اهمیت مقاوم سازی پاساژهای قدیمی تبریز به بهانه سالگرد حادثه ریزش ساختمان پلاسکوی تهران از نگاه "عصرآزادی"
حادثه قبلاً خبر داده است!
عصرآزادی/ شهرام صادق زاده
پاساژها و مجتمع های تجاری قدیمی تبریز همانند سایر شهرهای ایران که از دهه های ۳۰ و ۴۰ به جا مانده اند نوعی حالت نوستالژی و خاطره انگیز دارند و یادگار مراکزی هستند که جامعه ما در آن دوران به شکوفایی و تکاپوی تجاری می پرداخت اما امروزه، مقاوم سازی آنها امری ضروری است تا همچنان پابرجا بمانند.
هشتمین سالگرد فرو ریختن پاساژ پلاسکوی تهران بار دیگر ثابت کرد که می توان با نوسازی و مقاوم سازی پاساژهای قدیمی، در عین حالی که بوی سالهای دور را از خود دور نکند با دقت و ظرافت خاص باید به مسائل ایمنی و استانداردسازی اینگونه ابنیه ها اقدام کرد.
در حقیقت، روز ۳۰ دی ماه ۱۳۹۵ یادآور حادثه ای تلخ در تاریخ شهرسازی ایران است که معمولاً هنگام احداث ابنیه، خطرات احتمالی آتی آنها فراموش می شود، در حالی که امروزه در تبریز ساختمان های بلندمرتبه با کاربری تجاری بزرگی با عمر بیش از ۴۰ سال وجود دارند که ریزش هر کدام از آنها می تواند آسیب های جدی جانی و مالی فاجعه باری را متوجه شهر تبریز نماید اما با اقدامات ایمن سازی می توان به پیشگیری آن رفت.
کارشناسان شهرسازی میگویند همانطور که شهرداریها در موضوع بدهی واحدهای تجاری و تولیدی به شهرداری از بابت عوارض کسب و پیشه، بدون فوت وقت و ملاحظههای ناشی از آسیب اقتصادی به کسب و کار، به شکل قرار دادن بلوکهای نیوجرسی سیمانی جلوی واحدها، با صاحبان این واحدها برخورد میکنند در بحث ایمنی و مقاوم سازی ساختمان های پرخطر در برابر آسیب ها نیز باید از مرحله اخطار فراتر رفته و با عمل به قانون، نسبت به اجبار مالکان به استانداردسازی ساختمانهای خود اقدام کنند؛ امری که بالاخره در تبریز به مرحله اجرا درآمده و پاساژهای قدیمی در حال نوسازی هستند…
خطر قبلی
در ابتدای امر خوب است پس از گذشت ۸ سال از حذف فیزیکی و تلخ ساختمان ۱۷ طبقه پاساژ پلاسکو در پایتخت کشور مروری بر علل و چگونگی وقوع حادثه برای آن پرداخته و پس از قرار گرفتن در جوّ آن روز، این حادثه را سرلوحه اقدامات مقاوم سازی و ایمن کردن سایر ساختمان های مشابه در کلانشهری همچون تبریز قرار دهیم تا درس عبرتی برای مدیران شهری ما باشد.
آتش سوزی و ریزش ساختمان تجاری پلاسکو تهران حادثهای بود که صبح روز پنجشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۵ در چهارراه استانبول رخ داد، در پی وقوع این آتش سوزی، ساختمان پلاسکو به طور کامل فرو ریخت، این ساختمان در حالی پس از ۳،۵ ساعت سوختن فرو ریخت که تعداد زیادی از آتش نشانان در حال مهار آتش سوزی، در بیرون و داخل آن بودند و عدهای از آنها نیز زیر آوارِ ناشی از فرو ریختن ساختمان ماندند و جان باختند.
طبق اعلام مراجع رسمی، ساختمان پلاسکو از طبقه ۸ به بالا دچار حریق شده بود و شدت حادثه به حدی بوده که ترافیک در خیابانهای اطراف را دچار مشکل و اختلال کرده و دود ناشی از حادثه آسمان منطقه را فراگرفته بود و مدتی بعد، با مهار دامنه آتش، خطر سرایت به اماکن دیگر از بین رفت و تعدادی از مغازه داران این پاساژ برای خارج کردن اجناس خود به داخل هجوم بردند.
در آن ایام بود که عباس آخوندی – وزیر راه و شهرسازی دولت یازدهم – وقوع حادثه پلاسکو را نتیجه سازش مدیریت شهری با سوداگران دانست و تاکید کرد که مدیریت شهری در ایران تجارت پیشه است و مأموریت اصلی خود را سازش با سوداگران میبیند و این نوع مدیریت شهری، نتیجهای جز شکلگیری بحرانها ندارد که ممکن است هر روز در این نوع مدیریت شهری در سایر کلانشهرها نیز رخ دهد و مبادا که اقدامات پیشگیرانه آنها فراموش شود!
