"عصرآزادی" اهمیت توجه به مقاومسازی واحدهای مسکونی روستایی را به مناسبت سالگرد وقوع زلزله مهیب قرهداغ را بازخوانی میکند
درسهای زلزله قرهداغ فراموشنشدنی است!
عصرآزادی/ شهرام صادق زاده
دهه پایانی مرداد ماه هر سال از ۱۳۹۱ به بعد، یادآور یکی از تلخترین روزهای تاریخ معاصر دیار آذربایجان است؛ روزی که زمین در منطقه قرهداغ لرزید و شهرهای اهر، هریس و ورزقان و صدها روستای اطراف آنها را در سوگ و ماتم فرو برد، زمینلرزهای که تنها خانهها و زیرساختها را ویران نکرد بلکه روستاهای بسیاری آسیب دیدند و خانوادهها داغدار شدند اما در میان تلخی آن روزها، جلوههایی ماندگار از همدلی و نوع دوستی نیز شکل گرفت و خلاء رسیدگی مسئولانه به حادثهدیدگان توسط مردم و خیرین برطرف شد!
اینک ۱۴ سال از آن زلزله وحشتناک و در ۲۱ مرداد ۱۳۹۱ غمانگیز سپری شده است؛ حادثهای که جان ۳۰۶ نفر را گرفت، بیش از ۵۰۰ نفر را مجروح کرد و زندگی هزاران خانواده را تحت تأثیر قرار داد به طوری که بر اساس آمارهای اعلام شده، مجموعاً حدود ۱۵۵ هزار نفر در مناطق زلزلهزده قرهداغ در استان آذربایجان شرقی تحت تأثیر این حادثه قرار گرفتند که ۶۷ هزار نفرشان در اهر، ۴۲ هزار نفر در ورزقان، ۴۰ هزار نفر در هریس و حدود ۶ هزار نفر در تبریز را شامل میشد.
این روزها، ۱۴ سال از آن روزهای تلخ دهه سوم مرداد ماه ۱۳۹۱ میگذرد اما یاد جانباختگان منطقه قرهداغ همچنان در قلبهای ما زنده است و صدای تپش آن لحظات، هنوز در گوشمان جاری است زیرا مرداد تنها یک ماه حادثهخیز در تقویم نیست بلکه یادآور استقامتی است که آذربایجان را دوباره سرپا کرد و درسی برای ما داد تا خانههایمان را مقاومتر و دلهایمان را مهربانتر کنیم…
◾️زیرساختهای شهری و روستایی ما در مواجهه با زلزله کافی و مناسب نیست
مرداد ۱۳۹۱، آفتاب عصرگاهی بر کوههای اهر، هریس و ورزقان میتابید اما هیچکس اطلاع نداشت که تنها چند ساعت بعد، زمینِ آرام این دیار به لرزه خواهد افتاد و تاریخش با غم گِره خواهد خورد… اما به واقع، اساسیترین درسی که مردمان آذربایجان از زلزله قرهداغ آموختند این بود که باید مقررات ملی ساختمان به طور کامل رعایت شده و علوم مهندسی در ساخت و سازهای شهری و حتی روستایی جدی گرفته شود.
همانگونه که ۱۴ سال قبل افکار عمومی شاهد بودند بسیاری از خانهها به ویژه در مناطق روستایی تخریب شده و تنها یک خانه در روستای باجاباج – با بیشترین واحد مسکونی تخریب شده زلزله قرهداغ – سالم مانده بود که آن هم به این دلیل بوده که نه به طور کامل بلکه تا حدودی مقررات ملی ساختمان در ساخت آن رعایت شده بود!
در حقیقت، از دل آن آوارها و غمهای متمادی، شکوهی از همدلی و نوعدوستی برخاست؛ آذربایجانیهای مهربانِ ساکن دیگر مناطق و البته مردم سایر نقاط کشور، با قلبی سرشار از محبت، راهی قرهداغ شدند؛ دستانی که به جای سنگ، نان و آب به صاحبان خانههای ویران شده رساندند و چشمانی که به جای گریه، امید را به دلهای شکسته خانوارها بخشیدند.
زلزله قرهداغ بهرغم خسارت جارنی و مالی نسبتاً قراروان اما، درس های بزرگی به ویژه برای مدیران و سازندگان ساختمان های مسکونی و اداری داشت که همانا، مرگ فقط برای همسایه نیست و باید در همه حال آمادگی مقابله با اینگونه بلای طبیعی را داشت اما به راستی در این روزها چقدر در برابر زلزله آماده هستیم و زیرساختهای مناطق شهری و روستایی تا چه میزان می توانند در مقابل زلزلهای همانند زلزله مرداد سال ۱۳۹۱ قرهداغ و حتی کمتر از آن مقاوم باشند!؟ و به همین علت است که زلزله ورزقان، اهر و هریس را میتوان یک تلنگر جدی به نامسئولانی دانست که باید برای احداث ساختمانهای مقاوم برای مردم ما همت کنند تا همگی در برابر زلزله آمادگیهای حرفهای را داشته باشیم.
