مذاکره با اقتدار

عصرآزادی آنلاین/ شهرام صادق زاده

گفتگو و تعامل سازنده با جهان اهمیت ویژه‌ای در تقویت ارتباطات بین‌المللی، تبادل فرهنگی و همکاری‌های جهانی دارد زیرا از طریق گفتگوهای سازنده و تعاملات مثبت، می‌توان به تفاهم و همدلی بیشتر بین فرهنگ‌ها و ملت‌ها دست‌ یافت، لذا اگرچه استکبار جهانی همواره نقشه‌های شومی در سر دارد اما می‌توان با حمایت معنوی از مذاکره‌کنندگان در تضمین اقتصادی آینده کشور سهیم شد.
با توجه به اینکه ۲۳ تیر مصادف با تصویب برجام است روز “گفتگو و تعامل سازنده با جهان” نام‌گذاری شده است؛ پیشنهادی که حسن روحانی – رئیس دولت‌های یازدهم و دوازدهم – در سالگرد تصویب برجام در جلسه هیئت وزیران مطرح کرد.
حسن روحانی در اظهاراتی جالب توجه، ۲۳ تیر ماه را به عنوان روز تعامل با جهان نامیده و تاکید می‌کند طرف مقابل، همه موارد درخواستی ما را قبول کردند و آن زمان فقط یک امضا مانده بود که آقای عراقچی انجام دهد اما نگذاشتند! تا مثلاً روحانی شکست بخورد!
برنامه جامع اقدام مشترک Joint Comprehensive Plan of Action موسوم به “برجام” که بیشتر با نام توافق هسته‌ای ایران شناخته می‌شود، توافقی است که در سال ۲۰۱۵ بین ایران و چند قدرت جهانی جهت رفع تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران صورت گرفت و چگونگی کنار آمدن با این چالش تاکنون نیز ادامه دارد که عمدتاً با مخالفت تندروها مواجه بوده است؛ همان‌هایی که برنامه جایگزینی هم برای آن ندارند…

◾️مذاکره اول

اقتصاد ایران سال‌هاست که با چالش‌های ساختاری و فشارهای خارجی دست و پنجه نرم می کند؛ مشکلات فرسایشی که تاثیرات بسزایی در بخش های زیرساختی، صنعتی و حتی معیشت مردم گذاشته و مذاکرات ایران و آمریکا به‌ ویژه در موضوع هسته‌ای، همواره به‌ عنوان کلیدی برای گشایش اقتصادی یا عاملی برای تشدید مشکلات معرفی شده است.
در حقیقت، تجربه برجام دقیقاً همان نقطه‌ای است که امیدی ناپایدار ماند! برجام در سال ۱۳۹۴ نمونه‌ای از تأثیر مذاکرات بر اقتصاد بود به طوری که پس از توافق، رشد اقتصادی ایران در سال ۱۳۹۵ به ۸،۲ درصد رسید و تورم برای اولین‌بار پس از سال‌های متمادی تک‌ رقمی شد و نکته جالب‌تر اینکه، افزایش صادرات نفت و دسترسی به منابع ارزی بلوکه‌ شده، اُفق‌های جدیدی را برای اقتصاد ایران گشود اما با خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، این دستاوردها به سرعت رنگ باختند.
پس از آنکه دولت آمریکا به سرکردگی دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ تصمیم به خروج یک‌جانبه از برجام گرفت، اقتصاد ایران بار دیگر با رشد منفی سرمایه‌گذاری و افزایش تورم مواجه شد به طوری که گزارش بانک جهانی در سال ۱۳۹۸، رشد اقتصادی ایران را منفی ۴،۵ درصد ذکر کرد؛ تجربه تلخی که نشان داد بدون اصلاحات ساختاری، گشایش‌های دیپلماتیک تنها مُسکن موقتی هستند.
ايران با توجه به موقعيت استراتژيکی که در جهان و بخصوص در منطقه خاورميانه دارد از ديرباز مورد توجه کشورهاي مختلف از جمه کشورهاي دوست و همسايه بوده است، رويکرد مسئولان کشور نيز همواره بر پايه تعامل نزديک با کشورهاي جهان و از جمله کشورهاي دوست و همسايه بوده و هم‌زمان با آن شريکي قابل اعتماد براي همسايگان خود بوده و خود را متعهد به تعامل ديپلماتيک می‌داند.

