ما به شهریار نیازمندیم، نه او به ما!

این سخنان را علی اصغر شعردوست دبیر کل کنگره جهانی بزرگداشت یکصد و بیستمین سالگرد تولد استاد شهریار -که قرار است شهریور ماه امسال برگزار شود.- در جلسه کمیته علمی این کنگره که هفته گذشته در تهران برپا شد عنوان کرد و گنجانده شدن 27 ام شهریور «روز ملی شعر و ادب فارسی» در تقویم رسمی کشوری را مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سایه تلاش های خود در سال 1381 -که نماینده مجلس 6 ام بود.- و به بهای به جان خریدن هجمه مخالفان این نامگذاری ، برشمرد و تاکید کرد این نامگذاری بر خلاف نظر مخالفانش  مصوبه مجلس شورای اسلامی نبود.

این در حالی است که از آن زمان مخالفت های جدی با این نامگذاری صورت گرفته و هنوز هم ادامه دارد. مخالفان که اغلب افرادی با سوگیری های مرکز محور و غرض ورز نسبت به فرهنگ و زبان آذربایجان بودند ، همواره عنوان کرده اند این نامگذاری رنگ و بوی سیاسی داشته و کار یک نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی است در صورتی که می بایست نظر کارشناسان فرهنگی و بزرگان ادب فارسی لحاظ می شد، هر چند شعردوست بارها تاکید کرده است که کار کارشناسی قبلا انجام شده بود.

اكثر مخالفان شهریار از فردوسي، حافظ، مولانا، سعدي، نظامي و رودكي به‌عنوان چهره‏هاي شايسته براي اين روز ياد مي‏كردند. از جمله ضياء موحد ـ شاعر ـ اعتقاد داشت: «چنانچه شهريار هم زنده بود، احتمالا روز تولد فردوسي را پيشنهاد مي‏كرد». جليل سازگارنژاد ـ نماينده‌ي مردم شيراز در مجلس 6 ام ـ نيز گفته بود: «انتخاب روز درگذشت شهريار بيش از همه جفايي به خود اوست. به‌دليل آن كه شهريار خود را متاثر از بزرگان شعر و ادب ايران مي‏دانست». در اين بين، بهاء‌الدين خرمشاهي ـ پژوهشگر ـ انتخاب شهريار را به‌خاطر كهن‏سرا و علاقه‏مند بودنش به شعر نو، انتخابي نيكودانسته بود؛ اما ابراز نگراني كرده بود كه اين انتخاب ممكن است حركت‏هاي پان‌تركيستی را موجب شود و عليه مسائل ملي ما باشد. خرمشاهي در عين حال معتقد بود: «اين نامگذاري هم‌وطنان هم‌نژاد و ترك‌زبان ما را خاطرنوازي مي‏كند». پرويز ورجاوند – پژوهشگر و پان ایرانیست مشهور- نيز با تاكيد بر وجود هويت ايراني در سروده‏هاي شهريار و اعتقاد او به زبان و فرهنگ فارسي، متذكر شده بود:« اميدوارم با اين انتخاب ذهنيت قوميت‌گرايي در جامعه ايران به‌وجود نيايد».

شعردوست همواره با رد این گونه نظرات استاد شهریار را به سبب تسلط به دو زبان فارسی و ترکی و این که آخرین قله غزلسرایان سنتی شعر فارسی بوده و نیز در شعر نو قله های افتخار را فتح کرده است بهترین گزینه می داند. او بر خلاف منتقدین، شهریار را مقوم وحدت اقوام ایرانی بر می شمرد که به لحاظ جهانی هیچ شاعر ایرانی در شهره آفاق و عالم شدن به پای او نرسیده است به طوری که منظومه «حیدربابایه سلام» استاد شهریار به بیش از 90 زبان زنده دنیا ترجمه شده است.

دبیر کل کنگره جهانی استاد شهریار در این جلسه شرح مختصری از چرایی برگزاری بزرگداشت نودمین و یکصدمین سالگرد تولد شهریار داد و «مقابله با تحریف و تصاحب شهریار از سوی کشورهای همجوار» را از آن جمله برشمرد.

