عصرآزادی آنلاین / سرویس فرهنگی -علیرضانیاکان:
کاتاتونیا اولین فیلم تک زاویه دنیا محصول سال ۲۰۱۵ میلادی به نویسندگی و کارگردانی حامد اسلامی است .
هشتادو پنج درصد فیلم فقط از یک زاویه روایت شده است . قصه ای در ژانر علمی تخیلی با موضوع روان شناسی و به شدت جذاب و گیرا که کارگردان برای آماده کردن بازیگران فیلم خود ۲ سال زمان صرف کرده است. از بستری کردن بازیگران فیلم خود در تیمارستان گرفته تا تمرینات گروتفسکی وار در کوه و بیابان برای چندین ماه و تمرینات ورزشی بوکس و شمشیر بازی برای صحنه های رزم . خودش اعتقاد دارد برای تولید بازی های این فیلم بازیگر نباید فقط بازی های خوب یا عالی داشته باشد بلکه فیلمنامه نیاز دارد تا مخاطب مرز بین داستانی بودن یا مستند بودن فیلم را نتواند به راحتی تشخیص دهد . فیلم با وجود تک زاویه بودن ریتم و تدوینی سریع دارد ، صدا گذاری و فضا سازی آن در تک تک ثانیه های فیلم حساب شده و نوید دهنده سبکی نو در سینمای ایران است اما از آنجایی که فیلمنامه آن یک پروژه تحقیقاتی ده ساله بوده به همین دلیل نقد فیلم را نمی توان با اشاره به موارد تکنیکال آن شروع کرد .
داستان فیلم روایت سه بیمار روانی هست که در درون سلول های شخصی خود با روانشناس بیمارستان که صدا پیشگی آن را شهاب حسینی بر عهده دارد وارد گفت و گو می شوند . روانشناس برای مداوای بیماران خود ، بر خلاف راه های مرسوم ، دست به شیوه های مدرن و خلاقانه می زند و با ورود به ذهن بیماران خود به واقعیتی بسیار عجیب در خصوص زندگی شخصی آن ها پی می برد .
کاتاتونیا طرح پرسش جدی این سوال است که : ذهن چیست ؟ حدود این ذهن کجاست ؟ و در این بیکرانگی ذهن ، مخاطب را به درون این جهان خود آگاه و ناخودآگاه می برد . چگونه فرشته ی پاک دیروز ، امروز قاتلی هولناک می شود ؟ و چگونه قاتلی هولناک در بزنگاه احساس و منطق می تواند تمام دره ی دهشتناک روان مریض خود را پشت سر بگذارد و بار دیگر فرشته ی پاک درون خود را باور کند؟ ورود به جهان روان شناسی و عمیق ترین لایه های ذهن ، بدون تحقیق و مطالعه، مانند نفس کشیدن در زیر آب با دهان بسته است. از این روی با وجود تکنیک کم نظیر کارگردان فیلم کاتاتونیا در ساخت فیلم خود از یک زاویه ، همچنان محتوا بر فرم ، تقدمی چشم گیر دارد و ظاهراً به همین دلیل فیلمنامه آن پروژه تحقیقاتی ده ساله بوده.
با دیدن فیلم سوالی که به ذهن می رسد این است که چرا اکثر فیلم های اخیر سینمای ما خود را از انجام چنین تحقیقاتی برای تولید یک فیلمنامه قابل دفاع محروم کرده اند؟ کارگردان کاتاتونیا اعتقاد دارد سینمای اخیر ایران با دو ژانر پرتعداد در تولید روبرو شده است. ژانر اول سینمای مبتذل و لوده ای هست که سازندگان آن برای موفقیت در گیشه دست به دامن شوخی های جنسی ، رقص بی مورد و بی مزه ی بازیگران مرد و انواع موقعیت های کمدی سخیف می شوند و ژانر دیگر سینمایی هست که فقط مشکلات و معضلات جامعه و خانواده را نشان می دهد آن هم بدون آنکه راه حلی برای رفع مشکل ارائه کند. اکثر این فیلم ها نه پشتوانه ی تحقیقاتی در حوزه روان شناسی یا جامعه شناسی دارند و نه انگار هدفی برای پیدا کردن راه کار دارند. در این مدل فیلم ها قصه سراسر کلاف سر در گمی هست که نه گشایشی برای کارکتر های قصه وجود دارد و نه متخصصی در این جغرافیا هست که بتواند برای حل مشکل پیشنهادی بدهد. و متاسفانه این فیلم ها در جشنواره های خارجی اقبالی دو صد چندان دارند .
به اعتقاد کارگردان فیلم کاتاتونیا، سینمای سیاسی دنیا نمی تواند به غیر از این باشد. چرا یک کشور باید از توانایی های نظامی و علمی و پزشکی یک کشور دیگر حمایت و تبلیغ کند؟ کارگردان کاتاتونیا اما راه دیگری را در پیش می گیرد و به جای بها دادن به خواست جشنواره های خارجی به دنبال حل مسئله و پیدا کردن راه کار در جغرافیای قصه ی خود می رود و نشان می دهد که جامعه پزشکی ایران مثل همیشه می تواند در دنیا حرفی برای گفتن داشته باشد و اثبات آن دقیقاً همان چیزی هست که در دنیای واقعی از جامعه پزشکی ایرانی می بینیم .اما ظاهراً انتخاب این گونه فیلمنامه بهای سنگینی را هم برای کارگردان کاتاتونیا داشته است . کارگردان و تهیه کننده همان سال فیلم را برای جشنواره فیلم کن می فرستند و مدیران جشنواره کن دو شرط را برای قبولی فیلم مطرح میکنند : اول حذف کامل پوشش بازیگران مرد و زن در ابتدای فیلم و تولید و فیلمبرداری مجدد صحنه های اولیه و دوم حذف صحنه ای از فیلم که نماد اعتقاد و ایمان پزشک ایرانی است. کارگردان هیچ کدام از شروط را قبول نمی کند و همان سال فیلم برای سیصد جشنواره دیگر در دنیا فرستاده می شود و به موازات آن شهاب حسینی فیلم را در چند ایالت امریکا اکران می کند .
