دانشجویان، امید ایرانیان

مهم‌ترین مسئله حال حاضر کشور این است كه دانشجویان، نخبگان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی احساس می‌كنند در خارج از كشور می توانند شرایط بهتری داشته باشند در حالی که اگر كسی برای ادامه تحصیلات به خارج از كشور برود هیچ مشكلی وجود ندارد اما قسمت مهم آنجاست كه دیگر به كشور باز نگردند و در آن كشور بماند.

دانشگاه‌های ما با احتساب دانشگاه پیام نور، علمی – كاربردی، فنی و حرفه‌ای و آزاد ظرفیت اضافه بسیاری دارند اما تعداد زیادی از دانشجویان هنوز هم متقاضی برای تحصیل در خارج از كشور هستند و جالب اینکه فارغ التحصیلان دانشگاه‌های برتر ایران به راحتی وارد دانشگاه‌های خارج می شوند؛ نه به این دلیل كه ما دانشگاه های ضعیف داریم، نه، بلكه به دلیل فقدان بازار كار است!

در تمام جهان، فارغ التحصیلان باید كار پیدا كنند اما در كشور ما به آن صورت زمینه‌ خاصی برای اشتغال آنها نداریم زیرا بازار كار، جذب زیادی برای دانشجویان ندارد بنابراین باید فارغ التحصیلان خودشان بتوانند به اشتغال‌زایی بپردازند و شركت‌های دانش بنیان و پارک‌های علم و فناوری در این موضوع مشارکت نمایند.

به گفته کارشناسان اجتماعی، موج مهاجرت در بین دانشجویان ایرانی در دو دوره خلاصه می‌شود؛ دوره اول زمانی است که دانشجویان بعد از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه با مدرک کارشناسی، ایران را ترک می‌کنند و موج دوم هنگامی است که دانشجویان بعد از اخذ مدرک کارشناسی، مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت می‌کنند و برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری از ایران خارج می‌شوند تا حاصل زحمات خود را به دست آورند.

یک استاد دانشگاه با اشاره به اینکه باید برای جلوگیری از مهاجرت نخبگان رویکرد عقلایی و واقع ‌بینانه داشته باشیم گفت: نباید نگاهمان به مهاجرت نخبگان و دانشجویان توبیخی و تنبیهی باشد بلکه باید سنجیده بوده و نقش آنها در رشد و توسعه جامعه در نظر گرفته شود.

علیرضا صادق‌زاده با اشاره به اینکه مقوله مهاجرت، واکنش معقول و قابل قبول در شرایط نامناسب اجتماعی است و هر فرد حق خود می‌داند که برود یا نرود افزود: از آنجا که دانشجویان، موتور اصلاح شرایط اجتماعی هستند و اگر مهاجرت کنند اصلاح این شرایط دشوار خواهد بود، بنابراین باید در مدیریت اجتماعی و سیاسی کشور نیز اصلاحات به عمل آید.

وی اضافه کرد: باید در نظام تربیتی کشور فکر اساسی شود به طوری که در مدارس سمپاد نیز بر روی هویت ملی افراد خوب کار نمی‌شود و فقط روی استعدادهای درخشان کار می‌کنند!

این استاد دانشگاه خطاب به مسئولان آموزش عالی کشور متذکر شد: باید نگاهتان طوری باشد که نسل دانشجو و فرهیخته جامعه در شرایط مناسب آموزش ببینند تا بمانند و شرایط را اصلاح کنند و مشارکت جمعی در سطح کشور صورت گیرد.

وی خاطرنشان کرد: باید بدانیم که کسانی که از ایران مهاجرت می‌کنند فرزندان آنها نیز دیگر، تعلق خاطری به فرهنگ ایران ندارند، لذا باید راه‌حل‌هایی اندیشیده شود که فارغ‌التحصیلان با کشور تعامل داشته باشند، حتی مهاجرانی که با نظام سیاسی کشور زاویه دارند زیرا قطع ارتباط با سرمایه میلیونی‌ای که در خارج هستند، باعث ایجاد ضربه به جامعه داخل کشور می‌شود.

بررسی ریشه‌های موج مهاجرت تحصیلی که به علت فقدان آمار رسمی در حال تشدید است، بسیار مهم است زیرا امواج این مهاجرت همدیگر را تقویت خواهند کرد؛ به این معنی که با افزایش تعداد دانشجویان ایرانی در خارج از کشور، زمینه خروج حجم وسیع‌تری از دانشجویان داخل کشور فراهم خواهد شد، به ویژه که به دلایل مختلف از جمله فقدان چشم انداز روشن اقتصادی و مسائل اجتماعی، این موج مهاجرتی در میان این قشر و به خصوص خروج یکطرفه دانشجویان و بازنگشتن آنها تشدید خواهد شد!

به اعتقاد کارشناسان اجتماعی، در ادبیات مهاجرتی برای توصیف حضور دانشجویان در خارج از موطن به قصد ادامه تحصیل معمولاً از عبارت جابجایی تحصیلی استفاده می شود زیرا با زمینه‌سازی شرایط بازگشت آنها پس از فارغ التحصیلی از کشور مقصد، امکانات قابل توجهی برای رشد و توسعه کشور مبداء می توان فراهم کرد.

معمولاً مسئولان وزارتخانه‌های امورخارجه و علوم در هر یک از دولت‌ها، از میزان مهاجرت نخبگان و دانشجویان به کشورهای دیگر، عدد و ارقام متفاوتی را بیان می‌کنند و هر یک مدعی هستند که در دولت متبوع‌شان شرایط زندگی و تحصیل برای نخبگان و دانشجویان بهتر شده است اما کافی است به محل رسیدگی به امور متقاضایان صدور ویزا در سفارتخانه‌های ممالک اروپایی در تهران مراجعه کرده و تعداد مهاجران علمی و دانشجویان با قصد ادامه تحصیل به خارج از کشور را مشاهده نماییم و کک کسی هم نمی‌گزد!