ندا سلطان دلال مدیر خانه موزه قصه یزد در گفت وگوی اختصاصی در عصرآزادی آنلاین:
هدف این است که یک خانه تاریخی بتواند به فضایی زنده برای روایت تبدیل شود
عصرآزادی آنلاین / سرویس فرهنگی – علیرضانیاکان:
خانه موزه قصه یزد، حاصل یک دهه زندگی در بافت تاریخی یزد و فعالیت فرهنگی در حوزه کودک و کتاب خوانی در محله بازار نو یزد توسط نداسلطان دلال مدیر مجموعه است.
در این گفت و گو، ایشان از راهاندازی، ایدهپردازی و مدیریت خانهموزه قصه یزد، درباره شکلگیری این مجموعه و ایده تبدیل خانه پادیاو به موزه قصه توضیح میدهد:
1- خانه موزه قصه یزد چگونه شکل گرفت و ایده اصلی آن چه بود؟
خانه موزه قصه یزد از دل فعالیت های فرهنگی ـ اجتماعی شکل گرفت من از سال ۱۳۹۴، همزمان با خرید و مرمت خانه پادیاو، فعالیتهای فرهنگی خودم را در کنار کودکان محله بازار نو بافت تاریخی یزد با محوریت بلندخوانی کتاب کودک آغاز کردم. در ادامه این مسیر، دغدغه من این بود که در کنار کتابخوانی، فضایی برای ترویج ادبیات کودک ایجاد شود؛ فضایی که ارتباط کودکان با ادبیات فقط به خواندن کتاب محدود نباشد و از مسیر قصهها شکل بگیرد. قصهها که بخشی از حافظه فرهنگی ما بودند اما به مرور کمتر شنیده میشوند.
دوست داشتم کودکان بتوانند وارد دنیای قصهها شوند، با شخصیتهای آنها ارتباط برقرار کنند و دوباره حلقههایی که میان نسلها جدا شده است، به هم پیوند بخورد.
ایده خانهموزه قصه هم از همین نگاه شکل گرفت؛ اینکه یک خانه تاریخی بتواند به فضایی زنده برای روایت تبدیل شود و کودکان بتوانند قصه را به شکل زنده، تجربهمحور و مشارکتی لمس کنند.
2- چرا یک خانه تاریخی را به موزه قصه تبدیل کردید؟
خانه ایرانی خودش یک فضای روایی است؛ هر اتاق، حیاط، حوض و گوشهای از آن خاطره و داستانی در خود دارد. خانه ما که ده سال پیش به خاطر الگوی معماری خانه نامش را پادیاو نامیدیم، این ظرفیت را از اول داشت که از یک بنای تاریخی فراتر برود و به فضایی برای روایت تبدیل شود. به خصوص فضای گودال باغچه، مخاطب را به شکلی نمادین به عمق قصهها میبرد. البته این خانه محل زندگی دائمی ما نیز در طی این سالها بوده است.
3- خانهموزه قصه چه زمانی افتتاح شد؟
این خانه در ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۴ خورشیدی، همزمان با هشتمین سال حضور زندگی ما در این خانه و در روز جهانی قصهگویی و زادروز مهدی آذریزدی (27 اسفند) افتتاح شد.
4- تفاوت این موزه با موزههای معمول چیست؟
اینجا یک موزه کوچک تعاملی محلی است و ظرفیت نهایت 10 نفر را دارد که با هماهنگی قبلی امکان حضور هر زمان وجود دارد.
5- مسیر بازدید از خانهموزه چگونه طراحی شده است؟
خانهموزه چند بخش دارد. در طبقه همکف، روایت خود خانه پادیاو، مرمت آن و داستان ساکنان قدیم و جدید خانه (ما هستیم )بیان میشود. در طبقه پایین، فضای اصلی موزه قصه قرار دارد که شامل چهار ایستگاه است: حیاط پادیاو، اتاق قصههای ایران، سرداب و اتاق خواندن و نمایش.
6- چه چیزی در حیاط پادیاو روایت میشود؟
طبقه پایین بخش اصلی موزه، فضای چهار صفه است کنار حوض و زیر سایه درختان انجیر و نارنج روایت ما شروع می شود. اینجا مخاطب با مفهوم خانه ایرانی، خاطره، کودکی آشنا میشود. همچنین اشاره ای به گردآورندگان قصهها و پیشگامان آموزش ایران در این بخش دیده میشود.
