اهمیت توجه به تنش آبی پاییزی و کاهش ذخیره سدهای مناطق کوهستانی کشور از نگاه "عصرآزادی"
پاییز میتواند مانع تراژدی سدها شود!؟
عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده
به قول قدیمیها، گویا این هفته با یُمن بد شروع شد؛ در اولین روز این هفته، خبر قرار گرفتن ۱۹ سد کشور در آستانه خشک شدن کامل، محافل خبری را در شوک قرار داد و رسانههای داخلی و خارجی را بر آن داشت تا نوع مدیریت حوزه آب و تحمیل بیآبی بر زندگی مردم را مورد انتقاد دهند؛ مقوله مهمی که از سنوات گذشته نشات میگیرد.
با این اوصاف، از قرار معلوم شمار سدهایی که کمتر از ۵ درصد آب دارند، به ۱۹ سد رسیده است، یعنی تقریباً از هر ۱۰ سد فعال، یکی در آستانه خشک شدن کامل قرار دارد در حالی که طبق آمار وزارت نیرو، در ابتدای آبان ۱۴۰۴، فقط ۸ سد در چنین وضعیتی قرار داشتند و متاسفانه در کمتر از ۲۰ روز، تعداد سدهای بحرانی به بیش از دو برابر افزایش یافته است!
این سدها شامل فریمان، کریت، دوستی، بار و طرق از حوضه فلات مرکزی و شرقی، سدهای بارزو، ووشمگیر، دانشمند، لار و آلاک از حوضه اترک و شمالی، سدهای رودبال، تنگاب و استقلال از حوضه زهره و جنوبی، سدهای عباس آبادلیکه و بانه از حوضه کرخه و غرب، سد قوریچای از حوضه ارس و سدهای آیدوغموش، سفیدرود و سنگهسیاه از حوضه سفیدرود هستند و همگی کمتر از حالت معمول آب دارند کمااینکه به اعتقاد کارشناسان حوزه آب، راه حل برون رفت از این چالشها به جز اصلاح حکمرانی آب و استفاده از فناوری های جدید در وادی دیگری موجود نیست که به بهبود سازگاری با تراژدی کمآبی ختم خواهد شد…
◾️زنگ خطر جدی برای منابع آبی کشور به صدا درآمد
سازمان هواشناسی ایران اخیراً طی صدور یک اطلاعیه اعلام کرده که با توجه به بررسیهای جامع و دادههای اقلیمی در سالهای اخیر، منطقه خاورمیانه بهویژه ایران، درگیر یکی از طولانیترین و شدیدترین دورههای خشکسالی در دهههای اخیر است لذا پاییز امسال، ششمین پاییز بسیار خشک متوالی در ایران است و همانطور که مشاهده میکنیم میزان بارندگی در پاییز سال ۱۴۰۴ بهطور چشمگیر کمتر از نرمال ثبت میشود.
بر اساس دادههای هواشناسی، نیمه اول سال شمسی جاری و بهخصوص حدود ۵۰ روز گذشته پاییز در بسیاری از استانها بهویژه در فلات مرکزی و استانهای همجوار زاگرس و حتی استانهای کوهستانی شمالغرب کشور، خشکترین دوره در ۴ دهه گذشته اتفاق میافتد به طوری که این وضعیت بحرانی، منابع آبی سطحی و زیرسطحی کشور را با فشار بیسابقهای مواجه کرده است.
در اوضاع و احوال فعلی، در اطراف شهرهای بزرگ کشور مانند تهران، تبریز، مشهد و اراک برخی سدهای اصلی تأمین کننده آب شرب مردم به روز صفر آبی رسیده و یا بسیار نزدیک شدهاند که از به حداقل رسیدن ذخایر قابل برداشت حکایت دارد.
اساتید حوزه کشاورزی و منابع آبی دانشگاهی معتقدند برداشت بیش از اندازه، تشدید پدیدههای طبیعی، بهره وری پایین، تشدید مناقشات محلی و غیره از جمله چالشهای پیش روی بخش آب استانهای کوهستانی است.
مدلهای میانمدت و هفتگی نیز نشان میدهند که تا دو هفته آینده، بارندگی در اغلب مناطق ایران رخ نمیدهد و یا بسیار کمتر از نرمال خواهد بود که این پیشبینیها در کنار وضعیت بحرانی سدها، زنگ خطر جدی برای منابع آبی کشور را به صدا درآوردهاند و گویا مسئولان امر همچنان در خواب تشریف دارند!