به بیان بهتر، هزار راه نرفته در مورد زلزله وجود دارد که متأسفانه در کشور ما طی نشده و حتی برای آن برنامه ریزی خاصی هم صورت نگرفته است در حالی که آموزش مداوم مردم که در سایر کشورها به یک ضرورت تبدیل شده، همچنان مورد غفلت مسئولان ما قرار گرفته و زیرساختهای شهری در مواجهه با زلزله کافی و مناسب نیست زیرا فقط امروز را میبینیم و برای دیدن فردا، هنوز در خواب تشریف داریم!
◾️وقتی حوادث طبیعی رخ میدهد موضوع مقاومسازی مورد توجه قرار میگیرد
در زلزله مهیب قرهداغ که در مناطق شهری و روستایی ورزقان، اهر و هریس رُخ داد از نظر اطلاعرسانی در ساعات اولیه حادثه، وضعیت نابهسامانی به وجود آمد که دلیل آن، اعلام یک خبر محلی اشتباه مبنی بر “نبود هرگونه تلفات در این زلزله بود که موجب استارت کمتوجهی به این رخداد وحشتناک در ساعات اولیه به ویژه در صدا و سیما گردید و متاسفانه به دلیل حماقت برخیها در عدم مسئولیتپذیری اجتماعی، حساسیت و عصبانیت بعضی از مردم در پهنه زلزلهزده را به دنبال داشت که البته رسانهها در روزها و ماههای بعد از وقوع زلزله به درستی تلاش کردند تا این اشکال را جبران کنند اما واقعیت این است که هرچه اتفاق میافتد باید عیناً و بدون ملاحظات کلیشهای به مخاطب انتقال داده شود.
یک کارشناس زمین شناسی و مخاطرات زیست محیطی با اشاره به این که زمین لرزه منطقه اهر، ورزقان و هریس با بزرگی ۶،۳ ریشتر جزو زلزلههای با بزرگی متوسط محسوب می شود گفت: معمولاً اینگونه زمین لرزهها در سطح جهان کشته ندارند و حتی خسارت زیادی هم به بار نمی آورند اما متاسفانه این زلزله در قره داغ باعث خرابی ۲۰۰ روستا در حد ۲۰ تا ۱۰۰ درصد گردید که علل آن باید مورد آسیبشناسی قرار گیرد.
محمدجواد بلورچی افزود: تخریب اکثریت روستاها با یک زلزله متوسط، ناشی از رعایت نکردن نکات ایمنی در ساخت و سازها حکایت دارد، در واقع در این مناطق زلزله موجب مرگ افراد نشده بلکه ویرانی ساختمانها، موجب مرگ و میر مردم ساکن روستاها و حتی شهرها میگردد.
وی اضافه کرد: تخریب گسترده این زلزله در شهرها و روستاهای منطقه قرهداغ نشان داد که باید تلاش کنیم تا در ساخت و سازهای مناطق شهری و روستایی ضوابط آیین نامه مقاوم سازی ساختمان های کشور رعایت شود تا با بروز یک زلزله متوسط، خرابیهای زیادی به بار نیاید.
بلورچی با اشاره به اینکه طبق تحقیقات به عمل آمده، آن دسته از خانههای روستاهایی که به صورت ۱۰۰ درصد تخریب شدند، خشتی و گِلی بودند تاکید کرد: ولی اگر اینگونه خانهها با رعایت کامل اصول ایمنی ساخته می شدند هیچگاه تخریب نمی شدند لذا این موضوع یک زنگ خطر مهم برای تمام روستاهای دارای بافت خشتی کشور است که بازسازی نشده اند.
وی درباره مشخصات زمین لرزه اهر، ورزقان و هریس یادآور شد: مُسبب بروز این زلزله، گسل گوشهداغی بود که طول آن ۱۵ کیلومتر و خطَهای شکستگی های آن بدون جابهجایی ۲۰ کیلومتر است لذا گسل گوشهداغی که روی کوه گوشه داغی در حد فاصل جاده اهر – ورزقان واقع است، یک گسل شرقی – غربی است و در هنگام بروز زلزله دو سمت گسل جا به جا شده و این جابهجایی انرژی تخریب را به زمین های مجاور وارد کرده است.
متاسفانه دولت وقت محمود احمدینژاد در آن سال در کمال تعجب اعلام کرد در مدت ۴۰ روز، بناهای ویران شده ناشی از زمینلرزه مهیب تکمیل و تا قبل از شروع فصل سرما به مردم تحویل خواهند شد اما محقق نشدن بهموقع این وعده نیز مزید بر علت شد و بیاعتمادی و اختلال در فرآیند بازسازی را در پی داشت و بر وعدههای توخالی و شعارگونه او افزود.
بدین ترتیب، اکنون که ۱۴ سال از آن روزهای تلخ میگذرد اما، یاد و خاطره قربانیان زلزله قرهداغ همچنان در حافظه مردم منطقه آذربایجان زنده است و سالگرد این حادثه طبیعی وحشتناک، علاوه بر فرصتی برای ادای احترام به جانباختگان و حادثهدیدگان، یادآور ضرورت مقاومسازی ساختمانها، توجه جدی به ایمنی روستاها و شهرها و افزایش آمادگی عمومی در برابر زلزلههای احتمالی است که معمولاً در لابهلای مشکلات و گرفتاریهای روزمره مورد غفلت قرار میگیرد و تا زمانی که حادثه دیگری رخ دهد مورد توجه قرار نمیگیرد.