7- اتاق قصههای ایران چه ویژگیای دارد؟
این بخش ترکیبی از فرهنگ عامه و ادبیات مدرن است که با ابزارهای گوناگون قصهگویی طراحی شده است. تعاملی و متحرک بودن سازه ها، کودکان را درگیر تجربه قصه میکند. در این اتاق شش داستان از قدیمیترین و شناختهشدهترین قصههای ایرانی روایت میشود: «خالهسوسکه»، «بز زنگولهپا»، «نمکی»، «نخودی»، «کدو قلقلهزن» و «ماهی سیاه کوچولو» که هرکدام با شیوههای متفاوت و تعاملی قصهگویی ارائه میشوند.
8- چرا بخش شاهان در سرداب خانه قرار گرفته است؟
سرداب عمیقترین بخش خانه است و همین ویژگی معماری و فضای دستکند این محیط حالوهوای خاصی به روایتهای شاهنامه میدهد. در این بخش با یک سازه چرخشی، داستان چهار پادشاه پیشدادی روایت میشود و ادامه قصه در قالب یک کتاب سهبعدی درباره جمشید، ضحاک و فریدون ارائه شده است.
9- اتاق خواندن و نمایش چه نقشی در خانهموزه دارد؟
این اتاق برای این است که کودکان فقط شنونده قصه نباشند. با توجه به نیاز کودکان به محیطی برای فعالیت و مشارکت جمعی، این اتاق به فضایی برای دورهمیها، گفتوگو و کتابخوانی تبدیل شده است.
در این مکان، هزار جلد کتاب کودک و نوجوان و فرهنگنامه فراهم شده تا فضایی برای آشنایی با ادبیات کودک، انتخاب کتاب و تجربه قصهگویی ایجاد شود. کودکان میتوانند در میان کتابها قصه خود را پیدا کنند، قصهگو باشند و با نویسندگان و تصویرگران مختلف آشنا شوند.
همچنین برگزاری کارگاهها و فعالیتهایی مانند سایهبازی، خیمهشببازی، ساخت عروسک و دیگر فعالیتهای خلاقانه نیز بخشی از برنامههای این فضا تا کنون بوده است.
10- آیا این مکان فقط برای کودکان است؟
مخاطب اصلی کودکان هستند اما خانهموزه برای خانوادهها، مربیان، تسهیلگران کودک، قصهگوها و مروجین ادبیات کودک نیز قابل استفاده است تا با ابزارهای مختلف به اجرای برنامه بپردازند.
11- نذر فرهنگی چه نقشی در این پروژه داشته است؟
ایده نذر فرهنگی برای ما بیشتر از اینکه یک منبع تأمین مالی باشد، یک حرکت نمادین و فرهنگی بود. هزینههای اصلی راهاندازی، مرمت و آمادهسازی این خانه توسط خودمان تأمین شد و کمکهای مالی مردمی سهم بزرگی در اجرای پروژه نداشت؛ اما برای ما ارزش این ایده در معنای آن بود.
میخواستیم این پیام را منتقل کنیم که هر فرد میتواند به شیوهای در حفظ و زنده نگه داشتن یک فضای فرهنگی سهیم باشد؛ حتی با یک یادبود کوچک به نام خود یا عزیزانِ خود. به همین دلیل نام افرادی که با این نگاه همراه شدند، روی دیوار ورودی خانهموزه ثبت شده است.
این کار باعث میشود کسانی که در آینده وارد این فضا میشوند، فقط با یک بنا روبهرو نباشند، بلکه احساس کنند این مکان حاصل مشارکت و تعلق جمعی است؛ جایی که بخشی از خاطره و همراهی مردم در آن باقی مانده است.
12- خانهموزه قصه یزد در مسیر توسعه چه برنامهای دارد؟
یکی از علاقهمندیهای ما این بود که از فناوریها و تکنولوژیهای جدید برای ایجاد تجربهای جذابتر در موزه قصه استفاده کنیم؛ چون ابزارهای نو میتوانند کمک کنند کودکان ارتباط عمیقتر و متفاوتتری با روایتها برقرار کنند. البته استفاده از این امکانات نیازمند هزینه و زیرساخت بیشتری است.
در حال حاضر آنچه افتتاح شده، فاز نخست خانهموزه قصه است و تلاش کردهایم با امکانات و توان موجود، فضایی ایجاد کنیم که کودکان بتوانند با قصهها ارتباط برقرار کنند. مسیر توسعه موزه ادامه دارد و امیدواریم در آینده بتوانیم بخشهای جدید و تجربههای نوآورانهتری به آن اضافه کنیم.
