عصرآزادی آنلاین / محمد فرج پور باسمنجی
عضو انجمن ایرانی تاریخ
●یادی از زلزله خوفناک ۹۵ سال پیش سلماس که شهر به ویرانه در آمد.
●●●●●●●●●●●●●●●
شهری که الان سلماس نامیده می شود یکی از کهن شهرهای بلاخیز و بلادیده غرب آذربایجان ایران است.کاوش های باستان شناسان خارجی در تپه های اطراف آن نشان داد که از اولین کانون های اسکان ماد کوچک بوده و قبل از آن نیز از مراکز جمعیتی و آبادمنطقه شمرده شده است.
کلیساهای قدیمی و تپه های باستانی زیادی دارد و مسجد جامع سنگی آن نشان از تمدن اسلامی ریشه داری در آن است.در تحولات سیاسی معاصر ایران که آذربایجان پیشرو بود سلماس نیز از کانون های حرارت انقلاب مشروطه بوده و چهره ملی آن زنده یاد حیدرخان عمواوغلی و همچنین سعید سلماسی نمود آن است.
در تاریخ معاصر آذربایجان برخی ایام گذشته مملو از غم و اندوه برای مردمان سخت کوش شهرها و روستاهای این دیار بوده است و ۹۵سال پیش در چنین روزهایی دیلمقان یا کهنه شهر یا به تعبیر دوره پهلوی شاهپور و تعبیر امروزی سلماس ،شاهد یکی از خوفناک ترین زمين لرزه های طول تاریخ ایران بوده است که سازمان جهانی زلزله شناسي وقوع و خسارات و شدت آن رادر فهرست زلزله های مرگبار دنیا ثبت کرده است. در اینجا یکبار دیگر آیه مبارکه ۴۱ سوره شریفه فاطر را که به هنگام زلزله خوانده میشود با هم می خوانیم.《خداوند آسمانها و زمین را نگاه میدارد تا از نظام خود منحرف نشوند و هرگاه منحرف گردند، کسی جز او نمیتواند آنها را نگاه دارد؛ او بردبار و غفور است.»
در این میان هنوز داغ دل سلماسي ها،ديلمقاني ها، كهنه شهري ها و روستاهاي اطراف آن التيام نیافته و داغ عزیزان در هر خانواده و ایل و تبار با سپری شدن عمر چند نسل هنوز در ذهن ها تداعی می کند و در یادها است.
ولي بزرگان وقت کشور و آذربایجان بعد از این مصیبت و در کاستن از آلام مردم طرحی نو انداختند و سلماسي نوین ديگری را پايه ريزي ﻛﺮﺩند.
در تاریخ معاصر می خوانیم بعد از حدود سه ماه از این حادثه دهشتناک، مجلس شورای ملی بیش از یک میلیون متر اراضی ملی نزدیک این شهر کنونی را برای ایجاد شهر شاهپور اختصاص داد.
زنده یاد مهندس اسداله خاور زمين ،
طرح اوليه سلماس نوين را طراحي و به رویت پادشاه وقت رضاخان رساند.
سلماس نوین در پنج كيلومتري ديلمقان با ١٨ خيابان و ٤ ميدان شامل ٤ خيابان ٣٠ متري و بقيه ٢٠ متري به صورت شطرنجی و هندسی و مهندسی حساب شده بنیان نهاده مي شود.
كميسيون إعمار سلماس با پشتیبانی استاندار وقت آذربایجان در تبریز و اورمیه و سلماس تشكيل مي شود و کمک های مهندسی و مایحتاج عمومی از تبریز به منطقه سرازیر می شود و علاوه بر آن در مدت کوتاهی زمين جهت احداث خانه در اختيار مردم قرار داده می شود.
رياست اين كمیسيون با شادروان ميرزا مهدي ناصر هيئت که از ١٣٠٩ تا ١٣١٣ به عنوان اولين شهردار سلماس انتخاب شده نام می برند و حالا بعداز ۹۵ سال هنوز داغ دل ديلمقاني ها و سلماسي ها و بخشهاي ديگر سلماس از آن زلزله وحشتناک تازه است. خواست افکار عمومی و شهروندان فهیم آن تزریق اعتبارات ملی و ایجاد طرح های زیر بنایی در آن است.
هم اکنون این شهر فرزندان و دانشمندان بزرگی در رشته های علوم پزشکی ، فنی مهندسی، علوم انسانی، اقتصاددانان خبره ، ورزشکاران و هنر مندان، شعرا و ادبا در دامن خود تربیت کرده است. بسیاری از کارشناسان خبره آن در سایر استان ها در پست های کلیدی مدیریتی و اساتید دانشگاهی و حتی وزارتخانه ها مشغول خدمت به کشور مان هستند.
خلاصه کلام اینکه همه تسلیم حکمت الهی و در مصیبت ها و گزند روزگار راسخ تر و با عزم پولادین بر گذر از سختی ها طبیعی مصمم ایم و ریشه دار بودن مردمان آذربایجان علاوه بر داشتن هویت والای فرهنگی، انسانی و تمدنی از همین جا نشأت میگیرد.
