گزارش / روز ملی سینما و نحوه شکل گیری اولین سینمای تاریخ ایران در تبریز
عصرآزادی آنلاین/ محمد فرج پور باسمنجی
قدمت اولین سینمای ایران در تبریز۱۲۳سال /قدمت اولین سینمای تهران ۹۸ سال
●معتضدی تبریزی پدر سینمای ایران و بانی سینماهای بانوان؛خورشید؛تمدن؛پری؛کشور؛
■در سال ۱۴۰۴ کمترین سینما رفتگان در بین شهرهای بزرگ تبریزیان بوده اند.
●●●●●●●●●●●●●●●●●
آخرین نتایج تحقیقات در حوزه علوم ارتباطات اجتماعی نشان میدهد سینما با زبان هنر و تصویر میتواند به تغییر نگرش ها و آگاهی های اجتماعی کمک شایانی نماید. رفتارهای اجتماعی مثبت و هنجارهای مرسوم را تقویت کند.بذر آگاهی را در بین توده های مردم بپاشد به توسعه فرهنگ و حفظ هویت منجر شود و از همه مهم تر به تقویت صنعت و اقتصاد و پویایی و نشاط اجتماعی تاثیر مثبت و شگرفی بگذارد.
سینما از مهم ترین ابزار های ارتباطات و تفریحات در قرن بیستم و هزاره سوم بوده و شکل گیری اولین سینمای جهان در پاریس بوده است . سینما ۱۲۸ سال قدمت دارد و در اوایل قرن بیستم تصاویر متحرک به تدریج از کاروان های شادی آغاز شد و فیلم برداری و تصاویر متحرک دنیای متفاوت و جذابی را برای مخاطبان شکل داد که ۳ عامل هنر،تکنولوژی و سیاست به پویایی صنعت سینما رونق خاصی بخشید .
امروزه سینما علاوه بر ابعاد فنی ، هنری،سیاسی، یک فعالیت مهم اقتصادی نیز محسوب می شود و در واقع سینما همان هنر هفتم لقب گرفته که از یک واژه ی یونانی به معنای (کینِما) به معنای جنبش نام گرفته ولی شکل گیری آن در فرانسه بوده است و در اکثر کشور ها به عنوان نخستین سرگرمی صنعتی محسوب می شود .
اگر تاریخ تأسیس سینما را ۱۳۰ سال پیش بدانیم ۷ سال پس از آن یعنی ۱۲۳سال پیش هم اولین سینمای ایران به نام (سولِی) در معنای خورشید در زبان فرانسوی در شهر تبریز توسط کاتولیک های فرانسوی مقیم تبریز شکل گرفته است. بانی اصلی آن زنده یاد 《الک ساگینیان 》است. ارامنه تبریز در شکل گیری اولین های فرهنگ ‘ هنر ، تمدن و صنایع در تبریز سهامدارند. این سینما در محله موسوم به پاساژ در چهار راه شهناز گنجایش ۱۰۰ تماشاگر را داشت و فیلم هایی با دوبله ترکی آذربایجانی ؛ فارسی و ارمنی در آن به روی پرده می رفت و ۲۴ سال پس از تبریز در سال ۱۳۰۵ ه.ش اولین سینمای تهران نیز توسط میرزا ابراهیم خان عکاس باشی که در فرانسه درس خوانده بود، تاسیس شده است.
تاکنون در ایران بیش از ۵ هزار عنوان فیلم سینمایی ساخته شده است و در سال های اخیر نیز سالانه ساخت ۸۰ فیلم بلند سینمایی در ایران ثبت شده است. امروزه صنعت سینمای ایران در پایتخت متمرکز شده و علاوه بر تولید فیلم های سینمایی به صورت حرفه ای و آزاد و زیر نظر بنیاد سینمایی فارابی؛ سریال ها و فیلم هایی نیز در شبکه های مختلف تلویزیونی کشور ساخته میشود.
می دانیم که اولین سینمای ایران در شهر تبریز تاسیس شده و در این میان نیز یکی از پیشگامان سینمای ایران خان بابا معتضدی تبریزی است که در سال ۱۲۷۱ ه.ش در تبریز متولد شده و نخستین فلیمبردار حرفه ای سینمای ایران بود و تحصیلات خود را در سوئیس و فرانسه دنبال کرده و در دوره ی قاجار و پهلوی فیلمبرداری نخستین فیلم های بلند سینمایی را آغاز کرده است. این چهره ی آشنایی سینمایی ایران همچنین اولین سینمای ویژه ی بانوان کشور و مؤسس سینماهای تمدن؛ خورشید؛ پری ؛گلوبندک، کشور و میهن بوده و آن ها را در تهران راه اندازی کرده است. فیلم برداری از مراسم تاج گذاری در کاخ گلستان ؛ سردار سپه ،سفر رضا شاه به ترکیه و افتتاح راه آهن شمال و افتتاح رادیو ایران از جمله کارهای خان بابا معتضدی است.
