اهمیت توجه به محافظت از آتشسوزی جنگلهای قرهداغ در فصل گرم سال به روایت "عصرآزادی"
ارسباران در تکاپوی حیات
عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده
آتشسوزی جنگلهای سرسبز ارسباران در سال ۱۳۹۸ تجربه تلخی برای مسئولان و مردم منطقه بود تا تدابیر لازم برای پیشگیری از وقوع حوادث مشابه اندیشیده شود؛ اتفاق ناخوشایندی که ۶۰۰ هکتار از این پهنه جنگلی کممانند دیار آذربایجان را خاکستر کرد.
ارسباران این روزها در وضعیت چندان خوبی قرار ندارد. به دلیل خشکسالی و گرمای بالای هوا که منجر به آتشسوزیهای ناخواسته میشود از یکسو و طغیان آفات از سوی دیگر، این جنگلها دیگر توان مبارزه ندارند، زیرا انسان وارد چرخه طبیعی آن شده و اکوسیستم پروانهها و دشمنان طبیعی آنها را با مشکل مواجه کرده است.
آتشسوزی در جنگل های ارسباران یا همان قره داغ به عنوان بزرگترین پهنه جنگلی استان آذربایجان شرقی در سالهای اخیر همه را به تنگ آورده است؛ چالشی که کارشناسان امر میگویند گذر از آن علاوه بر ایجاد پایگاه دائمی آتشنشانی در منطقه، از طریق هماهنگی ارگانهای متولی در امر دوستداران جنگلها میسر است.
در حقیقت، آذربایجان شرقی در مجموع ۱۸۰ هزار هکتار جنگل دارد که جنگل های ارسباران با ۱۶۴ هزار هکتار وسعت بخش اصلی آن را تشکیل می دهد؛ یک پهنه جنگلی با بیش از ۴۰۰ گونه گیاهی و دهها گونه جانوری که به دلیل گرم شدن تدریجی کره زمین، هر سال با خطر وقوع آتش سوزی دست و پنجه نرم می کند اما گویا همیشه دست انسان در میان است…
پهنه اول
جنگلهای ارسباران یکی از مناطق بکر و دیدنی آذربایجان شرقی است که همه ساله با گرم شدن هوا در چندین نوبت طعمه حریق میشود و خسارات زیادی به دنبال میآورد.
طی سالهای اخیر چندین نوبت این جنگلها طعمه حریق شد و علاوه بر سال ۱۴۰۰، در تابستان ۱۳۹۸ حجم آتش سوزی به قدری گسترده بود که حتی وزش باد در منطقه ارسباران باعث تشدید آتش سوزی شد و هلیکوپترهای امدادی نیز به کار نیامد.
با اینکه علت وقوع این آتش سوزی در سال ۱۳۹۸ خطای انسانی اعلام و در آن برهه زمانی سه نفر نیز در این ارتباط دستگیر شدند ولی نحوه خاموش کردن آتش این جنگلها که با خاک و بیل انجام میشد که انتقادهای زیادی در فضای مجازی و رسانهها به همراه داشت به نحوی که عدهای اعلام کردند آتشسوزی در جنگل را در قرن ٢١ هم با بیل خاموش میکنند.
در آن حادثه که طبق اعلام مردم در نظرسنجی ابتدای سال ۱۳۹۹ یکی از تلخترین حوادث آذربایجان شرقی بود، پس از گذشت چند روز و سوختن بیش از ۳۰۰ هکتار از جنگلها، نیروهای امدادی از جمله هلیکوپترها برای اطفای حریق به منطقه رسیدند و همین موضوع انتقادات زیادی را در پی داشت.
گرم شدن هوا در فصل تابستان، احتمال آتش سوزی در جنگلهای زیبا و بکر ارسباران را افزایش داده و در این بین، آتش در کمین است و باید اقدامات پیشگیرانه در مناطق مستعد برای آتش سوزی در جنگل انجام شود.
اکنون با گذشت قریب به ۶ سال از زمان وقوع آن آتش سوزی گسترده در جنگلهای ارسباران باید اقدامات پیشگیرانه در مناطق مستعد آتش سوزی انجام شده و علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد کمااینکه آذربایجان شرقی برخلاف معمول، روزهای بسیار گرم و سوزانی را در تابستان ۱۴۰۴ سپری میکند که هر نوع سهلانکاری میتواند موجب پشیمانی در خصوص نحوه محافظت از جنگلهای خدادادی برای نسلهای آتی باشد.
