محمد فرج پور باسمنجی ،عضو خانه توسعه آذربایجان
اکثر خانه های ایران در ۱۰۰ سال گذشته با کبریت توکلی گرم شده است.
فرزند شایسته مهندس محمد تقی کبریت ساز توکلی بیش از یک میلیارد آجر برای بنیان صنایع نوین ایران روی هم گذاشت.برای حضور در بازارهای جهانی صنایع مس، مس سرچشمه و برای صنعتی کردن ایران صنایع ماشین سازی و برای مکانیزه نمودن کشاورزی تراکتور سازی و برای رونق صنعت خانه سازی آلومینیوم اراک را بنیان نهاد.
او با راه اندازی ۱۸ کارخانه در تبریز به دنبال تبدیل تبریز به یکی از بزرگترین کانون های صنعت قاره آسیا بود.
توکلی ایده ساخت سوزن تا هواپیما را در تبریز محقق ساخت ولی نسل بعدی فضا، توان و ظرفیت تداوم آنرا نداشتند.
کبریت توکلی را زنده یاد توکلی پدر مهندس محمد تقی توکلی راه انداخت. وی از تجار قند و شکر آذربایجان و قفقاز بود.در روسیه با صنعت کبریت سازی آشنا شد و احساس کرد که مردم ایران را از مشقت روشن کردن آتش با سنگ چخماق برهاند و به نیاز روز همه مردم ایران پاسخ دهد که در نوع خود در زمانه اش کار بزرگی بود. ۱۰ سال پس از راه اندازی کبریت توکلی تعداد کارگران آن به ۸۰۰ نفر رسید و در واقع بزرگترین صنعت آذربایجان شد.در کنار کارخانه های چراغ سازی،چرم سازی، صندلی سازی،صابون سازی، که پیشینه گذشته در تبریز دارند تبریز پایه گذار صنعت ایران می شد. پسر این کبریت ساز توانا ،همان محمد تقی پدر نوین صنعت ایران ، دانش آموخته فنی دانشگاه معتبر و رده های اولی دنیا در آمریکا ، سودای صنعتی شدن ایران را در سر داشت و با هوشمندی و درایت و کاردانی اعتماد پادشاه وقت را بدنبال داشت و با شکل دهی صنایع سنگین ایران در غرب شهر صنعتی تبریز و صنایع مشابه در اراک و صنایع مس در کرمان و کارخانه آلومنیوم با هوشمندی و فراست و کیاست تمام، بانی صنایع مس،ماشین سازی ، تراکتور سازی و شهرک های صنایع سنگین ایران شد . چه زیبا گفت دکتر سبحان اللهی که توکلی بزرگ بیش از یک میلیارد آجر روی آجر گذاشت و نو آوری،سازندگی،ساخت و راه اندازی واحدهای بزرگ صنعتی در سراسر کشور کار این مرد کاردان و شایسته بود . توکلی منشا تحول ،حرکت و بانی صنایع نوینی بود که امروز هم در گوشه و کنار کشور تاثیرات آنها نمایان است .
آن مهندس واقعی و بزرگ برای صنعتی کردن کشور صنایع ماشین سازی و برای توسعه کشاورزی نوین صنایع تراکتور سازی را راه انداخت. تا از سوزن تا هواپیما و از بیل ساده کشاورزی تا تراکتور و ادوات جدید کشاورزی بسازد و ایران را به کشوری توسعه یافته سوق دهد . توکلی با ایجاد ۱۸ کارخانه با تولیدات متنوع و تکمیلی به دنبال تبدیل تبریز بعنوان یکی از بزرگترین کانون های صنعت قاره پهناور آسیا بود.ایده بزرگ او ساخت هرنوع کالای صنعتی از سوزن تا هواپیما بود که با ایجاد غرب صنعتی تبریز و ۱۸ کارحانه صنعتی آن را تحقق میساخت ولی اوج بهره برداری از این واحدها به انقلاب برخورد کرد و متاسفانه نسل بعدی فضا،ظرفیت ،حفظ و تداوم این ایده های بزرگ را نداشت که خود حدیث مفصلی دارد و نیاز به واکاوی های پژوهی و میدانی است که از حوصله این یادداشت خارج است. ولی در یک کلام توکلی عاشق بهبود زندگی مردم دیار زجر کشیده و فقر زده سرزمین خود بود … چه مردان بزرگی در این خاک گهر خیز تبریز سر بر آورده اند…امروز کبریت توکلی، کارخانه ۱۰۸ ساله در تبریز هنوز پابرجاست و جزو برندهای محبوب هر خانواده ایرانی است. و مردم آن را را با عنوان کبریت بی خطر می شناسند.این کارخانه در سال های اخیر با تولید ۱۰ میلیارد قوطی کبریت عنوان بزرگترین کارخانه کبریت دنیا را کسب کرده است.بیش از یک قرن است که اکثر مردم ایران خانه های خود را با کبریت توکلی گرم کرده اند و این برند نماد صنعت ایران است و جالب اینجاست که با گذشت صد سال کبریت همان کبریت قرن پیش با تغییرات جزئی است و تحولات تکنولوژی در محصول نهایی آن تغییرات جدی صورت نداده است. صادرات کبریت توکلی به کشورهای خارج همچنان ادامه دارد و برخی برندهای ایرانی برای دیده شدن در بین خانواده ها لوگو و شناسه صنعت خود را با نقش روی رویه قوطی کبریت توکلی با طراحی های هنری به خانه مردم برده اند. البته ۳ سال بعد از تاسیس کبریت توکلی، کارخانه های کبریت ممتاز در خوی و تبریز از سوی تجار خوشنام خویی راه اندازی شده که امروزه ۳۰ درصد بازار مصرف این محصول نیز متعلق به کبریت ممتاز است.
