"عصرآزادی‌آنلاین" چالش‌های ناشران و کتابفروشیهای آذربایجان شرقی را به بهانه روز ملی کتاب، کتابدار و کتابخوانی بررسی می‌کند؛
کجاست آن یار مهربان!؟
عصرآزادی‌آنلاین/ شهرام صادق زاده
مقوله کتاب و کتابخوانی در سالهای اخیر در آخرین رتبه انتخاب کالا از سبد خرید خانواده‌های آذربایجان شرقی قرار دارد و حتی ممکن است با وضعیت بحرانی فعلی، خیلی زود و با کوچک‌ترین تهدید همان جایگاه شکننده را هم از دست بدهد زیرا وقتی مردم از نظر روحی و روانی در حال عادی نیستند طبیعی است که به کتاب فکر نکنند لذا در چنین شرایط خاص، اگر افراد پس‌انداز داشته باشند کالای ضروری و عمومی مانند برنج، گوشت قرمز و روغن می‌خرند که همانا هنوز شرایط عادی نشده است!
مناسبت ۲۴ آبان به عنوان روز ملی کتاب، کتابدار و کتابخوانی بهانه‌ای برای پرداختن به جایگاه کتاب در این روزهای گرانِ زندگی با اندک زمان مطالعه است زیرا عام‌ترین تعریف از سرانه مطالعه، میانگین مدت زمان‌های مطالعه یک نفر در یک شبانه‌روز است که با توجه به آمار ارائه شده توسط مرکز آمار ایران، متاسفانه سرانه مطالعه در کشور ما نزدیک به ۱۵ دقیقه و در استان آذربایجان شرقی نیز حدود ۱۰ دقیقه است!
کتابفروشان استان‌های درگیر جنگ ۴۰ روزه همچون آذربایجان شرقی پس از آن روزها، به تعویق افتادن زمان پرداخت چک‌های شرکت‌های پخش را ضروری می‌دانستند اما متاسفانه در ایران شاید یک یا دو شرکت پخش توانایی به عقب انداختن چک‌ها را داشته باشند و چالش‌های کتابفروشیها به قوت خود باقی می‌ماند…
◾️امروزه فقط شعار می‌دهند و اقدامی در حمایت از فعالیت ناشران انجام نشده است
در سالهای اخیر، تقابل بین فضای مجازی و کتاب، اهالی فرهنگ و ادب را به شدت نگران کرده است و متاسفانه این نگرانی، روز به روز بیشتر می‌شود لذا هرچند این روزها فضای اینترنت سریع‌ترین و آسان‌ترین راه برای کسب اطلاعات است اما در موضوعاتی که نیاز به بررسی دقیق و اطلاعات کافی و متقن است، باز باید به کتاب رجوع کرد و از کتاب کمک گرفت.
به اعتقاد کارشناسان حوزه فرهنگی، با وجود اینکه رسانه‌های گوناگون ارتباط جمعی طی سالهای اخیر رشد بسیار سریعی داشته‌اند اما تاکنون هیچ رسانه‌ای نتوانسته است نقشی که کتاب در ایجاد و رشد تمدن‌ها داشته است را ایفا نماید بنابراین، بدون رشد فرهنگ کتابخوانی نمی‌توان به رشد هیچ تمدنی دل خوش کرد، کمااینکه باید اهتمام جدی برای تقویت فرهنگ عمومی و به تبع آن فرهنگ مطالعه در جامعه معطوف کرد.
“رضا همراز” فعال فرهنگی و مدنی آذربایجان معتقد است: باید از کتابفروشان فعلی استان حمایت کرد زیرا زمانی در هر نقطه از شهر تبریز کتابفروشی وجود داشت اما امروزه فقط شعار داده می‌شود و اصلاً اقدام خاصی در راستای حمایت از فعالیت آنها انجام نشده است.
وی افزود: علیرغم اینکه تیراژ چاپ کتاب در حال حاضر کاهش یافته است اما اگر مسئولان فرهنگی استان و متولیان امر قصد حمایت از انتشارات و کتابفروشیها را دارند می‌توانند با خرید نسخه‌هایی از کتاب‌های منتشر شده به حمایت از کتابفروشیها بپردازند کمااینکه امروزه از تیراژهای ۵ هزار جلدی کتاب‌ها در دهه‌های گذشته خبری نیست!
“محمد زارع” مدیر انتشارات شایسته نیز با انتقاد از رویه عدم حمایت از کتابفروشیها گفت: باید برای قدمت فرهنگی این شهر تاسف خورد، زیرا در این شهر یک پاساژ مخصوص برای عرضه انواع ساعت‌های مُچی وجود دارد اما مجتمعی برای عرضه انواع کتاب‌های مورد علاقه مردم این استان وجود ندارد!