◾️مذاکره دوم

حسن روحانی که از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ مصادف با ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۱ میلادی ریاست دولت‌های یازدهم و دوازدهم ایران را بر عهده داشت همواره یکی از چهره‌های حامی توافق هسته‌ای با قدرت‌های جهانی بوده و در دوران ریاست جمهوری خود نیز بار‌ها به کارشکنی‌ها و مخالفت‌های داخلی با اجرای برجام اشاره کرد که در عدم موفقیت دولت او در مذاکره با آمریکا حکایت دارد.
او که پس از پایان دوره ریاست جمهوری خود مدتی سکوت اختیار کرده بود از اوایل امسال و در آستانه تحولات سیاسی منطقه و جهان، تصمیم به بازگویی این روایت گرفت که بخشی از این اظهارات، قابل توجه و تامل است و می‌تواند تجربه‌ای برای دولت‌های آتی کشور محسوب گردد.
رئیس دولت‌های یازدهم و دوازدهم در سخنانی درباره توافقات ایران با آمریکا در روند احیای برجام و علت عدم توافق در دولت دوم خود، توضیحاتی ارائه کرد که قابل توجه بوده و می‌تواند پشت پرده مخالفت‌های واهی و بیهوده را برملا سازد.
حسن روحانی با اشاره به اینکه قبلاً فرصت‌های خیلی خوبی برای مذاکره داشتیم گفت: ولی به خاطر اینکه آن آقا رئیس‌جمهور شود و این آقا نشود، فرصت‌ها را از دست دادیم، به طوری که دکتر سیدعباس عراقچی در بهار سال ۱۴۰۰ مذاکره کرد و هرچه ما گفتیم توانست از آن‌ها بگیرد، او توافق کرد که نه تنها تحریم‌های قبلی برداشته شود بلکه هرچه ترامپ هم اضافه کرده بود، بردارند.
وی افزود: این قضیه را هم تقریباً قبول کردند که حتی سپاه پاسداران از لیست تروریستی حذف شود؛ همه مواردی که ما می‌خواستیم قبول کردند. آن زمان در دولت گفتم اگر به ما اجازه بدهند همین امروز تمام می‌کنیم، یک امضا مانده بود که آقای عراقچی انجام دهد اما نگذاشتند! تا روحانی ناموفق شود!
رئیس جمهور اسبق ایران اضافه کرد: روحانی کی هست که موفق باشد یا نباشد؟ به فکر ملت و کشور باشید! علت اینکه هفته‌های آخر کوتاه آمدم برای این بود که فکر کردم این‌ها می‌خواهند به توافق برسند ولی به اسم من نباشد و به اسم رئیس‌جمهور بعدی باشد، گفتم عیبی ندارد و در شورای‌عالی امنیت ملی هم گفتم این توافقی که همه قبول داریم باید اجرا شود، بناست در دولت من نباشد و در دولت بعدی باشد، خُب باشد، برای من فرق نمی‌کند.

◾️مذاکره آخر

رئیس‌ جمهوری ایران در ادوار یازدهم و دوازدهم با بیان اینکه شرایط مذاکره، مستقیم باشد یا غیرمستقیم به شرایط سیاسی و نقشه طرف مقابل بستگی دارد تاکید می‌کند که او با تجربه خود همواره مشاهده کرده که مذاکراتی مفیدتر است که مستقیم باشد و اصل هم بر مذاکره مستقیم است.
او می‌گوید که در بعضی از شرایط اگر بخواهیم به مسائل راهبردی و مهم دست پیدا کنیم، هرچه سطح مذاکره بالاتر باشد، مفیدتر است و گاهی ضروری است که در بالاترین سطح سیاسی مذاکره هم به صورت مستقیم انجام شود.
جنگ ناگهانی ۱۲ روزه‌‌‌ بین ایران و اسرائیل که به نوعی حالت تحمیلی بر کشور داشت معادلات پرونده هسته‌ای را دستخوش تغییرات جدی کرد و مقدمات مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا را با مهمان ناخوانده‌ای به نام اسرائیل تحت‌الشعاع خود قرار داد.
یکی از مهم‌ترین مسائل مطروحه، درخواست غرب برای ادامه همکاری ایران با آژانس انرژی اتمی و همچنین چگونگی ادامه مسیر غنی‌‌‌سازی اورانیوم در داخل ایران است که در این مسیر شاهد فعال شدن جبهه‌‌‌هایی در شرق و غرب و منطقه برای میانجی‌گری بین ایران و آمریکا و حتی آژانس و آرام کردن اوضاع بوده‌ایم اما هرچه باشد باید توافق بین دو طرف منازعه به خوبی پیش رود تا موجب گشایش‌های اقتصادی داخل ایران گردد.
به اعتقاد کارشناسان سیاسی، گفتگو اساساً مذاکره نیست، در مذاکره طرفین با هدف وارد کردن فشار برای رسیدن به توافق همراه هستند در حالی که در گفتگو، هدف این است که بدون الزامی برای دستیابی به یک راه‌حل در مورد ادراک و درک طرف دیگر از یک موضوع اطلاعاتی کسب شود.
با این اوصاف می‌توان گفت، گفتگو برای بهزیستی انسان‌ها بسیار مهم است زیرا می‌تواند مولد تعامل بوده و با مدیریت روابط، صلح و حمایت اجتماعی به انسان‌ها تزریق گردد؛ بالاخره مردم ما هم حق زندگی کردن دارند!