پرچم احیای فرش جهانی در دستان یک آذربایجانی

کارشناسان می‌گویند انتصاب مرتضی آبدار به دلیل تجربه وی در عرصه دیپلماسی فرهنگی و تعاملات بین‌المللی می‌تواند زمینه‌ساز فصل تازه‌ای در بهره‌برداری از ظرفیت‌های جهانی فرش دستباف تبریز باشد

عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده

قدمت بافت فرش در تبریز به سال‌ها پیش از پایتخت شدن این شهر بازمی‌گردد؛ زمانی که در هیچ‌کجای جهان خبری از فرش نبود اما از زمانی که این شهر پایتخت شاه اسماعیل صفوی شد، فرش دستباف هم مانند بسیاری از هنرهای دیگر که در دوران حکمرانی صفویان شکوفا شدند، مسیر تازه‌ای را در صفحات تاریخ رقم زد و این شهر را جهانی کرد.
به همین علت بود که شورای جهانی صنایع دستی با توجه به شهرت فرش دستباف تبریز که نمونه‌هایی از آنها در اقصی‌نقاط جهان نگهداری می‌شوند و در طول قرن‌ها از شناخته‌شده‌ترین مراکز تولید فرش در سطح جهان بود این شهر در سال ۱۳۹۴ به‌ عنوان شهر جهانی فرش دستباف معرفی گردید و دبیرخانه دائمی آن در بازار تاریخی تبریز تاسیس شد کمااینکه پیش از آن‌هم در سال ۱۳۸۸ هنر قالی‌بافی تبریز در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده بود.
این دبیرخانه از زمان تاسیس خود به دلایل متعدد راکد مانده و آن‌طور که باید و شاید، نقش شهر تبریز به عنوان مبداء شهر جهانی فرش دستباف را تداعی نمی‌کرد تا اینکه اخیراً و با حکم استاندار آذربایجان شرقی، یک مدیر آذربایجانی و دارای تجارب و سوابق قابل توجه در حوزه میراث فرهنگی و صنایع دستی برای پیشبرد اهداف آن به‌کار گرفته شده است.
در حقیقت، طی حکمی از سوی والی آذربایجان‌، “مرتضی آبدار” به عنوان مسئول دبیرخانه “تبریز؛ شهر جهانی فرش دستباف” منصوب شد که به اعتقاد کارشناسان حوزه فرهنگی، در راستای بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود برای صیانت، معرفی و توسعه برند جهانی فرش دستباف تبریز انجام شده و باید از این منظر، به دور از تنگ‌نظری‌، همراهی‌اش کرد…

◾️دبیرخانه دائمی فرش دستباف ظرفیت بزرگی برای کُهن‌تبریز محسوب می‌شود

مهم‌ترین ویژگی فرش دستباف تبریز گِرِه منحصربفرد آن است که با نام گِرِه تورکی شهرت داشته و تأثیر بسیاری در ظرافت و زیبایی فرش دارد به طوری که با عبور دادن هر دو سر پرز از لای تار، باعث می‌شود تراکم و عمر فرش بالا رفته و در عین‌ِ حفظ ظرافت، به‌سادگی نخ‌نما نشوند.
در سال ۱۳۹۴ و پس از بررسی‌های تخصصی صورت گرفته و حضور کارشناسان بین المللی در ایران، طبق اعلام رسمی شورای جهانی صنایع دستی و ارائه اسناد رسمی آن به استاندار وقت، تبریز به عنوان “شهر جهانی فرش دستباف” به ثبت رسید و دبیرخانه دائمی آن دائر گردید و لوح مربوطه از سوی استاندار فقید آذربایجان شرقی زنده‌یاد اسماعیل جبارزاده و نماینده شورای جهانی صنایع دستی در مرکز تجارت فرش دستباف تبریز در سرای مظفریه بازار تاریخی تبریز نصب شد.
در حقیقت، ثبت این عنوان ظرفیت بزرگی برای کُهن‌تبریز و فرش دستباف آن به عنوان یک هنر – صنعت محسوب می‌شود که از این رهگذر می‌توان در راستای حفظ هویت دیرینه فرش دستباف و ارتقای آن در سطح استانی، ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی بهره‌مند شد حال‌آنکه تاکنون به دلایل مختلف، فعالیت این دبیرخانه که بیشتر در حد یک عنوان و تابلو تقریباً راکد بوده و هیچ فایده‌ای از این اتفاق نصیب تبریز و فرش دستباف نشده است لذا باید فعال سازی دبیرخانه “تبریز؛ شهر جهانی فرش دستباف” توسط استاندار آذربایجان شرقی و اقدام او در ابلاغ حکم انتصاب مسئول این دبیرخانه به مرتضی آبدار که سابقه مدیریت مجموعه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان در سال‌های گذشته را در کارنامه خود دارد را به فال نیک گرفت.
استاندار آذربایجان شرقی در انتصاب مرتضی آبدار به عنوان مسئول دبیرخانه دائمی “تبریز؛ شهر جهانی فرش دستباف” ابراز امیدواری کرده که با برنامه‌ریزی‌های راهبردی و تعامل سازنده میان دستگاه‌های اجرایی، نهادهای علمی و دانشگاهی، تشکل‌های مردمی، فعالان صنعت فرش و سازمان‌های بین‌المللی، زمینه حفظ، احیا و توسعه هرچه بیشتر هنر ـ صنعت فرش دستباف آذربایجان‌ شرقی فراهم گردد.
بهرام سرمست در بخشی از حکم خود خطاب به مرتضی آبدار آمده است: با عنایت به اهمیت و نقش اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فرش دستباف و انتخاب شهر تبریز به عنوان شهر جهانی فرش دستباف از سوی شورای جهانی صنایع‌دستی و همچنین ثبت جهانی نشانه جغرافیایی فرش دستباف مناطق بخشایش، مهربان، آذرشهر، شربیان و بخش خواجه در سازمان جهانی مالکیت معنوی موسوم به WIPO، بهره‌برداری مؤثر از مزایای این دستاوردها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است و می‌تواند زمینه‌ساز برندسازی، معرفی ظرفیت‌های هویتی و جلب توجه افکار عمومی و بازارهای جهانی به هنر ـ صنعت فرش دستباف استان باشد.