پهنه دوم
آتشسوزی جنگلها و مراتع با احتمال وقوع بالا در فصل گرما، طی چند سال گذشته کشورهای مختلف را درگیر بحران کرده و در آذربایجان شرقی نیز به واسطه حریق در جنگلهای ارسباران تجربه تلخی رقم خورده است؛ تجربهای که مسئولان و مردم را به فکر آمادگی برای پیشگیری و مهار حوادث احتمالی انداخته است.
یونسکو ۷۲ هزار و ۴۶۰ هکتار از جنگلهای ارسباران را به عنوان ذخیرهگاه زیستکره ثبت کرده و همین اهمیت بین المللی موجب شده است تا مسئولان علاوه بر تلاشهای پیشگیرانه، با فرهنگسازی، آموزش و جلب مشارکت جوامع محلی، امکان مقابله مناسب با آتشسوزی احتمالی را فراهم کنند زیرا سرعت عمل در پیشگیری و مقابله با حریق و سوانح را هیج قشری به جز جوامع محلی و ساکنان بومی نمیتواند بر عهده داشته باشد و بر این اساس تجهیز و آشنایی با روشهای مقابله با آتش، بسیاری از نگرانیها و هزینهها را برای جلوگیری از حوادث کاهش میدهد.
یک واقعیت تلخ وجود داردد؛ به دلیل دخالت انسان در جنگلهای ارسباران، پهنه این مراتع از ۱۳۵ هزار هکتار به ۱۲۰ هزار هکتار رسیده است اما به جرات می توان گفت که ارسباران از زیباترین مناطق در کل شمال ایران به حساب می آید.
در گذشته های نه چندان دور، منطقه رود تاریخی ارس حد فاصل جلفا تا مغان و کوه های سبلان، بزقوش و سهند محدوده بسیار وسیع و جنگل های اطراف ارسباران را تشکیل می دادند اما متاسفانه به خاطر تخریب شدن فضای سبز در اثر آتشسوزی و سایر موارد، امروزه محدوده جنگل های ارسباران به منطقه مرزی بین کلیبر، اهر و ورزقان محدود شده است.
کارشناسان حوزه محیط زیست معتقدند که جلب مشارکت تشکلهای مردمی و نهادهای اجتماعی در کنار نقشآفرینی ادارات و نهاد دولتی از موثرترین شیوههای مقابله با آتشسوزی جنگلها و مراتع محسوب میشود و احساس وظیفه آنان از هر ابزار و هزینهای کارسازتر است؛ به همین دلیل هم باید ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجان شرقی مناسبات توانمندانهای با تشکلهای مردمی داشته و با جمعیت هلال احمر نیز به همکاری بپردازد.
پهنه آخر
جنگلهای بکر ارسباران ناحیه کوهستانی وسیعی در شمال استان آذربایجان شرقی است که در محدوده شهرستانهای اهر، کلیبر و ورزقان قرار دارد و یونسکو ۷۲ هزار و ۴۶۰ هکتار از آن را به عنوان ذخیرهگاه زیستکره ثبت کرده است اما به علت سهلانکاری نهادهای متولی در حفاظت از آن، متاسفانه این مناطق بینظیر دچار آتش سوزی شده است که عمدتاً نیز از حیث بیبرنامگی در روند توجه به آینده جنگلهای قرهداغ بوده است.
این جنگلها به عنوان مهمترین پهنه جنگلی شمال غرب کشور که در زیست کره یونسکو نیز ثبت شده است بارها دچار آتشسوزی شده و همواره این سوال به وجود میآید که به دلیل نبود امکانات مناسب اطفای حریق در منطقه چندین هکتار از این پهنه جنگلی بینظیر خاکستر شده است.
با این اوصاف، به نظر میرسد رویههای سنّتی در مقابله با آتش سوزی جنگلها و مراتع منطقه قرهداغ همچون سایر جنگلهای بکر و تاریخی کشور جوابگو نیست، یعنی دیگر با بیل، کُلنگ و بدون استفاده از تجهیزات روز و فناوریهای نوین نمیتوان به جنگ با آتش سوزی احتمالی و مهار آن در جنگلها و مراتع آذربایجان شرقی رفت!
بدین ترتیب، میتوان با فرهنگ سازی بین مردم برای خطرات روشن کردن آتش در مراتع و جنگلها و همچنین تهیه امکانات و تجهیزات پیشرفته اطفای حریق در شهرستانهای سطح حوزه ارسباران شاهد هیچگونه آتش سوزی در این منطقه بکر نشد و خدایناکرده اگر اتفاقی هم رخ دهد باید تمام دستگاههای متولی استان، آمادگی لازم برای خاموش کردن آتش را داشته باشند.
