●مصدق در دوران والی گری خود در تبریز می گفت:《همه به آذربایجان مدیونیم》
■قطع رابطه ایران با اسرائیل و بستن کنسولگری ایران در بیتالمقدس تدبیر ارزشمند زنده یاد مصدق بود.
●شرق شناس تبریزی: نگاه مصدق به شرق، دنیای اسلام، جهان سوم و اتحاد در برابر استعمار بریتانیا ستودنی بود.
با حضور بیش از یکصد نفر از دوستداران مردمی نهضت ملی ایران، نشست واکاوی و بازخوانی اقدام شوم وقت انگلیس و آمریکا و مزدوران داخلی آنها در کودتای ۲۸ مرداد و سقوط دولت قانونی و مردمی دکتر محمد مصدق مورد بحث و بررسی ۳ سخنران علمی و تاریخی قرار گرفت.
این مراسم که در تالار باغ دکتر جلیل شربیانلو با حضور دکتر محمدعلی سبحان اللهی استاندار پیشین آذربایجان شرقی، جمعی از حقوقدانان، کارشناسان رسمی دادگستری و قشرهای مختلف برپا شده بود. دکتر حیدر اوغلو پژوهشگر تاریخ و حقوقدان، دکتر جواد ابوالحسنی استاد تاریخ دانشگاه تبریز و دکتر فیروز راد استاد جامعه شناسی دانشگاههای تبریز سخنرانی کردند.
دکتر حیدر اوغلو ضمن تجلیل از تلاش دکتر محمد مصدق در دوران والیگری آذربایجان در تبریز در توسعه این بخش از کشورمان در سخنانی به واکاوی مبارزه زنده یاد دکتر مصدق با سیاست های اسرائیل تازه شکل گرفته و غیرقانونی در ۷۰ سال پیش پرداخت و گفت: ملی شدن نفت ایران مدیون جبهه ملی و شخص دکتر مصدق و وزیر خارجه اش شهید دکتر فاطمی بود.
دکتر حیدر اوغلو گفت: مصدق حقوق خوانده بود و بهتر تحلیل می کرد که اسرائیل کشوری غیرقانونی و با زبان زور شکل گرفته است لذا وقتی نخست وزیر قدرتمند ایران شد با تعطیل کردن کنسولگری ایران در بیت المقدس موجب ضربه مهمی به پیکره نامیمون این دولت غاصب شد.
وی افزود: در بحبوحه ملی شدن نفت، تصمیمی مهم و کمتر شناختهشده در دیپلماسی ایران رقم خورد؛ تصمیمی که دولت دکتر محمد مصدق با هدف همراهی با کشورهای اسلامی اتخاذ کرد و طی آن، شناسایی دوفاکتوی اسرائیل که در دولت ساعد مراغهای انجام شده بود، عملاً لغو شد. با انحلال کنسولگری ایران در بیتالمقدس و صدور دستور تحریم نفتی اسرائیل، ایران در صف کشورهای مخالف رژیم صهیونیستی قرار گرفت؛ تصمیمی که بازتاب گستردهای در جهان عرب و محافل سیاسی منطقه شد.
این شرق شناس افزود: نگاه مصدق به شرق، دنیای اسلام و جهان سوم و اتحاد در برابر استعمار وقت بریتانیا ستودنی بود. دکتر جواد ابوالحسنی استاد گروه تاریخ دانشگاه تبریز نیز از سخنرانان اصلی این نشست بود.
وی به بازخوانی جریان ملی شدن نفت ایران به همت و تلاش و تدبیر زنده یاد دکتر محمد مصدق پرداخت و گفت: وی با کیاست، فطانت و هوشمندی نه تنها موجب احقاق حقوق ملت ایران شد بلکه پوزه استعمار را به زمین مالید و این اقدامات بازتاب بین المللی یافت.
عکس مصدق بعنوان مرد سال در صفحات اول مجلات معتبر دنیا چاپ شد. و علاوه بر آن موجب تغییر رویکرد استعمار انگلیس در خاورمیانه و جهان اسلام گردید. و درآمد سرشار سالانه انگلیس از نفت ایران قطع شد. چون اکثر سوخت ماشین جنگی این کشور از نفت پالایشگاه آبادان تامین میشد. و علاوه بر آن ملی شدن نفت موجب بیداری ملل آسیا و کسری بودجه خزانه داری بریتانیا و از همه مهمتر انزوای سیاسی این کشور شد.
این استاد گروه تاریخ دانشگاه تبریز افزود: انگلیس زخم خورده خیلی تلاش کرد نفت ایران را از مسیر ملی شدن دور کند و ترومن رئیس جمهور آمریکا را هم نتوانست با خود همراه کند ولی پس از مدتی آیزنهاور رئیس جمهور آمریکا شد و انگلیسی ها به این رئیس جمهور جدید و طماع نزدیک شدند و طرح منزوی کردن دولت ملی و مردمی مصدق و طرح کودتای خارجی را شکل دادند. متاسفانه انگلیس و آمریکا با هماهنگی و بکار گیری اوباش داخلی و کارشکنی برخی از احزاب سیاسی، حکومت مردمی مصدق را سرنگون کردند و آمریکا مزد همکاری با انگلیس را با تقسیم و بردن نفت ایران بوسیله شرکتهای نفتی اروپایی و امریکایی گرفت و از همه مهمتر کودتای ۲۸ مرداد مشروعیت و اعتبار سیاسی پهلوی دوم را نیز زیر سئوال برد و خدشه دار کرد.
فیروز راد، از چشم انداز جامعه شناختی، شرایط اجتماعی و سیاسیِ دوران صدارت مصدق را مورد واکاوی قرار داد و برجسته ترین ممیّزهء شخصیتِ سیاسی مصدق را مردمی بودن ایشان، عنوان کرد و اینکه ایشان از صمیم دل، به مردم ایران، ایمان و باور داشت و معتقد بود: “هر جا مردم هست، مجلس هم همان جاست” و فقط با اتّکاء به حضور و مشارکت مردم، می توان موانع را بر طرف و مسیرِ نیلِ به توسعه ملی را هموار نمود.
فیروز راد در ادامه صحبت، به موانع فرهنگی و اجتماعیِ جنبش ملی ایران در دوره مصدق پرداخت و چکیده پژوهشِ میدانیِ ریچارد کاتم را در این زمینه، موردِ اشاره و اِمعانِ نظر قرار داد.
