"عصرآزادی" وضعیت نگهداری و استفاده از فرآوردههای خونی کشور را به مناسبت روز جهانی اهداکنندگان خون بررسی میکند؛
قطرههای خون سالم ما برای بقای زندگی شماست
مدیرعامل سازمان انتقال خون کشور میگوید در زمان جنگ تحمیلی ۸ ساله، حدود ۳۰ درصد از اهداکنندگان خون را زنان تشکیل میدادند اما متاسفانه امروزه به کمتر از ۵ درصد کاهش یافته است!
عصرآزادی/ شهرام صادق زاده
اهدای خون سالم، اهدای زندگی دوباره به بیماران نیازمند است تا هر واحد خون من و شما، جان سه نفر را نجات دهد در حالی که بیماران بسیاری در سطح جهان نیازمند خون هستند اما دسترسی به موقع به خون سالم را ندارند.
مناسبت ۲۴ خرداد برابر با ۱۴ ژوئن هر سال، به منظور قدردانی از اهداکنندگان خون و آگاهی بخشی به مردم درباره اثرات مثبت این اقدام انسانی، روز جهانی اهدای خون نامیده شده است؛ سالروز تولد “کارل لندشتاینر” زیستشناس اتریشی برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی که در حقیقت، فرصتی برای گرامیداشت فعالیتهای علمی این دانشمند در زمینه کشف گروه های خونی و بهانهای برای پاسداشت تلاشهای تمام کنشگران در حوزه ارتقای دانش انتقال خون پدید آورده است.
بعضی اوقات، یک امر پسندیده به دلیل ناآگاهی و ضعف فرهنگسازی، به یک مشکل تبدیل میشود و چند سال زمان سپری میشود تا ذهنیت علمی جدید جایگزین برداشت اشتباه قبلی شود؛ نذری اهدای خون برخی از مردم در شبهای احیا نیز از آن جمله است که در آن شبها به اندازه یک ماه خون اهدا میشود در حالی که از هر واحد خون، سه فرآورده گرفته میشود که گلبول قرمز با ۳۵ روز ماندگاری، پلاسما با ۶ ماه و پلاکت که فقط ۳ تا ۵ روز قابل نگهداری بوده و برای بیماران سرطانی حیاتی است بنابراین اگر همه مردم در سه شب خون اهدا کنند، نمیتوان پلاکت را تا یک ماه نگهداری کرد و فوراً از بین میرود در حالی که اگر فرآیند اهدای خون در طول سال به تدریج انجام گیرد مشکل خاصی باقی نمیماند…
برای تأمین پایدار فرآوردههای خونی در آینده، باید فرهنگسازی از مدارس آغاز شود
در سال ۱۶۶۵ میلادی اولین انتقال خون موفق ثبت شده در انگلستان اتفاق افتاد؛ پزشک ریچارد لور سگها را با انتقال خون از سگهای دیگر زنده نگهداشت، همچنین در سال ۱۶۶۷ میلادی ژان باپتیست دنیس در فرانسه و ریچارد لور در انگلیس به طور جداگانه انتقال موفقیت آمیز از برهها به انسان را گزارش کردند اما از سوی حاکمیت وقت، یک عمل غیراخلاقی خوانده شد!
پس از آن در سال ۱۸۱۸ میلادی یک متخصص زنان و زایمان شروع به انتقال مجدد خون با استفاده از فنآوریهای پزشکی مدرن کرد و با نجات زندگی چندین نفر به این روش، موضوع انتقال خون دوباره رونق گرفت، پس از آن در سال ۱۹۰۹ میلادی یک زیستشناس اتریشی به نام کارل لندشتاینر، گروههای خونی مختلف را کشف و آنها را به چهار گروه AB، B، A و O تقسیمبندی کرد که در سال ۱۹۳۰ نیز جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی را برای او به ارمغان آورد.
فعالیتهای گستردهتر کارل لندشتاینر در مورد گروههای خونی در نهایت منجر به کشف RH شد، لذا او مابقی عمر خود را صرف مطالعه آنتیژنها، آنتیبادیها و تمام عوامل ایمونوژیک خون کرد به طوری که تلاشهای او، ایمنی نقل و انتقال خون و اجزای خون را بین انسانهای مختلف افزایش داد و در سایه خدمات و تحقیقات لندشتاینر، امروزه جراحان جهان برای حفظ سلامت و بقای بیماران خود بهطور مرتب از خون شخص ثالث بهره برده و در بهبود مصدومان حوادث رانندگی، درگیریهای مسلحانه، بلایای طبیعی و مراقبتهای درمانی پس از عمل جراحی از آن استفاده میگردد.
یک کارشناس فرآوردههای خونی با بیان اینکه فاصله تا شرایط ایدهآل تأمین خون کشور در حدود ۱۵ درصد است گفت: متاسفانه میانگین سنی اهداکنندگان خون بالا رفته و برای تأمین پایدار در آینده، باید فرهنگسازی از مدارس آغاز شود البته کمبود خاصی وجود ندارد اما این شرایط گاهاً در عملهای جراحی به تعویق میافتد زیرا کسری خونی در استانها متفاوت است مانند سیستان و بلوچستان که با توجه به جمعیت بالای بیماران تالاسمی، ضرورت افزایش آمار اهدای خون وجود دارد.
