عصرآزادی آنلاین/ سید امیر یکه سادات
تصور کنید دو نفر، در یک لحظه، یک خبر را در تلفن همراه خود می‌خوانند؛ یکی لبخند می‌زند و دیگری عصبانی می‌شود. یکی آن را نشانه امید می‌داند و دیگری دلیلی برای نگرانی. خبر یکی است، کلمات یکی است، حتی تصاویر هم یکسان‌اند؛ پس چرا برداشت آنان این‌قدر متفاوت است؟ مگر نه اینکه هر دو یک واقعیت را دیده‌اند؟
شاید مسئله این نیست که چه خبری می‌خوانیم؛ مسئله این است که با چه ذهنی آن را می‌خوانیم.
ما خبرها را همیشه آن‌طور که هستند نمی‌بینیم؛ گاهی آن‌طور می‌بینیم که دوست داریم باشند. اگر خبری باورهایمان را تأیید کند، به‌سادگی آن را می‌پذیریم؛ اما اگر با ذهنیت ما سازگار نباشد، به‌جای بررسی محتوا، ممکن است به منبع خبر حمله کنیم یا اصل ماجرا را زیر سؤال ببریم. به این ترتیب، خبر به‌جای آنکه پنجره‌ای رو به واقعیت باشد، به آینه‌ای برای دیدن باورهای خودمان تبدیل می‌شود.
در این میان، شبکه‌های اجتماعی هم نقش مهمی دارند. الگوریتم‌ها با شناخت علایق و رفتار ما، محتوایی را بیشتر در معرض دیدمان قرار می‌دهند که احتمالاً می‌پسندیم. کم‌کم در فضایی قرار می‌گیریم که بیشتر صداهای آن شبیه صدای خودمان است؛ جایی که کمتر با دیدگاه‌های متفاوت روبه‌رو می‌شویم و بیشتر به درستی باورهایمان اطمینان پیدا می‌کنیم. آن‌قدر که گاهی فراموش می‌کنیم بیرون از این دنیای آشنا، آدم‌هایی هستند که همان اتفاق را به شکلی کاملاً متفاوت می‌بینند.
اما ماجرا فقط الگوریتم‌ها نیستند. احساسات ما هم در شکل‌گیری برداشت‌ها نقش دارند. خشم، ترس، امید و تعصب می‌توانند پیش از آنکه فرصت بررسی پیدا کنیم، قضاوت ما را شکل دهند. آن‌وقت به‌جای گفت‌وگو، دنبال اثبات خودمان می‌رویم؛ به‌جای شنیدن حرف دیگری، منتظر می‌مانیم تا پاسخ بدهیم. انگار هدف دیگر فهمیدن نیست؛ برنده‌شدن است.
اینجاست که سواد رسانه‌ای معنایی فراتر از تشخیص خبر جعلی پیدا می‌کند. سواد رسانه‌ای یعنی بتوانیم میان واقعیت و تفسیر تفاوت بگذاریم، از خودمان بپرسیم چرا یک خبر را به شکلی خاص فهمیده‌ایم و بپذیریم که ممکن است برداشت ما هم تحت تأثیر پیش‌فرض‌ها و احساساتمان باشد.
شاید برای فهمیدن یکدیگر، لازم نباشد همیشه هم‌عقیده شویم؛ کافی است پیش از قضاوت، کمی مکث کنیم و بپرسیم: آیا واقعاً خبر را بررسی کرده‌ام یا فقط همان برداشتی را پذیرفته‌ام که از قبل دوست داشتم؟
بحران امروز فقط انتشار اخبار نادرست نیست؛ گاهی حتی وقتی با یک خبر درست روبه‌رو هستیم، آن‌قدر متفاوت آن را تفسیر می‌کنیم که دیگر نمی‌توانیم درباره واقعیت مشترکمان حرف بزنیم.
شاید راه بازگشت به گفت‌وگو، از همین پرسش ساده آغاز شود: اگر دیگری همان چیزی را دیده که من دیده‌ام، چه چیزی باعث شده است متفاوت فکر کند؟ پاسخ به این پرسش، شاید بیش از آنکه برای تغییر نظر دیگران به کارمان بیاید، به ما کمک کند خودمان را بهتر بشناسیم؛ و این، یکی از مهم‌ترین قدم‌ها برای فهمیدن یکدیگر است.
