عصر آزادی آنلاین محمّد فرج‌پور باسمنجی
انوشیروان میرزا از فرمانداری کلّ تبریز تا سرپرست هیأت ایرانی در جشن تاج‌گذاری امپراطور روسیّه
■ اندیشکده‌ی سیاسی، نظامی و اقتصادی ایران ۱۵۰ سال دارالسلطنه تبریز بود.
یکی از باشکوه‌ترین تاج‌گذاری‌های طول تاریخ، جشن آغاز سلطنت نیکولای دوم به‌عنوان امپراطوری بزرگ و فرمانروای مطلق روسیّه در ۱۳۰ سال پیش است که نمایندگان دوّل بزرگ از جمله انگلستان و فرانسه در آن شرکت داشتند.
این امپراطور ۲۳ سال در کلّ روسیّه حاکم بلامنازع بود و با انقلاب ۱۹۱۷ میلادی روسیّه سرنگون شد؛ و دستگیری و اعدام این امپراطور از سوی انقلابیون دو آتشه حکایت‌های شنیدنی دارد. نکته‌ی جالب زندگی این امپراطور در سفرش به ژاپن رقم خورد که یک سامورایی با شمشیر قصد کشتنش را داشت که مواظبت همراهان موجب شد نیکلای جان سالم بدر برد. بنا به شواهد و اسناد تاریخی، واپسین سرنوشت فرمانروایان و امپراطورها و دودمان‌های برافتاده، سنگین‌ترین بارها را به دوش می‌کشند، زیرا هر خطای آن‌ها با تمام خطاهای نیاکانشان برابری می‌کند. نیکلای دوم، آخرین تزار روس، در ازای تاجی که بر سر نهاده بود و برای تاج‌گذاری خود بزرگان وقت جهان را دعوت کرده بود بهای سنگینی پرداخت، بهای غفلت‌های خود و نیز تاوان لغزش‌ها و بی‌عدالتی‌های حکومت سیصد ساله‌ی رُمانُف‌ها را که آخرین آن‌ها خودش بود.
فروپاشی سلطنت تزار طوفانی را برانگیخت که پیامدهایش تا روزگار ما ادامه یافته است. زندگی پُرفرازونشیب و سرنوشت فاجعه‌بار نیکلای و خانواده‌اش، یعنی ملکه آلکساندرا و پنج فرزندشان که در لای کتب تاریخی عبرت از گذشته را برای حاکمان مستبد روایت می‌کند. نماینده‌ی هیأت ایران در جشن بزرگ تاج‌گذاری نیکلای نیز شاهزاده انوشیروان میرزا بود که متولّد اردبیل و بزرگ شده‌ی خانه‌ی سلطنت تبریز محسوب می‌شد. استقرار خانه‌ی سلطنت در تبریز به‌ویژه بعد از آغاز حکومت فتحعلی شاه بر موقعیّت ملّی و منطقه‌ای تبریز افزود. همین خانه‌ی سلطنت تبریز بود که با گردهم آمدن جمعی از افراد توانمند لشکری و کشوری از سراسر ایران از جمله شمال و شمال‌غرب کشور، قزوین، تهران، اراک، همدان، فارس و… ایده‌های ترقّی در آن شکل گرفت. همسایگی آذربایجان با ممالک عثمانی، روسیّه و نزدیکی به اروپا و ورود و خروج اتباع خارجی در آن، خانه‌ی سلطنت تبریز را به اندیشکده‌ی سیاسی و اجتماعی و اقتصادی ایران در آورد. تنظیمات جدید سیاسی و اداری با الگوبرداری از دوّل پیشرفته و همسایه در خانه‌ی سلطنت شکل گرفت. کاخ‌ها، قصرها، عدالتخانه، دیوانخانه، چاپخانه، شمس‌العماره، حرمخانه، معلّم‌خانه و حتّی توپخانه در حول و حوش خانه‌ی سلطنت شکل گرفت. اصلاحات سیاسی توأم با فعالیّت‌های عمرانی و آبادانی به‌وجود آمد و عبّاس میرزا، انوشیروان میرزا، قائم‌مقام اوّل و دوم یعنی میرزا عیسی و میرزا ابوالقاسم، میرزا صالح شیرازی بانی تأسیس مطبوعات، میرزا زین‌العابدین تبریزی بانی چاپخانه، امیرکبیر اصلاحگر بزرگ همه و همه محصول خانه‌ی سلطنت تبریز به حساب می‌آیند… انوشیروان میرزا از شاهزادگان با فراست قاجار نیز در خانه‌ی سلطنت آبدیده و به فرمانداری کلّ تبریز رسید.
سپس در رأس هیأت بلندپایه‌ی سلطنتی ایران برای شرکت در جشن تاج‌گذاری آغاز سلطنت نیکلای دوم از تبریز به روسیّه رفتند. انوشیروان میرزا شاهزاده‌ی باهوشی بود که با ایده‌های مکتب سیاسی تبریز تربیت شده بود و در خانه‌ی سلطنت تبریز بالنده و وی در تشکیل ارتش نوین ایران در قزوین و تبریز و بعدها به‌عنوان حاکم بزرگ شهرهای خراسان خدمت کرد و به‌دلیل بیماری در تبریز درگذشت و در قبرستان مقبره‌الوزرای چرنداب تبریز دفن شد. عکس فوق ۱۰ نفر از اعضای هیأت ایرانی و عکس پایین هم مراسم پُرطمطراق و باشکوه تاج‌گذاری نیکلای را نشان می‌دهد که اخیرا در شبکه‌های اجتماعی این عکس‌ها مخاطبان زیادی داشته است.