◾️کمآبی در مناطق کوهستانی به مرحله هشدار رسید
با گذشت بیش از ۶ هفته از آغاز سال آبی جدید، ایران با یکی از خشکترین پاییزهای خود در سالهای اخیر روبرو شده است به طوری که طبق آمار وزارت نیرو، بارشها در کشور ۷۷ درصد کمتر از میانگین بلندمدت گزارش شده و ۲۰ استان از جمله تهران، آذربایجانهای شرقی و غربی، خراسان رضوی، مرکزی و اردبیل هنوز هیچ بارشی دریافت نکردهاند؛ وضعیتی که زنگ خطر تازهای برای منابع آبی و سدهای مناطق کوهستانی کشور به صدا درآورده و جالب اینکه در دورههای بلندمدت در هیچ یک از استانها سابقه نداشته است!
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان شرقی اخیراً از خالی بودن ۷۷ درصد مخازن سدهای بزرگ این استان خبر داده و تاکید کرده که نیازمند تدوام همراهی مردم برای عبور از وضعیت فعلی هستیم!
یوسف غفارزاده با بیان اینکه کاهش ۴۴ درصدی ورودی روان آب ها به سدهای بزرگ آذربایجان شرقی دلیل اصلی این میزان کاهش است افزود: میزان ورودی روان آبها به سدها از ۴۵۵،۶ میلیون مترمکعب در سال گذشته به ۲۵۳،۳ میلیون مترمکعب در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است.
وی با اعلام اینکه روان آب ورودی سدهای نهند، آیدوغموش، قلعهچای، سهند و ستارخان به ترتیب ۷۳، ۵۵، ۵۰، ۴۱ و ۳۷ درصد نسبت به سال قبل کمتر شده و این وضعیت هشدار دهنده است تنها به ضرورت همیاری مردم در مدیریت مصرف آب و اتخاذ تدابیر بهینه برای حفظ منابع آب تاکید کرده است!
آذربایجانغربی هم که طی دهههای اخیر یکی از استانهای پرآب کشور به شمار میرفت اکنون با روند نگرانکننده کاهش منابع آبی روبروست و وضعیت کمآبی در بسیاری از مناطق آن به مرحله هشدار رسیده است.
◾️تداوم روند فعلی میتواند تنشهای جدی ایجاد کند
وضعیت کمسابقه پاییز کمبارش در کنار پیشبینیهای هواشناسی برای تداوم کمبارشی در فصل خزان، زنگ خطر تازهای برای منابع آبی کشور به صدا درآمده است زیرا خشکسالی مداوم در سالهای اخیر، اثرات مستقیم خود را بر آورده رودخانهها، ورودی سدها، آبهای زیرزمینی و تالابها گذاشته است.
آمار وزارت نیرو نشان میدهد از ابتدای سال جاری آبی تا اواسط آبان ۱۴۰۴، ورودی سدهای کشور حدود ۳۹ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یافته و میزان پُرشدگی مخازن سدها به طور متوسط به حدود ۳۳ درصد رسیده است؛ رقمی که کاهش ۲۵ درصدی نسبت به سال قبل را نشان میدهد!
این در حالی است که بررسیهای تفکیکی نشان میدهد سدهای استانهای تهران، اصفهان، خراسان رضوی، قم، هرمزگان، زنجان، کرمان و مرکزی در وضعیت نامطلوبی قرار دارند و به گفته کارشناسان، ادامه روند فعلی میتواند در ماههای آتی، به ویژه در بخش شرب و تأمین آب شهری، تنشهای جدی ایجاد کند.
در این آشفتگی فصلی اما، وزارت نیرو اعلام کرده که برای مقابله با بحران احتمالی، طرحهای اضطراری تأمین آب شرب در شهرهای دارای تنش آبی تدوین و در حال پیگیری است و مسئولان آن تأکید کردهاند در صورت تأمین منابع مالی لازم، میتوانند از بروز هرگونه محدودیت یا قطع آب در بخش شرب جلوگیری کنند اما درباره اینکه، این امر چگونه انجام خواهد شد توضیحی ندادهاند!
بدین ترتیب و در حالی که استانهای ما – حتی کوهستانیها – در وضعیت بُغرنج تنش آبی قرار دارند زندگی مردم از حیث قطعی آب مصارف خانگی در شرایط دشوار قرار گرفته است کمااینکه باید از گذشتههای دور مدیریت صحیح آبی انجام میگرفت تا این روزها فشار آبی بر مردم وارد نشود.