◾️فرش دستباف تبریز به عنوان مولفه موثر تاریخی باید به صحنه جهانی بازگردد

انتصاب مرتضی آبدار به عنوان مسئول دبیرخانه دائمی “تبریز؛ شهر جهانی فرش دستباف” در حالی صورت می‌گیرد که فرش دستباف تبریز به عنوان یکی از مهم‌ترین نمادهای فرهنگی و اقتصادی ایران، در سال‌های اخیر با چالش‌ها و در عین حال فرصت‌های تازه‌ای در عرصه جهانی مواجه بوده است که فعال‌سازی ظرفیت‌های ناشی از ثبت جهانی نشان‌های جغرافیایی فرش منطقه آذربایجان و بهره‌گیری از برند جهانی “تبریز؛ شهر جهانی فرش دستباف” از جمله مأموریت‌های مهم دبیرخانه در دوره جدید خواهد بود.
مسئول جدید دبیرخانه تبریز؛ شهر جهانی فرش دستباف در حاشیه مراسم روز جهانی صنایع دستی، درباره مزایای ورود تبریز به جرگه شبکه شهرهای جهانی صنایع دستی گفت: یکی از اولین ارمغان‌های جهانی شدن، هویت‌بخشی شهری است که منجر به طرح دوباره سرمایه های اجتماعی و احساس تعلق مضاعف می‌شود لذا با تسهیل در مراودات ملی و بین المللی در جهت پاسداشت صنایع دستی، حفظ هویت و ارتقای جایگاه در مقیاس جهانی مطرح خواهد شد.
“مرتضی آبدار” افزود: بی‌تردید گسترش و توسعه شهرهای جهانی صنایع‌دستی، یکی از امکانات بی‌‌بدیلی است که در این شرایط حاد و حساس، به دلیل ماهیت فرهنگی و هنری خود، به راحتی می‌تواند علاوه بر افزایش وجهه و اعتبار بین‌المللی کشور، کمکی شایان توجهی به تولید محصولات صنایع‌دستی به واسطۀ فروش در بازارهای نوین فراهم کند.
وی درباره برنامه‌های این دبیرخانه برای آینده شهر جهانی فرش دستباف، نخستین گام را در جهت تثبیت عنوان “تبریز؛ شهر دائمی جهانی فرش دستباف” نزد افکار عمومی، مسئولان مرتبط و حوزه میدانی دانست و اضافه کرد: برای دستیابی به این هدف مهم با برنامه‌های عملی و نتیجه محور در سطح استانی، ملی و بین المللی به دنبال بازتعریف ارتباطات این حوزه و بهره‌وری از حداکثر پتانسیل بالفعل و بالقوه حوزه فرش دستباف در همه سطوح اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و حتی سیاسی خواهیم بود تا فرش دستباف تبریز را به عنوان یک مولفه موثر تاریخی در همه ابعاد مجدداً به صحنه جهانی بازگردانیم.
با این اوصاف، کارشناسان فرهنگی معتقدند مرتضی آبدار از مدیران شناخته‌ شده حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و توسعه فرهنگی استان به شمار می‌رود که پیش‌ از این نیز به عنوان مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری آذربایجان‌ شرقی فعالیت کرده و در کارنامه مدیریتی خود اجرا و راهبری پروژه‌ها و رویدادهای مهمی فرهنگی را ثبت کرده است که نقش‌آفرینی در برگزاری رویداد بین‌المللی انتخاب تبریز به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی در سال ۲۰۱۸، میزبانی نشست وزرای گردشگری کشورهای آسیایی، پیگیری و تحقق ثبت و تثبیت جایگاه تبریز به عنوان شهر جهانی فرش دستباف در شورای جهانی صنایع‌ دستی، برگزاری نخستین همایش بین‌المللی معماری کشورهای اوراسیا در تبریز و دیگر اجرای برنامه‌های ملی و بین‌المللی در حوزه گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع‌دستی از آن جمله‌اند.
بدین ترتیب، صاحب‌نظران و فعالان حوزه فرش دستباف تبریز معتقدند انتصاب مرتضی آبدار به دلیل تجربه وی در عرصه دیپلماسی فرهنگی، تعاملات بین‌المللی و مدیریت رویدادهای بزرگ، می‌تواند زمینه‌ساز فصل تازه‌ای در بهره‌برداری از ظرفیت‌های جهانی فرش تبریز و تقویت جایگاه این هنر – صنعت ارزشمند در عرصه ملی و بین‌المللی باشد به شرطی که جریان‌های تندرو و مغرضی که عمدتاً فاقد نظرات و ایده‌های کارشناسی هستند مانع‌تراشی نکنند!