خطر فعلی
بدون تردید اگر روند فعلی ایمن سازی پاساژهای قدیمی تبریز و سایر شهرهای آذربایجان شرقی متوقف شود به طور حتم فاجعه ریزش ساختمان پلاسکوی تهران در کمین ساختمانهای ۴۰ یا ۵۰ ساله این منطقه نیز خواهد بود.
در حقیقت، پاساژهایی از جمله اُمت، برلیان و غیره فرسوده بوده و وضعیت کنونی آنها بسیار خطرناک تر از پلاسکوی تهران است، به دلیل اینکه این قبیل پاساژها در بخش پر رفت و آمد هسته مرکزی شهر و در جوار بازار جهانی تبریز قرار گرفته، در صورت بروز کوچک ترین حادثه، تلفات بسیار وسیعی در پی خواهد داشت.
نکته جالب توجه و قابل تامل این است که ساختمان پاساژ ۱۰ طبقه اُمت در محدوده سه راه امین تبریز، افزون بر عمر ۵۰ ساله، گویا ابتدا در چهار طبقه احداث شده و سپس با اضافه شدن ۶ طبقه دیگر، در مجموع با ۱۰ طبقه و یک زیرزمین ساخته شده و این، یک مُشت از خروار است!
متاسفانه اکنون شاهد وجود تعداد متعددی از ساختمانهای فرسوده و ناامن در محدوده مرکزی کلانشهر تبریز هستیم به طوری که ۷۰ درصد ساختمان های ناایمن تبریز در محدوده شهرداری منطقه ۸ تبریز قرار دارند و تسریع در ایمن سازی آنها از نان شبِ اصناف و کسبه واجب تر است.
با توجه به اینکه روزانه بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ هزار نفر در داخل پاساژ اُمت تردد می کنند در یک نگاه می توان دریافت قسمتهایی از بنا زنگ زده و باعث شده این مرکز تجاری خطرناکتر از پلاسکوی تهران باشد مگر اینکه نوسازی و ایمن سازی شود و یا به منطقه دیگری منتقل گردد.
خطر آتی
معاون شهرسازی شهردار تبریز با اشاره به اینکه ۲۹۰ ساختمان بالای ۱۰ طبقه، ۲۸۵ ساختمان کمتر از ۱۰ طبقه و بیش از یکهزار و ۲۵۰ ساختمان ۵ طبقه در سطح شهر تبریز وجود دارد گفت: تعداد ۲۰۰ ساختمان ناایمن در تبریز وجود دارد که اقدامات لازم برای اخطار و هشدار به مالکان آنها انجام شده و این روند ادامه دارد.
محمد عزتی از نیاز ۵۰ هزار میلیارد تومان اعتبار برای ساماندهی حاشیه این شهر سخن می گوید و اضافه می کند: به غیر از محدوده بافت حاشیه نشین شهر تبریز که ۵۰۰ هکتار وسعت دارد حدود ۷ هزار هکتار از وسعت تبریز نیز نیازمند بازآفرینی شهری بوده و بافت مرکزی را در بر می گیرد که عمدتاً منطقه ای ضروری است و هرچه سریع تر باید به آن رسیدگی شود و ۴۹ هکتار با سه هزار و ۲۰۰ واحد مسکونی است.
کارشناسان شهرسازی با اشاره به این وضعیت می گویند که هر گونه سُستی یا کم توجهی به موضوع ساختمان های ناایمن در تبریز با جان صدها نفر از مردم در ارتباط بوده و وظیفه سازمان ها و نهادهای مسئول است تا در قالب برنامه های میان مدت و بلندمدت نسبت به ایمن سازی این قبیل ساختمان ها و پاساژها در قالب اعمال مشوق هایی همچون تخفیف در عوارض شهرداری، تسهیل فرآیند صدور پروانه ساخت و غیره اقدام کنند.
بدین ترتیب، خطر وجود پاساژها و ساختمان های ناایمن به ویژه در بافت مرکزی تبریز محدود به ساختمان های بلند مرتبه نیست و ممکن است برای پاساژهای دو طبقه داخل معابر فرعی محدوده پرجمعیت بازار تبریز نیز رُخ دهد و هرچند که اخیراً از سوی شهرداری منطقه ۸ تبریز اقداماتی در خصوص ایمن سازی پاسازهای قدیمی شهر انجام گرفته است اما نباید روند اجرای آن متوقف گردد زیرا بازی با جان شهروندان است.
