از جامعه‌محوری تا گسترش عدالت فرهنگی؛
اجرای یک‌هزار و ۲۹۶ برنامه در هفته‌ی کتاب آذربایجان‌شرقی
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی در نشست خبری هفته‌ی کتاب، از اجرای یک‌هزار و ۲۹۶ برنامه‌ی فرهنگی از ۲۲ تا ۳۰ آبان‌ماه در سطح استان خبر داد و توسعه‌ی زیرساخت‌های کتابخانه‌ای، تقویت خدمات اجتماعی، بازگشت کتابخانه‌های آسیب‌دیده به چرخه‌ی خدمت و گسترش دسترسی عادلانه‌ی اقشار مختلف به خدمات کتابخانه‌ای را از مهم‌ترین محورهای فعّالیّت این اداره‌‌ی‌کلّ عنوان کرد.
عصر آزادی آنلاین/ وحید ارضی
اسد بابایی، مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی، ۲۰ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در نشست خبری روز کتاب، کتاب‌خوانی و کتابدار، کتابداران را از فعّالان پُرتلاش و گمنام عرصه‌ی فرهنگ دانست و با قدردانی از همراهی رسانه‌ها در انعکاس فعّالیّت‌ها و رویدادهای مرتبط با کتاب و کتاب‌خوانی، بر نقش رسانه‌ها در ترویج فرهنگ مطالعه و معرفی ظرفیت‌های کتابخانه‌های عمومی تأکید کرد.
وی با اشاره به شعار سی‌وچهارمین دوره‌ی هفته‌ی کتاب جمهوری اسلامی ایران با عنوان «با کتاب گفت‌وگو کنید»، اظهار کرد: برنامه‌های هفته‌ی کتاب از ۲۲ تا ۳۰ آبان‌ماه در سراسر استان برگزار می‌شود و کتابخانه‌های عمومی با اجرای برنامه‌های متنوّع فرهنگی، آموزشی و اجتماعی، میزبان گروه‌های مختلف سِنّی و اجتماعی خواهند بود.
بابایی با تشریح رویکرد جدید نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور تصریح کرد: رویکرد کتابخانه‌های عمومی از کتابخانه‌محوری به جامعه‌محوری تغییر یافته است؛ به این معنا که در کنار توسعه‌ی زیرساخت‌ها و افزایش تعداد کتابخانه‌ها، دسترسی عادلانه‌ی مردم به خدمات کتابخانه‌ای، ارتقای کیفیّت تجربه‌ی مخاطبان و افزایش اثرگذاری اجتماعی برنامه‌ها نیز در کانون توجّه قرار دارد.
اجرای یک‌هزار و ۲۹۶ برنامه‌ی فرهنگی در هفته‌ی کتاب
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی با اشاره به گستره‌ی برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای هفته‌ی کتاب در استان گفت: در این ایّام، یک‌هزار و ۲۹۶ برنامه‌ی فرهنگی در کتابخانه‌های عمومی شهرها و شهرستان‌های آذربایجان‌شرقی اجرا می‌شود.
وی افزود: این برنامه‌ها با هدف ترویج فرهنگ مطالعه، تقویت ارتباط مردم با کتابخانه‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت کتابخانه‌ها در ارتقای سرمایه‌ی اجتماعی طرّاحی شده‌اند و طیف متنوّعی از فعّالیّت‌های فرهنگی و آموزشی را دربرمی‌گیرند.
فعّالیّت ۲۰۲ نقطه‌ی خدمت کتابخانه‌ای در آذربایجان‌شرقی
بابایی در ادامه با تشریح وضعیّت زیرساخت‌های کتابخانه‌ای استان اظهار کرد: در حال حاضر، ۲۰۲ نقطه‌ی خدمت کتابخانه‌ای در آذربایجان‌شرقی فعّال است که شامل ۱۲۲ کتابخانه نهادی، ۳۲ کتابخانه مشارکتی، ۳۰ نقطه‌ی خدمت کتابخانه سیّار و ۱۸ سالن مطالعه‌ی خصوصی می‌شود.
وی با اشاره به روند توسعه‌ی منابع کتابخانه‌ای استان افزود: تعداد نسخه‌های کتاب موجود در کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی از دو میلیون و ۸۱۹ هزار نسخه در سال ۱۴۰۱ به سه میلیون و ۹۸۴ هزار نسخه افزایش یافته است. هم‌چنین طیّ یک سال گذشته، بیش از دو میلیون و ۱۶۱ هزار مراجعه به کتابخانه‌های عمومی استان به ثبت رسیده که نشان‌دهنده‌ی استمرار ارتباط مخاطبان با این مراکز فرهنگی است.
