"عصرآزادی" موضوع احتمال افزایش نرخ سوم بنزین و چالشهای ناشی از تحقق این شایعه را واکاوی میکند؛
خودروهای بیکیفیت عامل اصلی بحران بنزین
عصرآزادی/ شهرام صادق زاده
این روزها، اغلب مردم از گران شدن نرخ سوم بنزین که عنوان نرخ آزاد را یدک میکشد نگران هستند، افزایش احتمالی قیمت بنزین در حالی مطرح میشود که دولت چهاردهم از یکسو با فشار هزینههای یارانهای مواجه است و از سوی دیگر، شرایط جنگی و آسیبپذیری زیرساختهای تأمین و توزیع سوخت، نگرانیهایی درباره استمرار عرضه ایجاد کرده است.
گرچه اظهارات اخیر مالک شریعتی – عضو کمیسیون انرژی مجلس – درباره اولین گمانهزنی درباره تصمیم دولت برای تعیین نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی بنزین هنوز به معنای ابلاغ رسمی و قطعی شدن این نرخ نیست اما یک واقعیت مهم را روشن میکند؛ پرونده قیمت بنزین در دولت چهاردهم بسته نشده و افزایش نرخ سوم، به احتمال زیاد بخشی از یک مسیر مرحلهای برای واقعیتر کردن قیمت سوخت به شمار آید.
به اعتقاد این نماینده مجلس، سازمان برنامه و بودجه با قدرت ایده گرانسازی بنزین را دنبال میکند و اجرای نرخ ۱۰ هزار تومانی از ابتدای مرداد ماه ۱۴۰۵ در دستور کار قرار دارد اما فاطمه مهاجرانی – سخنگوی دولت چهاردهم – میگوید دولت هنوز برای افزایش قیمت سوم بنزین برنامهای ندارد و در صورتی که برنامهای وجود داشته باشد، به صورت شفاف اطلاع رسانی خواهد شد.
بسیاری از کارشناسان تأکید میکنند که مسئله اصلی، تنها گران شدن بنزین نیست بلکه طراحی یک بسته جامع اصلاحات در حوزه انرژی است که بتواند هم مصرف را مدیریت کند، هم عدالت در توزیع یارانه را افزایش دهد و هم از وارد آمدن شوک به معیشت خانوارها جلوگیری کند بنابراین در چنین شرایط خاص، به نظر میرسد موفقیت هر گونه سیاست جدید، بیش از آنکه به عدد قیمت بنزین وابسته باشد، به نحوه اجرا، اقناع افکار عمومی و اعتمادسازی میان دولت و مردم بستگی خواهد داشت…
◾️موضوع احتمال گرانی بنزین باعث شکلگیری بازار سیاه شده است
چند روزی است که مراجعه مردم به جایگاههای سوخت پایتخت و شهرهای بزرگ کشور همچون تبریز، مشهد، اصفهان، شیراز، کرج و اهواز با مشکلات زیادی همراه شده است؛ شهروندان میگویند سهمیه بنزین اختصاص یافته به خودروها پاسخگوی مصرف آنها نیست و بسیاری از رانندگان پیش از رسیدن به نیمه ماه، سهمیه خود را به پایان میرسانند و مجبور به استفاده از بنزین آزاد ۵ هزار تومانی میشوند.
شهروندان با گلایه از وضعیت موجود میگویند خودروهای تولید داخل به دلیل مصرف سوخت بالا، نیاز بیشتری به بنزین دارند و سهمیه فعلی جوابگوی رفتوآمدهای روزمره آنها نیست به طوری که گویا در روزهای اخیر تعدادی از جایگاههای سوخت استانها از اتمام بنزین آزاد خبر دادهاند و همین موضوع باعث شکلگیری بازار سیاه در اطراف جایگاهها شده و فروش غیررسمی بنزین با قیمتهایی تا ۱۰ هزار تومان مطرح میگردد!
صحبتهای درِ گوشی در برخی محافل نیز حکایت از آن دارد که گویا دولت دوباره به فکر گران کردن بنزین افتاده است؛ نسخهای تکراری برای پاک کردن صورت مسئله! در حالی که ریشه بحران، سالها تولید خودروهای پرمصرف و بیکیفیت توسط خودروسازانی است که هزینه آن را همواره مردم پرداخت کردهاند و معلوم نیست اگر واقعاً دغدغه، کنترل مصرف بنزین است چرا سراغ عامل اصلی و ریشهای این بحران نمیرود؟!
کارشناسان اقتصادی میگویند اگر شایعه گرانی قیمت بنزین مطرحشده درست باشد، افزایش نرخ سوم بنزین از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان را باید بیشتر از یک افزایش قیمت ساده دانست زیرا این تصمیم میتواند حاکی از آن باشد که دولت به دنبال کاهش کسری بنزین و هزینه واردات است یا اینکه سیاستگذار به این نتیجه رسیده که نرخ ۵ هزار تومانی اثر کافی بر رفتار مصرفکننده نداشته و نرخ سوم میتواند بخشی از یک برنامه تدریجی برای نزدیک کردن قیمت سوخت به هزینه واقعی آن باشد.
