عصرآزادی آنلاین/ آیلار دولتخواه – درمانگر کودک و نوجوان – مرکز مشاورهی امروز من در تبریز
امروزه تلفن همراه و تبلت به بخشی جدانشدنی از زندگی خانوادهها تبدیل شدهاند. پژوهشهای تازه نشان میدهد استفاده کنترلنشده از ابزارهای دیجیتال میتواند بر خواب، تمرکز و حتی رشد اجتماعی کودکان اثر منفی بگذارد. کودکانی که بیش از دو ساعت در روز پای صفحهنمایش مینشینند، بیشتر در معرض اضطراب، افت تحصیلی و مشکلات رفتاری قرار میگیرند.
از تهدیدهای مهم دنیای دیجیتال میتوان به سایبر بولینگ (آزار و قلدری اینترنتی) اشاره کرد. تجربهی چنین موقعیتهایی برای کودکان میتواند کاهش عزتنفس، اضطراب و حتی افسردگی را به همراه داشته باشد. همچنین، نور آبی صفحهنمایشها چرخه خواب طبیعی را مختل کرده و سبب کمخوابی، خستگی و کاهش توان تمرکز میشود. بازیها و شبکههای اجتماعی نیز با تحریک سیستم پاداش مغز و ترشح دوپامین، لذت و هیجان فوری ایجاد میکنند؛ اما تکرار این تجربه میتواند به شکلگیری وابستگی و اعتیاد رفتاری منجر شود. اعتیادی که هرچند ظاهری بیخطر دارد، ولی در بلندمدت به روابط خانوادگی، سلامت روان و توانایی خودکنترلی کودک آسیب میزند.
در کنار این تهدیدها، نباید از فرصتها غافل شد. فناوریهای دیجیتال، در صورت استفاده درست، میتوانند به یادگیری زبان، افزایش خلاقیت، دسترسی به منابع آموزشی، تقویت مهارتهای حل مسئله و حتی رشد هوش هیجانی کمک کنند. اپلیکیشنهای آموزشی و بازیهای تعاملی میتوانند اعتمادبهنفس و مهارتهای همکاری گروهی را در کودکان پرورش دهند.
راهکار اصلی برای والدین، مدیریت هوشمندانه زمان، محتوا و استفاده از فعالیت های جایگزینی است. پیشنهاد می شود والدین عزیز برای استفاده از گوشی و اینترنت یک قاعده و قانون وضع کنند و خودشان هم به عنوان الگوی اصلی کودک رعایت کنند، در بعضی از بررسی ها و تحقیقات بر این نکته تاکید شده است که استفاده بیش از ۲ ساعت غیر درسی و غیرکاری بویژه برای کودکان سن مدرسه می تواند جزء علائم اولیه اعتیاد سایبری محسوب گردد بر این اساس به والدین پیشنهاد می گردد که فضایی فراهم گردد که کودکان مدرسه بیش از یک ساعت از فضای اینترنت و دیجیتال استفاده نکنند و این استفاده هم بهتر است پشت سر هم نباشد و حداکثر در دو یا سه تایم متفاوت با زمان محدود در حد ۱۰-۲۰ دقیقه باشد، تعیین «مکانهای بدون تلفن» برای زمان های خاص مثل میز غذا، خواب شبانه یا هنگام مطالعه، انتخاب محتوای مناسب و جایگزینی فعالیتهای واقعی مثل ورزش، طبیعتگردی، گفتوگو و کتابخوانی، به ایجاد تعادل میان دنیای دیجیتال و زندگی واقعی کمک میکند. در نهایت، فضای مجازی نه یک تهدید مطلق است و نه فرصتی بیخطر. آنچه تفاوت میسازد، نحوهی استفاده و نقش راهنمایی والدین است. اگر خانوادهها بتوانند همراهی و آموزش مؤثر را از سنین پایین آغاز کنند، ابزارهای دیجیتال میتوانند به جای ایجاد وابستگی، سکوی پرتابی برای رشد فردی و اجتماعی فرزندان باشند.