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی استان درباره‌ی برنامه‌های تأمین و تقویت منابع کتابخانه‌ای نیز گفت: طی دو سال گذشته، ۶ هزار و ۶۰۰ نسخه کتاب در قالب طرح «تاک» به کتابخانه‌های عمومی استان ارسال شده و در طرح «شهرزاد» نیز ۸ هزار و ۴۴۴ نسخه کتاب در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.
بازگشت کتابخانه‌های آسیب‌دیده از جنگ به چرخه‌ی خدمت
بابایی با اشاره به آسیب‌دیدگی دو کتابخانه‌ی عمومی استان در جریان جنگ، از اقدامات انجام‌شده برای بازسازی و بازگشت این مراکز فرهنگی به چرخه‌ی خدمت خبر داد و اظهار کرد: کتابخانه‌ی عمومی شهید حمید باکری سردرود پس از انجام عملیّات بهسازی، در مدّت شش ماه مجدّداً در اختیار مردم قرار گرفت. در این مجموعه، علاوه بر بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده، فضاها و بخش‌های جدیدی نیز به خدمات کتابخانه اضافه شد.
وی افزود: کتابخانه‌ی عمومی الزهرا(س) آذرشهر نیز هم‌زمان با هفته‌ی کتاب امسال به چرخه‌ی خدمت بازمی‌گردد تا بار دیگر امکان بهره‌مندی شهروندان از خدمات فرهنگی و کتابخانه‌ای این مجموعه فراهم شود.
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی هم‌چنین از پایان عملیّات بهسازی در ۱۷ کتابخانه‌ی عمومی استان خبر داد و گفت: عملیّات بهسازی هشت کتابخانه‌ی دیگر، از جمله کتابخانه‌های باقرالعلوم(ع) قراملک و امیرخیزی تبریز، شیخ عبدالله ممقانی آذرشهر، امیرکبیر ترکمانچای، امام صادق(ع) هریس، شاهد شندآباد، شهید مهدی باکری ملکان و خواجه محمّد خوشنام هریس نیز در حال انجام است.
وی تأکید کرد: این اقدامات با نگاهی استانی و متناسب با نیازها و ظرفیت‌های شهرستان‌های مختلف دنبال می‌شود.
اجرای پنج طرح ابتکاری برای گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی
بابایی با تشریح برنامه‌های ابتکاری اداره‌‌ی‌کلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی برای افزایش مشارکت گروه‌های مختلف اجتماعی در فعّالیّت‌های کتابخانه‌ای، از اجرای پنج طرح در حوزه‌ی ترویج مطالعه و توسعه‌ی خدمات اجتماعی خبر داد.
وی طرح «جهان‌دیدگان» را یکی از این برنامه‌ها معرّفی کرد و گفت: در این طرح تلاش می‌شود کتابخانه به خانه‌ی دوم سالمندان تبدیل شود و زمینه‌ی حضور فعّال این گروه در محیط‌های فرهنگی، بهره‌مندی از برنامه‌های متناسب با نیازهای آنان و تقویت ارتباطات اجتماعی فراهم شود.
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی استان با اشاره به طرح «کتابیاران» افزود: در قالب این برنامه، از هر شیفت مدرسه یک دانش‌آموز به‌عنوان کتابیار افتخاری انتخاب می‌شود تا با ایفای نقش در ترویج فرهنگ مطالعه، زمینه‌ی ارتباط بيش‌تر دانش‌آموزان با کتابخانه‌های عمومی و منابع مطالعاتی را فراهم کند.
وی ادامه داد: طرح «کودک کتاب‌خوان» نیز با مشارکت مراکز بهداشت اجرا می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هم‌زمان با مراجعه‌ی خانواده‌ها برای واکسیناسیون کودکان، دعوت‌نامه‌ی حضور در کتابخانه به آنان ارائه می‌شود تا از نخستین سال‌های زندگی، ارتباط کودکان با کتاب و کتاب‌خوانی شکل بگیرد.
بابایی طرح «خانواده‌ی کتاب‌خوان» را از دیگر برنامه‌های این اداره‌‌ی‌کلّ برشمرد و اظهار کرد: در این طرح، خانواده‌هایی که به‌صورت خانوادگی از کتابخانه‌های عمومی کتاب امانت می‌گیرند، شناسایی می‌شوند و در پایان سال از خانواده‌ی برتر کتاب‌خوان تجلیل خواهد شد.
وی هم‌چنین با اشاره به اجرای طرح کتاب‌خوانی عشایر در مهرماه ۱۴۰۵ در شهرستان کلیبر، این برنامه را اقدامی در راستای توسعه‌ی عدالت فرهنگی و فراهم‌کردن فرصت دسترسی اقشار مختلف، به‌ویژه جامعه‌ی عشایری، به کتاب و خدمات کتابخانه‌ای عنوان کرد.