اما به اعتقاد تحلیلگران، خطر اصلی جایی شکل میگیرد که دولت فقط بخش قیمتی اصلاحات را اجرا کرده و بخشهای دیگر را به آیندهای نامعلوم بسپارد زیرا افزایش قیمت بنزین بدون اصلاح خودروهای پرمصرف، بدون حملونقل عمومی کارآمد، بدون شفافیت در مصرف درآمدهای حاصل و بدون جبران فشار بر اقشار آسیبپذیر، اصلاح اقتصادی نخواهد بود؛ فقط گرانتر کردن یک صورتحساب قدیمی خواهد بود.
◾️معیشت بخش قابل توجهی از خانوارها دچار چالش خواهند شد
طبق آمارهای منتشر شده، مصرف روزانه بنزین در ایران به محدوده ۱۳۵ تا ۱۴۰ میلیون لیتر نزدیک شده است به طوری که توزیع روزانه ۱۳۴،۵ میلیون لیتر در بازه زمانی تیر ماه ۱۴۰۵ نشان میدهد وقتی تولید داخلی حدود ۱۲۱ میلیون لیتر در روز باشد، کشور با شکاف روزانه قابلتوجهی روبهرو میشود و اگر این فاصله را فقط ۱۳ میلیون لیتر در روز در نظر بگیریم، در طول سال به بیش از ۴،۷ میلیارد لیتر میرسد.
با یک نگاه وسیعتر میتوان دریافت که این شکاف، فقط یک رقم روی کاغذ نیست بلکه هزینه آن از یکی از مسیرهای بودجه دولت، منابع شرکتهای نفتی، کاهش سرمایهگذاری در بخش انرژی، افزایش بدهی یا چاپ پول و تورم پرداخت میشود و به زبان سادهتر، بنزین ارزان الزاماً رایگان نیست بلکه فقط ممکن است هزینه آن در جای دیگری از اقتصاد پنهان شده باشد!
خبرنگاران رسانه با گشت و گذاری در خیابانهای مختلف شهر و گفتگو با رانندگان خودروهای داخلی به این نتیجه رسیدهاند که همانا مصرف بالای بنزین، فقط نتیجه رفتار مردم نیست بلکه نتیجه مستقیم تولید آن دسته از خودروهای داخلی است که نه استاندارد واقعی دارند، نه کیفیت قابل قبول دارند و نه از مصرف بهینهای برخوردارند اما با همه این اوصاف، گویا تصمیمگیران چشمشان را بر این واقعیت بسته و به جای اصلاح ساختار، سادهترین راه را انتخاب کردهاند و آن هم، انتقال بار بحران انرژی به دوش مردم است!
کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر قرار بود با گران کردن بنزین، مصرف کاهش پیدا کند، این اتفاق باید در دفعات قبلی هم رخ میداد، اما طبق تجربه هر بار قیمت بنزین افزایش یافته، فشار تورمی و مصرف بنزین هم به شکل معنیداری افزایش یافته و در نهایت، باز هم مردم ماندهاند و هزینههای بیشتر و سفرههایی که کوچکتر میشوند!
در حقیقت، مردم سالهاست میپرسند چرا به جای این همه اصرار بر افزایش قیمت سوخت، روند فعالیت خودروسازان دُردانه داخل کشور اصلاح و یا تعطیل نمیشوند؟ چرا واردات خودروهای کممصرف، باکیفیت و مقرونبهصرفه خارجی به یک سیاست جدی و پایدار – و نه قطره چکانی – تبدیل نمیشود؟ چرا باید به جای اصلاح صنعت خودرو، میلیاردها دلار ارز صرف واردات بنزین شود؛ آن هم در شرایطی که اقتصاد کشور زیر فشار است و جنگ اقتصادی در اوج قرار دارد؟!
همه کارشناسان بر این نکته اتفاقنظر دارند که قیمت پایین سوخت، مصرف را افزایش داده، قاچاق را تشدید کرده و فشار سنگینی بر بودجه دولت وارد آورده اما اختلاف اصلی بر سر روش اصلاح است؛ آیا سادهترین راه، همان مؤثرترین راه هم هست؟ آیا افزایش قیمت، بدون اصلاح ساختار حملونقل عمومی، نوسازی خودروهای فرسوده، کاهش مصرف خودروهای داخلی و هدفمند کردن یارانهها، میتواند به نتیجه مطلوب برسد؟
بدین ترتیب به نظر میرسد دولت چهاردهم به واسطه محاصره دریایی راهی جز گران کردن و سهمیهبندی جدیتر بنزین ندارد، نکته جالب توجه اینجاست که در این بین بخش قابل توجهی از جامعه که معیشتشان با بنزین گِره خورده، دچار چالش خواهند شد و همین تک عامل، بعد از آبان ۱۳۹۸ سبب شد که دولتهای بعدی در افزایش قیمت این حامل انرژی دست به عصا حرکت کنند زیرا افزایش نرخ بهایی بنزین و همزمانی آن با شرایط خاص کشور سوالات جدی را در ذهن افکار عمومی ایجاد کرده که وزارت نفت باید قبل از افزایش نرخ به آن پاسخ دهد تا جامعه درک بهتری نسبت به چرایی این تصمیم داشته باشد نه اینکه یک شبه، قیمت تغییر کند!
