‌های کهن و باورهای مذهبی در فرهنگ منطقه می‌پردازد.
البته ناگفته نماند که دو اثر سینمایی کشور آذربایجان در این جشنواره بین‌المللی موفق به دریافت جوایز شدند و بار دیگر ظرفیت سینمای آذربایجان را در عرصه فرهنگی جهان تُرک به نمایش گذاشتند، همچنین زائور قاسملی، کارگردان فیلم “تقی‌یئف؛ مدرسه” موفق به کسب جایزه بهترین کارگردانی شد که با حمایت آژانس سینمای جمهوری آذربایجان و تولید مرکز رسانه‌ای باکو ساخته شده است.
بدین ترتیب می‌توان اذعان کرد حضور ۴ فیلم از منطقه آذربایجانِ ایران در بخش‌های رقابتی و غیررقابتی جشنواره قورقود آتا، فرصتی برای معرفی بخشی از تولیدات سینمایی ترکی‌زبان ایران و نمایش روایت‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی این آثار در یک رویداد بین‌المللی فراهم کرد که در سالهای آتی می‌توانند به درخشش قابل‌توجهی در رویدادهای بین‌المللی دست یابند.