مشارکت چهار هزار نفر در جشنواره‌ی ملّی پیام نوروزانه
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی در بخش دیگری از سخنان خود از برگزاری آیین اختتامیّه‌ی جشنواره‌ی ملّی «پیام نوروزانه» در ۲۶ آبان‌ماه خبر داد و گفت: این جشنواره با مشارکت اداره‌ی کلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی و شهرداری تبریز برگزار شده و چهار هزار نفر از ۳۱ استان کشور در آن شرکت کرده‌اند.
وی افزود: شرکت‌کنندگان در این جشنواره، کتابی مشتمل بر مجموعه پیام‌های نوروزی رهبر شهید انقلاب را مطالعه کرده‌اند و استان‌های آذربایجان‌شرقی، کرمانشاه، چهارمحال و بختیاری، اردبیل و مازندران بیش‌ترین میزان مشارکت را در این رویداد به خود اختصاص داده‌اند.
پیشرفت ۱۰۰ درصدی ساختمان کتابخانه‌ی مرکزی بستان‌آباد
بابایی با تأکید بر اولویّت توسعه‌ی کتابخانه‌های مرکزی و بزرگ در شهرستان‌ها، درباره‌ی آخرین وضعیّت پروژه‌های عمرانی کتابخانه‌های عمومی استان اظهار کرد: ساختمان کتابخانه‌ی مرکزی بستان‌آباد با زیربنای یک‌هزار و ۵۰۰ مترمربع، در بخش ساختمانی به پیشرفت فیزیکی ۱۰۰ درصدی رسیده و عملیّات تجهیز آن آغاز شده است.
وی با بیان این‌که برای تکمیل مرحله‌ی تجهیز این کتابخانه حدود ۱۵ میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز است، افزود: پیگیری ایجاد کتابخانه در دیزج امیر اسکو نیز در دستور کار قرار دارد. هم‌چنین پروژه‌های کتابخانه‌ی مرکزی بناب و ملکان و احداث ساختمان جدید کتابخانه‌ی مرکزی تبریز از دیگر طرح‌های توسعه‌ای و پیش‌روی این مجموعه به شمار می‌روند.
هیچ آمار دقیقی از سرانه‌ی مطالعه وجود ندارد
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی آذربایجان‌شرقی در پاسخ به پرسش خبرنگار روزنامه‌ی فروغ‌آزادی درباره‌ی آمار سرانه‌ی مطالعه و دلایل کاهش رغبت به کتاب‌خوانی در کشور و استان گفت: سرانه‌ی مطالعه موضوعی است که ۲۴ متولّی و دستگاه در آن نقش دارند؛ از این‌رو نمی‌توان با قطعیّت درباره‌ی میزان دقیق آن اظهارنظر کرد یا آمار مشخّصی از دقایق و ساعات مطالعه در کشور و استان ارائه داد.
بابایی افزود: اندازه‌گیری دقیق زمان مطالعه‌ی افراد در خانه یا سایر محیط‌ها امکان‌پذیر نیست. برای مثال، نمی‌توان به‌سادگی میزان مطالعه‌ی فردی را که برای کنکور آماده می‌شود یا روزنامه می‌خواند، در محاسبه‌ی سرانه‌ی مطالعه لحاظ کرد.
وی با تأکید بر ضرورت نهادینه‌کردن فرهنگ مطالعه از دوران کودکی اظهار کرد: برای افزایش رغبت مردم به مطالعه، باید فرهنگ کتاب‌خوانی از سنین پایین در افراد شکل بگیرد. کشورهای پیشرفته نیز آموزش و ترویج این فرهنگ را از دوران کودکی آغاز کرده‌اند. در همین راستا، برنامه‌های فرهنگی و آموزشی متعدّدی در استان طرّاحی و اجرا می‌شود تا زمینه‌ی گرایش بيش‌تر جامعه به مطالعه فراهم شود.
مدیرکلّ کتابخانه‌های عمومی استان با اشاره به فعّالیّت تشکّل‌های مردمی در حوزه‌ی کتاب‌خوانی گفت: هم‌اکنون بیش از ۵۰ انجمن و گروه در تبریز در قالب دورهم‌خوانی، ترویج و معرّفی کتاب، نقد و ارائه‌ی آثار فعّالیّت می‌کنند که این موضوع امیدبخش است.
بابایی در پایان با تأکید بر استمرار برنامه‌های توسعه‌ای و خدمات فرهنگی کتابخانه‌های عمومی اظهار امیدواری کرد با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، همراهی رسانه‌ها و استقبال مردم، کتابخانه‌های عمومی بیش از گذشته به پایگاه‌های فعّال فرهنگی و اجتماعی در شهرها، روستاها و مناطق مختلف استان تبدیل شوند.