آمار وضعیت سینمای ایران و ترکیه نیز داستان شنیدنی دارد .پیشتر گفتیم :اولین سینمای ایران توسط کاتولیک های فرانسوی ۱۲۳ سال پیش در تبریز به نام 《سولِی 》 به معنای خورشید در تبریز راه اندازی شده است.
الان تعداد سالن های نمایش و سینمای ایران ۳۵۱ باب است و تبریز پس از تهران، اصفهان و مشهد در رتبه چهارم کشوری است. برخی شهرستان ها حتی یک سالن سینما ندارند و استانهایی چون اردبیل فقط ۶ سالن سینما دارد. استان زنجان ۲ سینما و آذربایجان غربی ۱۰ سینما و آذربایجان شرقی ۳۰ سینما دارند.اما آمار تماشاگران سینما نیز شنیدنی است.در سال ۱۳۹۹ تعداد تماشاگران سینما در استان اصفهان ۷ برابر استان آذربایجان شرقی بوده است و در سال ۱۴۰۴ نیز آمار ۴۰ سینمای پر مخاطب در شهرهای بزرگ نشان داد که تبریز در بین این شهرها کمترین سینما رفتگان را داشته است که بررسی وضعیت سینمای استان ها مجال مفصلی میطلبد. اما به مقایسه سینمای ایران و ترکیه را نیز نظری می اندازیم:
ترکیه ۵ برابر ایران سینما دارد و ۲۸۰۰ سینما در ترکیه فعالند.تعداد اکران فیلم ها در سینماهای ترک ۱۰ برابر ایران است.
نکته جالب اینکه چند فیلم سینمایی و مذهبی ایران در برخی کشورها نمایش داده شده اند که مهم ترین آن فیلم حضرت یوسف(ع) ساخت فاخر تلویزیون ایران است.
درآمد فروش فیلم ایرانی در جهان بسیار ناچیز است.اما ترک ها بعد از هالیوود و بالیوود کمپانی《 ترک وود》 را راه انداخته اند و اکنون سریال ها و فیلم های سینمای ترکیه در ۱۳۵ کشور جهان به نمایش در می آید.
سریال های قرن باشکوه و فاطما گل را بیش از ۵۰۰ میلیون نفر دیده اند.صادرات فیلم و سریال تُرک دو برابر درآمد نفتی ایران است.
دبیر کمیته اقتصاد و فرهنگ اتاق بازرگانی تهران درآمد سال ۲۰۱۹ میلادی سینمای تُرک را از طریق صادرات ۱۸ میلیارد دلار اعلام کرده است.
عجب روزگاری شده است.تُرک ها فرهنگ و موسیقی خود را درلابه لای گفتمان این فیلم و سریال ها جهانی کرده اند و الان در ایران اکثر نوجوانان و خانواده ها زبان استانبولی را از طریق تماشای این فیلم ها و مجموعه های تلویزیونی ترکیه یاد گرفته اند.
واقعیت این است که در عصر جهانی شدن و شکل گیری هزاران شبکه ماهواره ای؛ لذت جویی از فرهنگ تصویری نمود بیشتری یافته و تاثیرگذاری فیلم و سینما و تلویزیون بر اخلاقیات اجتماعی و ارتقای سواد و آگاهی های فرهنگی و اخلاقی بسیار مشهود بوده است. علاوه بر آن تأثیر سریال های تلویزیونی و فیلم های سینمایی بر مخاطبان و تکرار بخشی از دیالوگ ها در بین مردم و انجام حرکات بازیگران و حتی الگوگیری جوانان و نوجوانان از آنها تأثیر این هنر و صنعت را بیشتر نمایان می کند .
همچنین نمود ادبیات ،فرهنگ ، موسیقی ،نمایش،معماری و هنر های جامعه در سریال ها و فیلم های سینمایی می تواند به اعتلای فرهنگ ، هنر و تاریخ یک ملت نیز کمک شایانی نماید. انتقال فرهنگ ها و نهادینه کردن آن و همچنین ترویج گفتمان های توسعه و انتقادگری از وضعیت جامعه نیز از کارکرد های صنعت سینما و تلویزیون است.
الگو بردای از لباس ، پوشش و آرایش بازیگران ،تقلید آنی ، تأثیر بر روی کودکان و نوجوانان را می توان در صنعت فیلم و سینما بیش از همه مشاهده کرد. علاوه بر آن نقش فیلم در آموزش های علمی و دانشگاهی و مطلب بسیار مهمی است. همچنین سینما می تواند به رفع و اصلاح بسیاری از آسیب های اجتماعی و فرهنگی کمک کند و سینمای توسعه یافته قادر است به نهادینه کردن فرهنگ های اصیل و بومی و اثر پذیری و ایجاد مفاهیم عمیقی چون امید،عشق، نوع دوستی، وطن پرستی کمک شایانی نماید.
