تاثیر نوسان در قیمت روغنهای خوراکی بر صنایع غذایی و سفره خانوارهای کشور از نگاه "عصرآزادی"
شوک روغنی!
عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده
آنطور که قبلاً هم کارشناسان حوزه اقتصادی هشدار داده بودند حذف ارز ترجیحی در نخستین گام خود، بازار روغن را به عنوان یکی از پایهایترین کالاهای مصرفی خانوار هدف قرار داد و موجب افزایش قیمت و نگرانی صنایع غذایی و خانوارهای کشور گردید.
در روزهای چالشبرانگیز روغن، انجمن صنفی صنایع روغن نباتی کشور اعلام کرده از چند روز پیش قیمت انواع خوراکی به طور متوسط ۱۲ درصد افزایش یافته که علت آن را هم، افزایش نرخ ارز حاصل از واردات روغن خام از ۱۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان به ۱۳۰ هزار و ۲۰۰ تومان اعلام کرده است!
شاید برای مردم سوالبرانگیز باشد که چرا روغن، نخستین بازاری بود که دچار شوک شد که آن هم از وابستگیمان به واردات دانههای روغنی و روغن خام حکایت دارد که باعث میشود کوچکترین تغییر در نرخ ارز، بلافاصله در قیمت نهایی منعکس شود و از سوی دیگر، نبود ذخایر استراتژیک کافی موجب میشود بازار نتواند شوک قیمتی را با تاخیر جذب کند و تقریباً افزایش قیمت فوراً اتفاق میافتد!
در حقیقت، فشار مستقیم بر سبد غذایی خانوارها نخستین پیامد این تغییرات است، زیرا روغن از اقلامی است که حذف آن از سبد غذایی ممکن نیست و افزایش قیمت آن نیز بهطور کامل به هزینه خانوار منتقل میشود؛ روغنی که میان آب و آتش در بلاتکلیفی است…
◾️روند فعلی قیمت روغن موج دوم تورم غذایی را رقم خواهد زد
اقدام جسورانه دولت چهاردهم در حذف ارز ترجیحی اما در نخستین گام خود، بازار روغن را بهعنوان یکی از پایهایترین کالاهای مصرفی خانوارهای کشور هدف قرار داد که به دلیل وابستگی کامل به واردات دانههای روغنی و روغن خام، بیشترین حساسیت را نسبت به تغییرات نرخ ارز در پی دارد.
دولت با اعلام قیمتگذاری جدید روغن در هفتههای گذشته، عملاً نخستین شوک قیمتی گسترده را در زنجیره غذایی کشور رقم زد که فاصلهای چشمگیر با نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی دارد و اثرات آن بهسرعت در سبد مصرفی خانوارها قابل مشاهده است.
با اعمال نرخ جدید، قیمت روغنهای خوراکی در برخی اقلام بیش از دو برابر افزایش یافته است که برای نمونه، روغن سرخکردنی ۸۱۰ گرمی با رشد ۱۲۱ درصدی و روغن پختوپز ۸۱۰ گرمی با افزایش حدود ۱۰۶ درصدی مواجه شدهاند؛ ارقامی که نشان میدهند بازار روغن نخستین بخشی است که آزادسازی نرخ ارز را به طور کامل و بدون تاخیر منعکس کرده است و از آنجایی که روغن خوراکی یکی از کالاهای پایهای سبد غذایی خانوارهاست لذا این جهش قیمتی مستقیماً به هزینههای ماهانه مردم کشور منتقل میشود!
بر اساس الگوی مصرف متوسط، یک خانواده چهار نفره ماهانه حدود ۴ لیتر روغن مصرف میکند که با قیمت های جدید، هزینه ماهانه خرید روغن برای چنین خانوادهها حدود ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافته است که نشاندهنده فشار مستقیم بر معیشت خانوارهاست.
در سطحی گستردهتر، صنایع غذایی نیز تحت تاثیر قرار میگیرند؛ صنایعی مانند کنسروها، شیرینی و شکلات، فستفودها و غذاهای آماده بهشدت وابسته به روغن هستند و افزایش قیمت روغن هزینه تولید آنها را بالا میبرد و موج دوم تورم غذایی را رقم میزند.
