از تبریز تا خوی و قونیه، محور معنوی ایران و ترکیه

عصرآزادی/ شهرام صادق زاده

در روزگاری که جهان پر از شتاب و فاصله است، اندیشه‌های شمس تبریزی یادآور این حقیقت‌اند که انسان تنها از راه عشق، صداقت و جستجوی درونی خود می‌تواند به آرامش برسد و دقیقاً به همین دلیل است که آرامگاه عارف نامدار، شمس تبریزی در شهر خوی و آرامگاه مولانا در شهر قونیه، دو مقصد مهم در مسیر گردشگری معنوی جهان اسلام محسوب می‌شوند که پیوند این دو شهر، بنابر اعلام مقامات دو طرف، نمادی از همدلی فرهنگی، گفتگوی تمدن‌ها و توسعه ارتباطات انسانی مبتنی بر میراث معنوی محسوب می‌گردد.
بارگاه شمس تبریزی در شهرستان خوی هفته گذشته با حضور سیدرضا صالحی‌امیری وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، رضا رحمانی استاندار آذربایجان‌غربی و جمعی از شخصیت‌های داخلی و خارجی و علاقه مندان شمس تبریزی افتتاح و به بهره‌برداری رسید و قرار است به یکی از محورهای معرفی و پاسداشت میراث فرهنگی و معنوی شمس تبریزی تبدیل شود.
به باور کارشناسان حوزه فرهنگی، افتتاح مجموعه فرهنگی و بارگاه شمس تبریزی در شهر خوی، فراتر از یک بنای عمرانی بوده و نمادی از آغاز فصلی تازه در پاسداشت و بازشناسی میراث شمس و مولاناست که نقش خوی در تبدیل این مجموعه به کانونی زنده برای پژوهش، گفتگو و بازخوانی میراث عرفان ایران و ترکیه بی‌بدیل خواهد بود که امیدواریم موجب ارتقای جایگاه خوی در قواره قونیه گردد…

◾️فعالیت‌های پژوهشی ملی و بین‌المللی در بارگاه شمس انجام می‌گیرد

بالاخره پس از سال‌ها انتظار، بارگاه عارف بزرگ، شمس تبریزی Shrine of Shams-e Tabrizi در شهر خوی واقع در استان آذربایجان غربی گشایش یافت؛ مجموعه‌ای که قرار است خوی را به یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی و عرفانی ایران تبدیل کند.
مسئولان میراث فرهنگی کشور می‌گویند هدف از ایجاد این مجموعه، شکل‌گیری مرکزی برای فعالیت‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی و گردشگری مرتبط با شمس تبریزی است که بر همین اساس، ساختار پایگاه ملی شمس نیز برای این مجموعه در نظر گرفته شده تا فعالیت‌های پژوهشی و علمی در سطح ملی و بین‌المللی در آن دنبال شود.
در حقیقت، مجموعه فرهنگی – تاریخی آرامگاه شمس تبریزی در خوی در سال ۱۳۹۷ با برآورد هزینه ٢٠ الی ۲۵ میلیارد تومانی کلنگ زنی شد اما تزریق قطره‌چکانی اعتبارات که بر عهده سازمان برنامه و بودجه و استانداری آذربایجان غربی بود، سبب گردید این پروژه ملی همچنان در انتظار ساخت باقی بماند، لذا با گذشت چندین سال از آن زمان هزینه اتمام طرح بر اثر تورم، گرانی مصالح و هزینه ها چندین برابر افزایش یافت.
کار این پروژه ملی با عدم تخصیص اعتبارات لازم در بهار سال ١٤٠١ به جایی رسید کە به دعوت از سرمایه گذاران خارجی و حتی گلریزان در سراسر دنیا کشیده شدە و نماینده خوی و چایپاره در مجلس از برگزاری جشن گلریزان برای ساخت بارگاه شمس در سراسر دنیا خبر دادە بود اما در پایان هفته گذشته و بعد از ٨ سال با حضور وزیر میراث فرهنگی مورد افتتاح قرار گرفت.
در آیین گشایش بارگاه شمس که در آن مهمانانی از داخل و خارج کشور اعم از نمایندگان مجلس، رهبران ادیان، اهل سنت، سازمان ملل، یونسکو، اکو و سایرین حضور داشتند، به‌صورت نمادین آیین سماع اجرا شد و دیدار شمس و مولانا نیز با حرکات موزون بازسازی گردید، پس از آن، مراسم سماع ادامه پیدا کرد و یکی از ویژگی‌های جالب توجه این برنامه که مورد استقبال شرکت کنندگان قرار گرفت، حضور نوازندگان زن روی صحنه بود که بدون محدودیت، به اجرای سازهای کوبه‌ای و پرکاشن پرداختند.

