باغشهرهای دیروز، در حصار بِتن های امروز

عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده

تبریز همانند شهرهای بزرگ آذربایجان شرقی از قبیل مراغه، مرند، میانه، بناب و غیره از گذشته‌های دور تا چندین سال پیش به عنوان باغشهر شناخته می‌شد و باغ‌ها و فضاهای سبز بسیاری در محیط درونی و برونی شهر همچون باغ‌های منطقه لاله، تپلی باغ، مارالان، بارنج، بهار، قراملک و غیره وجود داشت اما متأسفانه این باغ‌ها و فضاهای سبز به دلایل مختلف همچون احداث ساختمان‌های تجاری، آپارتمان‌ سازی و امثال آن تخریب و یا تغییر کاربری داده‌اند در حالی که به عقیده کارشناسان مدیریت شهری و شهرسازی، فضاهای سبز بخشی ضروری و لاینفک از پیکره شهرها را تشکیل می‌دهند که عدم توجه کافی به این مهم می‌تواند تبعات منفی بسیار زیادی به خصوص در افزایش آلودگی هوا و افزایش تعداد مبتلایان به بیماری تنفسی شود، موضوعی که در کلان شهرهایی مانند تبریز اهمیت دو چندانی به خود می‌گیرد.
همه ساله در نیمه اسفند ماه به روز درختکاری می رسیم؛ روزی که بهانه ای شده تا در واپسین روزهای سال و با نزدیکی به موسم رویش جوانه ها، به فکر طبیعت بیفتیم اما این، تازه آغاز ماجرا برای درختان و طبیعت شهرهاست و شاید بتوان نام این هفته را هفته خوشحالی درختان نیز نامید که به عنوان منبعی ارزشمند و حیاتی برای ادامه حیات شهروندان باید به آنها توجه شود؛ نکته ای که همواره در تحقق آن با مشکل روبرو شده ایم.
بنابر اظهارات مسئولان استانی از قرار معلوم، ماهانه حدود ۳۰۰ فقره پرونده در کمیسیون ماده ۷ قانون حفظ و گسترش فضای سبز شهرداری تبریز تشکیل می شود که مضامینی همچون درختان معارض در ساخت و سازهای شهری، درختان معارض ورودی پارکینگ، درختان معارض با پروژه های های عمرانی و درختان مانع دید تابلوهای تبلیغاتی را شامل می شود که از عمده علل تقاضاهای شهروندان یا تخلفات آنها در قطع و آسیب رساندن به درختان و فضای سبز در شهر تبریز است و نشان می دهد که هنوز در فرهنگ درختکاری و درختبانی راه زیادی داریم…

◾️باغشهر اول

تبریز، مراغه، مرند و سایر شهرهای آذربایجان شرقی که امروزه از نظر عمرانی در حال پیشرفت هستند از نبود فضای سبز و پارک‌های محله‌ای بسیار در مشکل قرار گرفته و این امر نیز سبب نارضایتی ساکنین محلات این شهرها شده است.
رئیس کمیسیون عمران شورای شهر تبریز درباره گسترش ساخت و ساز و تغییر کاربری در این شهر گفت: در اکثر مناطقی که به نوعی نشانه هایی از باغ و سرسبزی در آنجا وجود داشت با رویکرد سوداگرانه و بازاری به شهر به مرور زمان با تغییر کاربری، مجمتع های بدقواره و بلندمرتبه رشد کردند و این اقدام مقدمه ای برای مباح بودن تخریب فضای سبز شد.
روح الله رشیدی افزود: اگر امروزه سیستم شفافیتی حاکم شده و آماری از متولیان مربوطه اخذ نماییم میزان تغییر کاربری هایی که در دو سه دهه گذشته در محدوده شهر تبریز و حوزه فضای سبز اتفاق افتاده، معلوم می شود لذا رویکردهای گذشته به ضرر حفظ فضای سبز بود و امروز با هزینه های بسیار گزاف و گران تلاش می کنیم زمین های خالی محدود را به فضای سبز تبدیل کنیم و عموماً این کار در قالب چمن کاری اتفاق می افتد!
وی اضافه کرد: جالب است باغاتی با قدمت چند قرن و گاهی چند ده ساله با تلاش مردم سالیان سال حفظ شده بود اما با یک سیاست غلط و تحریک مردم و سوداگرها و همچنین تطمیع آنها، به طریقی باغات شهری از بین رفت و امروزه وقتی در گوشه و کنار تبریز زمین خالی پیدا می شود چمن کاری می کنیم هر چند از طرفی دیگر آفات و عوارض چمن کاری را می دانیم!
رشیدی تاکید کرد: روند توسعه معیوب، تخریب و توسعه وحشی شهر تبریز باعث شد باغات شهر از بین برود و امروز به چمن محوری رو بیاوریم که متاسفانه پر هزینه است و در مصرف آب تاثیر منفی دارد و نگهداری از آن هم سخت است و همچنین مرغوبیت و مطلوبیت باغات را ندارد اما باید با چنگ و دندان باغات موجود را حفظ کنیم.

