عصرآزادی آنلاین/ آیلار دولتخواه – درمانگر کودک و نوجوان – مرکز مشاورهی امروز من در تبریز
چرا فرزندان ما بیش از آنکه به والدین همیشه حاضر نیاز داشته باشند، به والدین واقعاً در دسترس نیاز دارند؟
تصور کنید کودک شما تمام روز در کنار شماست؛ صبحانه را با هم میخورید، او را به مدرسه میبرید، برایش غذا آماده میکنید و شب هم کنارش هستید. اما آیا واقعاً در تمام این مدت با او ارتباط برقرار کردهاید؟
گاهی ما آنقدر درگیر مراقبت از فرزندانمان هستیم که فراموش میکنیم با آنها وقت بگذرانیم!
روانشناسان به این موضوع «زمان اختصاصی والد و کودک» (Special Time) میگویند؛ زمانی کوتاه و مشخص که در آن کودک، نه تلفن همراه، نه کارهای خانه و نه مسئولیتهای روزمره، در اولویت دوم قرار میگیرند. در این زمان، تمام توجه والد به کودک اختصاص دارد.
اما چرا این چند دقیقه تا این اندازه اهمیت دارند؟
۱۵ دقیقه برای ساختن امنیت عاطفی
کودکان برای رشد سالم، فقط به غذا، آموزش و امکانات مناسب نیاز ندارند؛ آنها به تجربه دیدهشدن، شنیدهشدن و دوستداشتهشدن نیز احتیاج دارند.
وقتی والد با علاقه به بازی کودک میپیوندد، به حرفهایش گوش میدهد و بدون قضاوت دنیای او را دنبال میکند، فرصتی برای تقویت پیوند عاطفی و احساس امنیت فراهم میشود.
مطالعات نشان دادهاند کیفیت تعامل والد و کودک با رشد خودتنظیمی و کنترل هیجان در کودکان ارتباط دارد (Bennett et al., 2025).
بازی؛ زبان مشترک والد و کودک
شاید تصور کنیم برای ارتباط با کودک باید مدام سؤال بپرسیم، به او آموزش بدهیم یا نصیحتش کنیم؛ اما گاهی بهترین راه ارتباط، ورود به دنیای بازی اوست.
پژوهشی در سال ۲۰۲۵ نشان داد آموزش مهارتهای ساده بازی به والدین توانست دفعات بازی مشترک والد و کودک را افزایش دهد؛ حتی آموزشهای ویدئویی کوتاه نیز در این زمینه مؤثر بودند (Jongpaiboonpatana et al., 2025).
پس لازم نیست همیشه برنامهای پیچیده داشته باشیم. گاهی یک نقاشی دونفره، ساختن یک برج با لگو یا قصهگویی میتواند شروع یک ارتباط ارزشمند باشد.
پنج راهکار علمی برای داشتن یک زمان اختصاصی مؤثر
۱. بگذارید کودک کارگردان باشد!
در این زمان، انتخاب فعالیت را به کودک بسپارید. اجازه دهید او تصمیم بگیرد نقاشی کنید، بازی کنید یا داستان بسازید. این کار فرصت تمرین استقلال و تصمیمگیری را فراهم میکند.
۲. تلفن همراه را به تعطیلات بفرستید!
حتی اگر فقط ۱۵ دقیقه فرصت دارید، آن را بدون پیامها، تماسها و شبکههای اجتماعی بگذرانید. توجه تقسیمشده، کیفیت ارتباط را کاهش میدهد.
۳. به جای سؤالپیچ کردن، همراهی کنید.
به جای اینکه مدام بپرسید «این چیه؟ چرا این کار رو کردی؟»، فعالیت کودک را توصیف کنید:
«میبینم داری یک خانه بزرگ میسازی!»
این شیوه که در بازیدرمانی و آموزش تعامل والد و کودک کاربرد دارد، به کودک احساس دیدهشدن میدهد.
۴. احساساتش را جدی بگیرید.
اگر کودک هنگام بازی ناراحت شد یا از باختن عصبانی شد، به جای گفتن «این که ناراحتی نداره»، بگویید:
«فکر کنم خیلی دوست داشتی برنده بشی و الان ناراحتی.»
نامگذاری و پذیرش هیجانها میتواند به رشد سواد هیجانی و تنظیم احساسات کمک کند.
۵. استمرار را جایگزین کمالگرایی کنید.
قرار نیست هر روز یک برنامه فوقالعاده داشته باشید. حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه تعامل منظم و باکیفیت میتواند فرصت ارزشمندی برای ارتباط باشد. اگر یک روز نشد، خودتان را سرزنش نکنید؛ از روز بعد ادامه دهید.
یک قرار دوستداشتنی در خانواده!
پیشنهاد میکنیم خانوادهها یک قرار روزانه با عنوان «وقت مخصوص من و تو» داشته باشند.
در این قرار:
* کودک فعالیت موردعلاقهاش را انتخاب میکند.
* والد تلفن همراه را کنار میگذارد.
* هیچ آموزش، نصیحت یا انتقاد مستقیمی وجود ندارد.
* والد با علاقه در دنیای کودک مشارکت میکند.
* این زمان بهعنوان پاداش رفتار خوب یا وسیله تنبیه حذف نمیشود.
شاید چند سال بعد، فرزندمان اسباببازیهایی را که برایش خریدهایم به خاطر نیاورد؛ اما احتمالاً لحظاتی را به یاد خواهد آورد که روی زمین کنارش نشستیم، با او خندیدیم، به داستانهای عجیبش گوش دادیم و اجازه دادیم برای چند دقیقه تمام دنیای ما باشد.