◾️دولت باید فکری به حال تولیدکنندگان بخش کشاورزی کند
یک کارشناس توسعه کشاورزی با اشاره به اینکه اصلاح یارانهها در همه جای جهان از نظر سیاسی بسیار حساس است گفت: در ایران، این موضوع به طرز منحصربفرد انفجاری میشود زیرا تولید کشاورزی مالامال از ریسک و اقتصاد به دلیل شرایط تحریم و سوءمدیریت از قبل، رشد پایین و تورم بالا را تجربه میکند.
“حسین شیرزاد” افزود: وقتی بنزین گران تر میشود، هزینههای حملونقل نیز افزایش مییابد، وقتی هزینههای حملونقل افزایش مییابد، اغلب قیمت مواد غذایی نیز به دنبال آن افزایش مییابد زیرا جابجایی کالاها در سراسر کشور گرانتر میشود، وقتی آب و برق گرانتر میشود، تولیدکنندگان و مشاغل کوچک نیز با هزینههای بالاتری روبرو شده و آنها را به مصرفکنندگان منتقل میکنند.
وی با اشاره به اینکه سرعت سرریز شدن سیاستها از اهمیت ویژهای برخوردار است اضافه کرد: حتی اگر افزایش قیمت سوخت محدود به نظر برسد، اثر موجی آن مهار نمیشود زیرا در اقتصادهای پایدار، تعدیل دستمزدها و انتظارات قابل پیشبینیتر است؛ اما در ایران، رشد دستمزدها ناهموار است و بسیاری از خانوارها با عدم قطعیت مداوم زندگی میکنند و همین امر باعث میشود که تغییر سیاستها به ویژه در حوزه غذا برای مردم سنگینتر به نظر برسد.
شیرزاد با ذکر این نکته که واکنش عمومی توسط تجربه شکل میگیرد نه سخنرانیهای عذرخواهانه تاکید کرد: حال که اجارهبها و مواد غذایی به شدت افزایش یافتهاند، خانوادهها هرگونه افزایش جدید در سوخت یا نان را به عنوان آغاز موج دیگری تفسیر میکنند، حتی اگر دولت اصرار داشته باشد که آن را کنترل خواهد کرد بنابراین، اصلاحات به چیزی بزرگتر از خود و به یک سیگنال تبدیل میشود لذا تا دیر نشده باید فکری به حال تولیدکنندگان بخش کشاورزی شود.
◾️نبود تصمیم نهایی در خصوص قیمت روغن مبرهن است
روغن خوراکی کالایی است که در صورت کمبود، به سرعت دچار صف، احتکار و بازار سیاه میشود، به همین دلیل دولت ترجیح داد قیمت واقعی را اعلام کند تا از بحران عرضه جلوگیری شود زیرا افزایش قیمت روغن تنها یک تغییر در یک قلم کالای اساسی نیست، بلکه آغازگر یک زنجیره اثرگذاری گسترده است.
گفتگو با ویزیتورهای شرکتهای پخش روغن نیز تصویر روشنتری از چالشهای بازار روغن ارائه میدهد؛ گویا به شرکتهای پخش اعلام شده است فعلاً توزیع گسترده ای انجام نشود و با کنترل موجودی انبارها، برای آینده برنامهریزی شود؛ وضعیتی که از بلاتکلیفی در سیاستگذاری، نبود تصمیم نهایی در خصوص قیمت و نحوه عرضه حکایت دارد و خود این وضعیت، به تشدید کمبود در سطح بازار دامن میزند!
مجموع شواهد میدانی و اظهارات فعالان بازار نشان میدهد بازار روغن در وضعیتی معلق میان دو سناریو قرار گرفته است؛ از یکسو، وعده ورود روغن با قیمت های قبلی پس از تأمین مواد اولیه مطرح میشود و از سوی دیگر، زمزمههایی از عرضه با قیمتهای جدید و افزایشیافته به گوش میرسد.
این بلاتکلیفی، نهتنها مصرفکننده، بلکه حلقههای میانی زنجیره توزیع را نیز دچار سردرگمی کرده و زمینه احتکار، کاهش عرضه و افزایش انتظارات تورمی را فراهم آورده است.
بدین ترتیب، تجربه بازارهای مشابه نشان میدهد که هرگونه تأخیر در تصمیمگیری شفاف، میتواند کمبود مقطعی را به یک بحران قیمتی تبدیل کند؛ بحرانی که نخستین قربانی آن، سفره خانوارهاست و پس از آن به نگرانی اغذیهفروشان و فعالان صنعت غذایی منجر خواهد شد.