در این جلسه اساتید بنام ادب فارسی من جمله حسن انوری -عضو پیوسته فرهنگستان زبان فارسی- توفیق سبحانی، دکتر زاهدی سفیر کبیر تاجیکستان در ایران، دکتر صدری نیا رئیس کمیته علمی کنگره شهریار، دکتر جوکار از دانشگاه اهواز، دکتر مظفری و دکتر طرزمی از دانشگاه ارومیه، دکتر واحد و مشتاق مهر از دانشگاه تبریز، دکتر اکبری بیرق از دانشگاه سمنان، دکتر ترکی از دانشگاه تهران، دکتر محبتی از دانشگاه زنجان و خانم دکتر مشرف از دانشگاه شهید بهشتی حضور داشتند که به طرح دیدگاه ها و پیشنهادات  خود در خصوص محورهای کنگره پرداختند.

تصحیح دیوان شهریار و تجدید چاپ آن، تملک خانه های اطراف خانه موزه شهریار و بهسازی آن، بهسازی مقبره الشعرا تبریز، اضافه شدن محورهای «شهریار شاعر ذواللسانین ادبیات فارسی» و «شهریار و شعر کشورهای فارسی زبان تاجیکستان و افغانستان» و برگزاری شب شعر شهریار در اهواز از زمره پیشنهادات مطروحه در این کنگره بودند.

 سیّد محمّدحسین بهجت تبریزی (۱۱ دی ۱۲۸۵ – ۲۷ شهریور ۱۳۶۷) متخلص به شهریار، شاعر تبریزی بود که به زبان‌های فارسی و ترکی آذربایجانی شعر سروده است. شهریار در سرودن گونه‌های دگرسان شعر مانند قصیده، مثنوی، غزل، قطعه، رباعی و شعر نیمایی چیره‌دست بود. اما بیشتر از دیگر گونه‌ها در غزل شهره بود و از جمله غزل‌های معروف او می‌توان به «علی ای همای رحمت» و «خان ننه» و «حیدر بابایه سلام» «آمدی جانم به قربانت» اشاره کرد. شهریار نسبت به علی بن ابی‌طالب ارادتی ویژه داشت و همچنین شیفتگی بسیاری نسبت به حافظ و فردوسی داشته است.

او در تبریز در خانواده‌ای بستان‌آبادی از روستای خُشکِناب به دنیا آمد و بنا به وصیتش در مقبرةالشعرای تبریز به خاک سپرده شد. ۲۷ شهریور را به واسطهٔ روز درگذشت او «روز شعر و ادب زبان فارسی» نامیده‌اند. مهم‌ترین آثار شهریار به زبان ترکی منظومهٔ حیدربابایه سلام و منظومهٔ سهندیه است که از معروف‌ترین آثار ادبیات ترکی آذربایجانی به‌شمار می‌روند و شاعر در آنها از اصالت و زیبایی‌های روستای دوران کودکی اش و کوه سهند یاد کرده است.

کنگره جهانی شهریار به مناسبت یکصد و بیستمین سالگرد تولد او 24 شهریور 1404 در تهران و 26 و 27 همان ماه در تبریز برگزار می شود. علی اصغر شعردوست دبیر کل این کنگره و عضو شورای سیاست گذاری است. سرمست استاندار آذربایجان شرقی و معاون او محمدزاده و نیز هوشیار شهردار تبریز از جمله اعضای این شورا هستند. شهرداری تبریز کمیته پشتیبانی این کنگره را عهده دار است که کار بهسازی خانه موزه شهریار و مقبره الشعرا و نیز برگزاری جلسات شورای هماهنگی در دبیرخانه این کنگره توسط عمادی معاون شهریار و نصیر بیگی مدیر عامل سازمان فرهنگی شهرداری تبریز و دیگر شهرداران مناطق صورت می گیرد. همچنین نعمت الله پایان مدیر کل فرهنگ و ارشاد آذربایجان شرقی رئیس کمیته فرهنگی هنری و مسعود بشیری مسئول فضای مجازی این کنگره هستند.