“بابک یکتاپرست” افزود: با حرکت جمعیت به سمت سالمندی، هم سالمندان از چرخه اهدا خارج میشوند و هم به دلیل بیماریهای همراه، مصرف خونشان افزایش مییابد، بنابراین باید اذعان کرد که متأسفانه در سالهای اخیر نتوانستهایم نسل جوان را ترغیب به اهدای خون کنیم و میانگین رده سنی اهداکنندگان کشور به ۳۵ تا ۵۵ سال رسیده است که همانا ناتوانی مسئولان و متولیان ما در برقراری ارتباط با جوانان و استفاده از روشهای جذاب برای آنها را نشان میدهد!
جذب زنان و جوانان زیر ۲۵ سال به چرخه اهدای خون از اهمیت مضاعفی برخوردار است
مدیرعامل سازمان انتقال خون کشور با بیان اینکه سالانه حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ واحد خون در ایران جمعآوری میشود معتقد است: حدود ۲،۶ درصد از جمعیت ایران، خون اهدا میکنند که این رقم در مقایسه با کشورهای توسعه یافته با میانگین ۵ درصد، فاصله دارد به طوری که در ابتدای جنگ اخیر و همزمان با ماه رمضان و تعطیلات سال نو، ذخایر خون به حدود ۵ روز رسیده بود که با شروع جنگ، ذخایر خون به تدریج افزایش یافت و در اواسط جنگ به ۹ روز رسید.
“احمد قرهباغیان” با اشاره به عوامل موثر در افزایش ذخایر خون گفت: این موفقیت، نتیجه دو عامل اصلی بوده که مشارکت گسترده اهداکنندگان خون، نقش حیاتی در تامین ذخایر داشته و لذا در طول این مدت، هیچگونه گزارشی مبنی بر کمبود خون برای بیماران، مجروحان و مصدومان در سراسر کشور گزارش نشده است.
وی با بیان اینکه در زمان جنگ تحمیلی ۸ ساله، حدود ۳۰ درصد از اهداکنندگان خون را زنان تشکیل میدادند افزود: اما متاسفانه این آمار هم اکنون به کمتر از ۵ درصد کاهش یافته است به طوری که در اسفند سال ۱۴۰۴، میزان مراجعه زنان به صورت مقطعی، بیش از ۷۰ درصد افزایش داشته است.
قرهباغیان با اشاره به اهدای خون از طرف جوانان زیر ۲۵ سال تاکید کرد: این گروه سنی به دلیل اینکه اولین بار اهدای خون را تجربه میکنند، اهمیت ویژهای دارند که میزان حضور جوانان این رده سنی، ۶۰ درصد افزایش یافته است لذا با توجه به روند رو به سالمندی جمعیت کشور و افزایش جراحیهای پیشرفته در افراد مُسن، نیاز به خون در آینده افزایش خواهد یافت بنابراین جذب زنان و جوانان زیر ۲۵ سال به چرخه اهدای خون از اهمیت بالایی برخوردار است.
وی به وضعیت پلاسما و مشتقات دارویی سطح کشور اشاره کرد و یادآور شد: پلاسما درمانی برای استفاده در مراکز درمانی و تامین خون و فرآوردههای موردنیاز بیماران استفاده و توسط سازمان انتقال خون تامین می شود، پلاسمای فرآوریهم به عنوان ماده اولیه برای تولید داروهای مشتق از پلاسما به شرکتهای پالایشگر داخلی و خارجی فرستاده میشود لذا این داروها از اهمیت استراتژیکی برخوردار هستند و بیشترین میزان سوبسید دارویی را به خود اختصاص میدهند بنابراین سازمان انتقال خون سالانه حدود ۳۰۰ هزار لیتر پلاسمای مازاد از خونهای اهدایی را تامین میکند و افراد داوطلب میتوانند با مراجعه به مراکز جمعآوری پلاسما، پلاسمای خود را اهدا نمایند.
مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران با اشاره به همکاریهای بینالمللی متذکر شد: سازمان انتقال خون با شرکتهای پالایشگر داخلی از جمله نوژین و مدوک و همچنین شرکتهایی در کشورهای آلمان و اتریش همکاری دارد و پلاسما را به این کشورها صادر کرده و داروهای مشتق از آنها پس از تولید به کشور بازمیگردد.
بدین ترتیب و به گفته کارشناسان حوزه پزشکی، تمام خونهای اهدایی مردم قبل از اینکه وارد چرخه فرآوری و فرآوردهگیری شوند با آخرین فناوریهای موجود جهان که خوشبختانه در ایران نیز وجود دارد از نظر بیماریهای قابل انتقال توسط خون، فرآوردههای خونی و ویروسهای بیماریزا کاملاً ارزیابی شده و در صورتی که به طور کامل تضمین شود که عاری از ویروسها و بیماریهای قابل انتقال به سایرین هستند ترخیص و به واحد پخش خون و از آنجا به بانک خون بیمارستانهای کشور ارسال میشوند تا در جهت اهدای زندگی به نیازمندان مورد استفاده قرار گیرند.