◾️باغشهر دوم

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل آذربایجان شرقی با انتقاد از قطع درختان در شهرهای استان گفت: مسئولان شهری نسبت به تخریب فضای سبز این شهر باید حساس بوده و برای مقابله با آن جدی باشند.
احمد موقری افزود: باغ شهر تبریز که همانند اغلب شهرهای استان روزی جزو افتخارات آذربایجان بود، اکنون به جهت بی توجهی ها به طور کلی این خصوصیت خود را از دست داده و در جایگاه بسیار پایینی در میان شهرهای کشور قرار گرفته اند.
وی با اشاره به اینکه گسترش روزافزون ساخت و سازهای شهری و به تبع آن احتمال قطع بی رویه درختان و از بین رفتن فضاهای سبز، بر اهمیت و نقش درختان در حیات فیزیکی و هویتی شهرها افزوده شده است اضافه کرد: قطع بی رویه درختان در آذربایجان شرقی موجب شده، نیازهای روحی و جسمی شهروندان به درختان و کارکرد مهم آنها در زندگی شهری نادیده گرفته شود.
موقری، قطع درختان و از بین بردن فضای سبز را دارای مجازات قطعی بر اساس قوانین موضوعه دانست و از مردم درخواست کرد به اهمیّت وجود درخت در سطح شهر و منازل توجه زیادی داشته و در صورت نیاز به جابجایی درختان، با در نظر گرفتن این نکته که مرجع قانونی برای هرگونه جابجایی، هرس و قطع درختان کمیسیون ماده ۷ قانون حفظ و گسترش فضای سبز و در چارچوب پیشگیری از تخریب فضای سبز می باشد، اقدام به اخذ مجوز این این مرجع قانونی کنند.
وی با بیان اینکه تاکنون بارها درختان شهر در مناطق مختلف تبریز در تهدید ساخت و سازهای قانونی و غیرقانونی قرار گرفته اند تاکید کرد: در این راستا نه فقط ساخت و سازهای شخصی، بلکه در مواردی گاه به بهانه اجرای پروژه های شهری نیز درختان قطع می شود که باید حساسیت مسئولین نسبت به قطع درختان و تخریب فضای سبز افزایش یابد.

◾️باغشهر آخر

متاسفانه عدم وجود فضای سبز کافی در سطح شهرها و عدم توجه برخی واحدهای آلاینده هوا به ایجاد و گسترش فضای سبز شهرهای بزرگ آذربایجان شرقی را در ردیف آلوده‌ترین شهرهای ایران از نظر آب و هوایی تبدیل کرده است.
عدم نظارت درست به واحدهای آلاینده محیط زیست و عدم اهتمام مسئولان مربوط در این موضوع، تبریز و بناب را از نظر زیست محیطی دچار مشکلات زیادی کرده است در حالی که نباید فراموش شود که در بین دنیای مکانیکی امروزی، درختان به مثابه ریه های شهروندان بوده و برای سلامت روح و جسم آنان ضروری است.
تصمیماتی که پیوست مردمی در آن، عملاً جایی ندارد و اغلب طرح‌هایی هستند که عمدتاً در جلساتی اتخاذ می‌شوند که برآوردهای مالی و محاسبات فنی و عمرانی، بر چشم‌انداز اجتماعی و فرهنگی پروژه می‌چربد و لذا در دو دهه گذشته، درختان شهرهای بزرگ آذربایجان شرقی، قربانیان نخست پروژه‌های مسیرگشایی و تقاطع‌های غیرهمسطح و اصلاحات ترافیکی بوده‌ اند.
مقوله سرانه فضای سبز تبریز نیز از معماهای حل نشده و قدیمی شهرهای فقیر از لحاظ فضای سبز همچون مراغه و تبریز است که طبق قانون پایستگی بدون افزایش از مدیری به مدیری دیگر می‌ رسد و معلوم نیست کدام روز، روز بیان واقعیت ها برای مردم خواهد بود.
بدین ترتیب، کلان‌شهر تبریز که روزگاری به نام باغشهر شناخته می‌شد امروزه دچار فقر فضای سبز شده و مدیریت شهری را بر آن داشته است تا برای حل این معضل به دنبال راه حل باشد غافل از اینکه جبران تخریب زحمات نیاکان ما بسیار دشوار است و خود، به اندازه یک عمر زمان می خواهد.