◾️کریدور گردشگری فرهنگی تبریز – خوی – قونیه پیش‌بینی شده است

استاندار آذربایجان غربی با اشاره به پیوند شمس با منطقه آذربایجان و خوی و همچنین ارتباط او با مولانا در قونیه معتقد است: این جغرافیا امروز تنها به زندگی یک عارف محدود نمی‌شود بلکه بخشی از یک جغرافیای فرهنگی‌ای است که ایران، ترکیه، آسیای میانه و دیگر مناطق پیرامونی را به یکدیگر پیوند می‌دهد.
“رضا رحمانی” در این آیین با اشاره به جایگاه شمس در تاریخ عرفان و فرهنگ ایران افزود: شمس تبریزی تنها یک عارف نبود بلکه انسانی بود که زندگی خود را در جست‌وجوی حقیقت سپری کرد و دیدار او با مولانا به یکی از ماندگارترین رخدادهای تاریخ فرهنگ و عرفان تبدیل شد زیرا شمس برای مولانا صرفاً یک آموزگار نبود بلکه معلم بیداری بود و او را به سفری درونی فراخواند؛ تأثیری که بعدها در شعر و اندیشه مولانا بازتاب یافت و به میراثی جهانی تبدیل شد.
وی، خوی را دارای جایگاه ویژه‌ای در پاسداشت و معرفی این میراث دانست و تأکید کرد: بارگاه شمس نباید تنها محلی برای نگهداری یک آرامگاه یا برگزاری آیین‌های مناسبتی باشد بلکه می‌تواند به مرکزی برای مطالعه، شناخت و بازتولید اندیشه شمس و همچنین گفتگوی فرهنگی در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل شود لذا ایجاد کریدور فرهنگی تبریز – خوی – قونیه می‌تواند با پیوند دانشگاه‌ها، پژوهشگران، هنرمندان و فعالان گردشگری، زمینه مسیرهای گردشگری فرهنگی را فراهم کند.
رحمانی، گشایش بارگاه شمس را فرصتی تازه برای توسعه گردشگری فرهنگی و عرفانی آذربایجان غربی دانست و یادآور شد: باید سفر به آرامگاه شمس به یک تجربه فرهنگی تبدیل شود؛ تجربه‌ای که گردشگر را با تاریخ، فرهنگ، طبیعت و زندگی مردم منطقه پیوند دهد و نتیجه آن در رونق گردشگری، اقتصاد محلی و معیشت مردم دیده شود زیرا آرامگاه شمس در خوی است اما سخن شمس، مخاطبی به وسعت جهان دارد.

◾️فرهنگ، تمدن و تاریخ سرزمین آذربایجان برای همیشه ماندگار است

وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور نیز در آیین گشایش بارگاه شمس تبریزی در خوی با اشاره به حضور گسترده مردم در این مراسم گفت: مردم خوی با برگزاری این جشن باشکوه بار دیگر نشان دادند که فرهنگ، تمدن و تاریخ این سرزمین برای همیشه ماندگار است لذا اگر قرار است فرزندان ما در فضای فرهنگی زندگی کنند، باید فرهنگ و تمدن ایران در مدارس، دبیرستان‌ها و دانشگاه‌ها به آنها آموزش داده شود.
“سیدرضا صالحی‌امیری” از ثبت ۴۳ هزار اثر تاریخی در سطح کشور خبر داد و افزود: ایران تاکنون ۳۰ اثر را در یونسکو به ثبت رسانده و ۵۸ اثر دیگر نیز در نوبت ثبت جهانی قرار دارند در حالی که اگر محدودیت‌های موجود نبود، ایران از نظر ثبت آثار تاریخی و تمدنی می‌توانست در جایگاه نخست جهان قرار گیرد.
وی، شمس تبریزی را یکی از چهره‌های برجسته این میراث فرهنگی و معنوی دانست و اضافه کرد: ایران مملو از فرهنگ، معرفت و معنویت است و وزارت میراث فرهنگی برای توسعه گردشگری عرفانی، مسیر جدیدی با عنوان نوار گردشگری عرفان طراحی کرده که از عطار نیشابوری آغاز می‌شود، از سمنان و شیخ ابوالحسن خرقانی و بسطام می‌گذرد، به سهرورد و شیخ اشراق می‌رسد و در خوی، در بارگاه شمس تبریزی، توقف می‌کند و سپس تا قونیه ادامه می‌یابد که البته در جهت عکس نیز دنبال خواهد شد.
صالحی‌امیری متذکر شد: این مسیر یکی از اهداف جدی در حوزه گردشگری عرفانی است و در قالب طرح ایران؛ آغاز هر داستان نیز ۱۰ مسیر گردشگری در کشور تعریف شده که گردشگری عرفان یکی از آنهاست لذا از نگاه جامعه‌شناختی، شمس تبریزی نماد انسجام ملی ایران است به طوری که در خوی و در تبریز، شمس همچنان می‌درخشد و می‌تواند پیوندی میان بخش‌های مختلف این سرزمین‌ها ایجاد کند.
شایان ذکر است همزمان با برگزاری آیین افتتاحیه این بارگاه عرفانی، تندیس شمس تبریزی نیز با حضور وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، استاندار آذربایجان غربی، مهمانان و علاقه مندان این عارف نامدار در یکی از میادین اصلی شهر خوی رونمایی شد و جالب اینکه، با نامگذاری این میدان به نام شمس، چهره‌ای تازه به حضور میراث معنوی شمس در فضای شهری خوی بخشید تا با کلنگ‌زنی یک هتل ۴ ستاره در جوار این بارگاه، آمادگی پذیرایی از گردشگران داخلی و خارجی را پدید آورد.