خطر ابتلاء به اختلال دو قطبی و تشدید آن در کودکان و نوجوانان

عصرآزادی آنلاین/ دکتر پرویز کریمی ثانی – دانشیار دانشگاه، مدیر و موسس مرکز امروز من در تبریز – روان درمانگر تخصصی خانواده و کودک

«سبک زندگی کنونی و استرس های بیش از حد، خطر ابتلاء به اختلال دوقطبی و تشدید آن را در بین کودکان و نوجوانان افزایش می دهد»
سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۹۰ اختلال دوقطبی را ششمین علت ناتوانی مادام العمر در سازگاری افراد سنین ۱۵ تا ۴۴ سال جهان رتبه بندی کرده است. اختلال دوقطبی به صورت معمول در آخر دوره نوجوانی یا اوائل دوره بزرگسالی تظاهر پیدا می کند با این حال برخی از بیماران اولین نشانه های بیماری را در دوران کودکی یا اواخر دوره زندگی تجربه می کنند.
افراد مبتلا به اختلال دوقطبی دارای خلق و خوی بسیار تغییر‌پذیری هستند. خلق و خوی آنها می‌تواند از حالت بسیار شاد، مثبت و فعال (که شیدایی نیز نامیده می‌شود) به بسیار افسرده و غیرفعال تغییر کند.
اختلال دوقطبی انواع مختلفی دارد یکی از آنها، اختلال دوقطبی نوع (۱) است.
بعضی از علائم اختلال دوقطبی نوع (۱) عبارتند از:
به شکل غیرقابل کنترلی شاد، پرانرژی و هیجان‌زده هستند.
فعالیت، انرژی و اضطراب آنها به شکل قابل توجهی افزایش می‌یابد.
دچار حالتی به نام یوفوریا می‌شوند که عبارت است از اعتماد به نفس بیش‌از‌حد و احساس خوبی داشتن.
احساس نیاز به خواب نمی‌کنند و دچار کم‌خوابی می‌شوند.
به طرز عجیبی پرحرف می‌شوند.
افکار مغشوش و پراکنده بسیاری دارند و ایده‌های بسیاری در سر آنها می‌‌گذرد.
نمی‌توانند به خوبی و عاقلانه تصمیم‌گیری کنند. به‌عنوان مثال، سرمایه‌گذاری‌های اشتباه و نادرست می‌‌کنند و یا ولخرجی‌های بی‌دلیل انجام می‌‌دهند. همچنین تصمیمات پرخطر در حیطه ارتباطات جنسی خود می‌گیرند.
در کنار این علائم ممکن است فرد دوره هایی از افسردگی، بی حالی و نداشتن انرژی و بی هدفی را تجربه کند
معمولا در این اپیزود، فرد نسبت به فعالیت‌های روتین روزمره اشتیاقی ندارد. او برای انجام فعالیت‌های جدید هم تمایلی نشان نمی‌دهد. هنگامی‌که مود و حالت روانی فرد به مانیا یا همان شیدایی تغییر می‌کند (و یا‌هایپومانیا که حالت خفیف‌تر مانیا است)، رفتارهایی پرانرژی از خود نشان‌ می‌‌دهد. همچنین نسبت به بیشتر مسائل اطراف خود، اشتیاق بی‌اندازه و غیرعادی نشان‌ می‌‌دهد.
علت بیماری دوقطبی، ترکیبی پیچیده از عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی (زیستی) و محیطی می‌باشد؛ که در کنار یکدیگر، احتمال بروز این اختلال روانی را افزایش می‌دهند. دلایل بیماری دوقطبی شامل عدم تعادل نوروترانسمیترها (ناقل عصبی)، ساختار غیر طبیعی مغز، استرس‌های شدید زندگی و حتی تغییرات هورمونی یا فصلی محسوب می‌شوند.
این روزها در بین بعضی کودکان و نوجوانان علائم مختلفی نظیر نداشتن حوصله، بلندپروازی، بی قراری، جنب و جوش زیاد، نبود ثبات، ولخرجی، عدم مسئولیت پذیری، خانواده گریزی، وابستگی زیاد به خوشگذرانی های نامناسب، میل به ترک تحصیل، دیر خوابیدن های زیاد، میل به مصرف مواد، ایده پردازی های بیش از حد، بی حالی، نبود هدف و ….دیده می شود، اینکه اینها علائم دوقطبی است یا نه فعلا جای تامل و اندیشه دارد اما به نظر می رسد اگر دوقطبی هم نباشد در مسیر دوقطبی شدن و بی ثباتی پیش می رود، آن چیزی که بسیار مهم و اساسی است تغییر سبک زندگی خانواده و هماهنگی والدین جهت حفظ آرامش و اتخاذ یک رویه تربیتی همسان و سبک زندگی متعادل است. از سوی دیگر در سبک و رویه مدارس در جهت استفاده بهینه از استعدادهای کودکان، خارج شدن از رویه سنتی و متمرکز بر محفوظات، تعریف جدید و درست از آموزش مجازی، ارتباط با کار و صنعت، آموزش مهارت های زندگی و همچنین فراهم نمودن بستری برای تخلیه مناسب انرژی و هیجانات باید تغییر اساسی و بنیادین انجام گیرد در کنار این اقدامات جلسات فردی و خانوادگی روانشناسی و مشاوره برای این کودکان و نوجوانان بسیار ضروری است و خانواده ها باید این مسئله را بسیار جدی بگیرند تا جلوی انواع مشکلات روانشناختی، انحرافات اجتماعی و حتی بحث خودکشی را بگیرند، بخشی از خانواده های امروزی حتما باید در سبک زندگی خود، شناخت خلقیات این نوع از کودکان و نوجوانان و نحوه برخورد و تعامل سازنده خود با آنها تجدید نظر لازم را انجام دهند.