وی تاکید کرد: متاسفانه کتابفروشیهای تبریز عمدتاً مستاجرند و ضرر و زیان آنها باید از سوی متولیان عرصه فرهنگ مورد توجه و بررسی قرار گیرد زیرا این شغل، کوچک‌ترین رسالتی است که می‌توان در حق حوزه فرهنگ این دیار انجام داد و هیچ انتظاری هم نداشت اما با وجود نجابت کتابفروشان، باید حمایت‌ها از این حوزه به درستی انجام گیرد!
◾️با ارائه یارانه خرید کتاب شاید بتوان مردم را به خرید و مطالعه کتاب ترغیب کرد
کتابفروشان و ناشران آذربایجان شرقی در روزهای جنگ اخیر ۴۰ روزه و بعد از آن شرایط دشواری را تجربه می‌کنند زیرا خریدهای روزمره اکثریت شهروندان بر روی کالاهای اساسی متمرکز شده و در چنین شرایط حساس، ضرورت حمایت حقیقی و سریع از ناشران و کتابفروشان بیش از گذشته دوچندان شده است.
یک فعال حوزه چاپ و نشر کتاب در تبریز، یکی از دغدغه‌های اصلی کتابفروشان قدیمی تبریز را، تغییر ذائقه مردم و به‌وجود آمدن کتابفروشیهای خوش رنگ و لعاب دانست و گفت: زمانی خیابان طالقانی پُر از کتابفروشی بود اما اکنون فضای آرامی بر کتابفروشیها حاکم است که البته اکثرشان به عرضه کتاب‌های دانشگاهی و کمک‌آموزشی تغییر حالت داده‌اند.
“مجید سمساری” افزود: به‌نظر من این‌ها کتابفروشیهای واقعی نیستند، البته با وجود اجاره‌های سنگین، اگر این کتاب‌ها را نفروشند، نمی‌توانند دوام بیاورند. وقتی اجاره یک کتابفروشی ۴۰ میلیون تومان باشد صاحب آن باید دست به هر کاری بزند تا هزینه‌هایش را تأمین کند.
مدیر انتشارات اختر، گرانی کتاب را اصلی‌ترین دلیل بی‌رغبتی مردم به خرید کتاب دانست و اضافه کرد: بیشتر کتاب‌های ما در حوزه عمومی، ادبیات و تاریخ است، پیش از این مشتری‌هایی داشتیم که یک‌جا ۳۰۰ جلد از کتاب‌های تازه منتشرشده ما را می‌خریدند اما در سالهای اخیر کار به جایی رسیده که تیراژ کتاب‌ها بیشتر از ۱۰۰ جلد نمی‌شود؛ حتی مواردی هم بوده که خود نویسنده اقدام به چاپ کتاب با ۱۰ جلد کرده است!
وی تاکید کرد: اکثر کتابفروشیهای تبریز اجاره‌ای هستند، هزینه‌های جاری، حقوق نیروی کار و غیره هم به‌طور سرسام‌آوری افزایش یافته و اگر وضع به این منوال پیش برود، بعید می‌دانم ۱۰ سال دیگر، کتابفروشیها سرپا بمانند؛ همانطور که بسیاری از کتابفروشیها و انتشاراتی‌های باسابقه از جمله انتشارات ندای و کتابفروشیهای حکمت و سعادت تبریز تعطیل شدند!
سمساری خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر، افرادی وارد حوزه نشر شده‌اند که هیچ سررشته‌ای در این حوزه ندارند؛ مثلا فردی که تا دیروز کفاشی می‌کرد، به طمع دریافت یارانه کاغذ، یک انتشاراتی تاسیس کرده است؛ در حالی که این آدم شاید در طول سال حتی یک برگ کتاب هم نمی‌خواند. با کمال تأسف باید بگویم بازار امروز نشر در تبریز در دست دلالان است و همین‌ها بزرگترین آسیب را به صنف ما زده‌اند و اجازه نمی‌دهند همین یارانه کمی که به کاغذ تعلق می‌گیرد به دست ناشران واقعی برسد.
واقعیت این است که کتاب از سبد خرید عامه مردم خارج شده است؛ پیش از جنگ ۴۰ روزه هم کتاب به دلیل هزینه بالای کاغذ، چاپ و صحافی قیمت‌های گزافی داشت که بر کاهش خرید این کالای فرهنگی تاثیر مستقیم گذاشته بود و جنگ اخیر، این چالش را دوچندان کرد، در حال حاضر می‌توان با اجرای طرح‌های فصلی و ارائه یارانه خرید کتاب با کدملی برای هر شهروند، مردم را به خرید و مطالعه کتاب ترغیب کرد وگرنه در این روزهای بحرانی که سایه جنگ بر وطن گسترانیده شده است کمتر کسی را می‌توان یافت که هزینه بالایی برای خرید کتاب پرداخت نماید.
بدین ترتیب باید اذعان کرد که شرایط برای کتاب‌فروشانی که اجاره پرداخت می‌کنند، سخت‌تر شده است؛ آن‌هایی که صاحب ملک هستند یک قدم جلوتر هستند اما کتابفروشان مستاجر باید به فکر تعدیل نیرو و شاید مدتی بعد، در آستانه تعطیلی قرار گیرند!