اما ماحصل این اقدام ربوده شدن ایده ی فیلم توسط کارگردان امریکایی تاد فیلیپس برای فیلم جوکر می شود .
با مطرح شدن این ادعا شرکت سازنده فیلم جوکر به بزرگترین سایت رسمی ثبت فیلم یعنی Imdb اعلام می کند که فیلم جوکر قبل از کاتاتونیا ساخته شده است . در ابتدا IMDB سال ساخت کاتاتونیا رو ۲۰۲۰ اعلام میکند و از تیم سازنده کاتاتونیا می خواهد برای اثبات سال ساخت فیلم در سال ۲۰۱۵ سندی محکمه پسند ارائه دهد . طبق قوانین این سند باید اکران فیلم در یک جشنواره بین المللی باشد و تماشاگران اکران فیلم در آن تاریخ به عنوان شاهد بیشتر از چند ده نفر بوده باشند . نهایتاً تیم تهیه کاتاتونیا با ارسال مدرک دعوتنامه جشنواره جاگران هند که نشان می دهد فیلم در سال ۲۰۱۵ در هند به اکران در آمده می توانند اثبات کنند سال ساخت فیلم ۲۰۱۵ بوده . اما طی بقیه مراحل قانونی اثبات نقص قانون کپی رایت برای درخواست خسارت، نیازمند صرف هزینه های دادرسی در دادگاه رسانه امریکا هست که از دیدگاه منطقی هیچ وقت این دادگاه به نفع یک تیم سازنده فیلم ،خارج از کشور خود، رای مثبت نمی دهد.
کاتاتونیا در ایران هم با مشکلات متعددی برای اکران روبرو می شود . بعضی این فرضیه را مطرح می کنند که فیلم از سطح فهم عموم بالاتر است بنابر این پیشنهاد اکران برای فقط قشر آکادمیک را مطرح می کنند و یا حضور در بخش سینمای تجربه را پیشنهاد می دهند ولی کارگردان از شرکت در این بخش امتناع می کند زیرا فیلم خود را نه یک آزمون و خطا و تجربه می بیند و نه آن را برای قشر خاص جامعه می داند . کارگردان کاتاتونیا اعتقاد دارد این فیلم برای عموم جامعه ساخته شده و باید به سطح شعور و فهم مخاطب سینمای ایران احترام گذاشت و آن را باور داشت و روان شناسی بخش لاینفک آموزش برای نوجوانان و جوانان و خانواده ها است و کمبود واحد درسی آن در تمام مقاطع تحصیلی احساس می شود. یک جامعه و خانواده سالم نیاز به روان سالم و شناخت صحیح از حوزه بهداشت روان دارد.
با شروع کرونا و شرایط سخت اقتصادی اکران فیلم کاتاتونیا مجدداً به تاخیر می افتد . حالا ۱۱ سال بعد از تولید این اثر ، کارگردان و تهیه کننده فیلم کاتاتونیا و تیم حامی معنوی آن از جمله دکتر پیمان فلسفی امیدوار هستند که طی ماه های آینده فیلم برای اکران عمومی مراحل خود را زودتر طی کند.
به همین مناسبت عصرروزپنجشنبه ۳۰ بهمن ماه۱۴۰۴ اکران خصوصی فیلم سینمایی کاتاتونیا در پردیس سینمایی ملت با حضور و سخنرانی دکتر پیمان فلسفی حامی هنری و معنوی این اثر و جمعی از هنرمندان و منتقدان و اصحاب رسانه برگزار شد.
کارگردان این فیلم حامد اسلامی دانش آموخته انجمن سینمای جوان است و به غیر از فیلم کاتاتونیا چند فیلم سینمایی کوتاه ساخته و بیست نمایش نامه به چاپ رسانده و چندین رمان را نوشته که رمان آخر وی به نام “چرا خاک سرد بود ” به چاپ رسیده و در حال حاضر ترجمه آن به زبان انگلیسی و فرانسه و روسی در دست تهیه است. ناشر می گوید تمام این سال ها دغدغه اصلی او حفظ حقوق کپی رایت آثارش بوده ولی باز هم برای این حفاظت درگیر دو شکایت حقوقی دیگر در ایران شده است.
عوامل و سازندگان فیلم کاتاتونیا عبارتند از :
بازیگران :
شهاب حسینی ( صدا پیشه )، رویا نونهالی، مهدی کریمی، آماندا آزاد، امید خاکدان، اسد نجفی و سام والی
تهیه کننده :مهدی کریمی
مدیر فیلم برداری :محمد آلادپوش
صدابردار: جعفر علیان
صداگذار :احسان افشاریان
تدوین : حامد اسلامی
مدیر تولید: سام والی
گریم: یوحنا حکیمی
