زنگ خطر فرار سرمایه از آذربایجان شرقی!؟

عصرآزادی/ شهرام صادق زاده

این روزها عنوان می‌شود که میلیاردها دلار سرمایه مادی داخل کشور و به خصوص از آذربایجان شرقی به کشورهای همسایه و به ویژه ترکیه منتقل می شود؛ زنگ خطر بزرگی که در فضای کسب و کار داخلی محسوب می گردد و تامل و تفکر بسیاری را می طلبد تا اشتغال جوانان، فدای بی‌تدبیری مسئولان نشود!
کارشناسان اقتصادی، خروج سرمایه را یک پدیده اقتصادی – اجتماعی می‌دانند و دلایل مختلفی را برای بروز آن ذکر می‌کنند که از جمله آنها می‌توان به غیر قابل پیش‌ بینی‌ بودن وضعیت سیاسی و اقتصادی، خلاءهای موجود در سیاست عمومی کشور برای حمایت از سرمایه و شرایط جنگی حاکم بر منطقه اشاره کرد.
در حقیقت، موانع کسب و کار و دشواری فعالیت‌های اقتصادی، ریسک بالای سرمایه‌گذاری، تمایل به زندگی در خارج از کشور و اخذ اقامت در کشورهای خارجی این مهم را در کشور تشدید کرده و خروج سرمایه با هدف سرمایه‌گذاری و خرید دارایی در خارج از کشور مانند خرید مسکن، سرمایه‌گذاری در قالب احداث شرکت یا خرید دارایی مالی نظیر اوراق بهادار، سپرده بانکی یا بیت‌کوین و حتی کارگاه های صنعتی نیز اتفاق می‌افتد!
آن‌طور که فعالان بخش خصوصی می‌گویند گویا مقاصد سرمایه‌گذاری نیز عمدتاً کشورهای همسایه است که طبیعتاً کوتاه‌ ترین مسافت توجه فعالان اقتصادی را به خود جلب می نماید تا سرمایه گذاری‌های‌ مطمئن به نتیجه برسد…

◾️ارگان‌های متولی پروژه‌های سرمایه گذاری شهری را به اتاق بازرگانی معرفی نمی‌کنند!

آذربایجان شرقی از قدیم الایام به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم، همیشه مرکز مهم تجارت ایران با اروپا بوده و از این منظر، فرصت‌های اشتغال و سرمایه گذاری بسیاری در تبریز و منطقه آذربایجان‌ ایجاد شده است.
بر اساس شواهد تاریخی، تجّاری از سراسر کشور با حضور در تبریز نیازهای تجاری خود را برطرف کرده و اقلام مورد نیاز را به شهر خود جهت فروش ارسال می‌کردند که بازار بزرگ سرپوشیده تاریخی و جهانی تبریز، نماد و یادگاری از همان دوران بوده است.
در سده اخیر و با صنعتی شدن شهرها نیز، تبریز به نوعی این مرکزیت را با کمترین حمایت دولت حفظ کرده و بخش خصوصی بیشترین سهم صنعت را در تبریز به خود اختصاص داد به طوری که اگر تبریز را با شهرهای همترازی همچون اصفهان مقایسه کنیم، فعالان صنعت استان بر این نکته اذعان دارند که سرمایه گذاری دولت در اصفهان بسیار بیشتر از تبریز بوده است که این موضوع دلایل مختلفی دارد!
از طرف دیگر نیز، بخش خصوصی که عَلَم اشتغال و تولید را در استانها بر دوش دارد با سخت‌گیری‌هایی که در برخی از مناطق کشور از جمله آذربایجان شرقی انجام می‌شود موجبات دلسردی و در نهایت فرار سرمایه گذار به خارج از کشور را فراهم می سازد!
ارزش ندادن به سرمایه گذار داخلی سبب فرار سرمایه گذاران از استانها می شود، همان طور که در گذشته های نه چندان دور نیز برخی سرمایه گذاران مشهور تبریزی به دلیل عدم حمایت قاطعانه، جذب سرمایه گذاری در سایر استانها و حتی کشورهای همسایه شده اند که این امر جای تاسف و تامل دارد!
در واقع باید سرمایه گذار را تشویق کرده و به او انگیزه داد تا او نیز با وجود تمام سختی های موجود و شرایط نامناسب اقتصادی کشور، رغبت لازم را برای سرمایه گذاری در شهرهای پراستعداد کشور از جمله تبریز داشته باشد کمااینکه باید بسته های تشویقی برای سرمایه گذاران تعریف گردد زیرا این امر می تواند سرمایه گذاران داخلی و خارجی را به شهر تبریز کشانده و این شهر را به جایگاه واقعی “شهر اولین ها”ی ایران برساند.
در شرایط رکود اقتصادی فعلی، شهرداری‌ها و سایر ارگان‌های متولی باید پروژه های قابل سرمایه گذاری شهر را به اتاق بازرگانی معرفی کنند تا اتاق نیز نسبت به یافتن سرمایه گذار مناسب برای طرح ها اقدام کند زیرا در شرایط کنونی، بحث تولید و ایجاد اشتغال مهم ترین دغدغه کشور است لذا باید طرح هایی معرفی شوند که می توانند حجم عظیمی از اشتغالزایی ها را با خود به همراه داشته باشند.

◾️فرار سرمایه موجب می‌شود تا در بازار سرمایه با نوسانات قیمت ارز مواجه شویم

یک کارشناس اقتصادی معتقد است: دو بحث در ارتباط با تراز بازرگانی خارجی وجود دارد؛ یک مفهوم ساده تراز بازرگانی خارجی این است که واردات کشور بیش از صادرات باشد که در این حالت تراز منفی است به عنوان مثال اگر سالانه ۱۰۰ میلیارد دلار کالا وارد کرده و تنها ۵۰ میلیارد دلار صادر کنیم تراز بازرگانی منفی ۵۰ میلیون دلار خواهد بود و اگر این حالت، بالعکس باشد تراز مثبت ۵۰ میلیارد دلار را به دست خواهیم آورد.
هادی حق‌شناس افزود: تراز مثبت و منفی ضرورتاً پدیده منفی نیست، لذا باید دید نوع کالایی که صادر یا وارد کردیم چه نوع کالایی خواهد بود، زیرا طبیعتاً اگر کالای سرمایه‌ای در واردات و محصول نهایی در صادارات بیشتر باشد این تراز منفی در بلند مدت می‌تواند مثبت شود.
او ادامه داد: مسائل سیاسی یا نااطمینانی از جمله مواردی است که موجب فرار سرمایه از کشور می‌شود لذا وقتی موضوع محاصره اقتصادی و تحریم مطرح است نااطمینانی در کشور ایجاد می‌کند، سرمایه به جای ورود به کشور از کشور خارج می‌شود و در کشور‌های دیگر سرمایه گذاری می‌شود.
حق شناس با اشاره به اینکه در ایران متغیر سیاسی بسیار تاثیرگذار است اضافه کرد: زیرا به لحاظ اقتصادی، سرمایه گذاری در کشورمان‌ مقرون به صرفه است، البته درست است تورم به ضرر مصرف کننده است اما در اصل، تورم به نفع تولیدکننده می باشد که کالا و به ویژه کالای خارجی خود را تولید کرده و به فروش برساند.
حق شناس درباره تبعات فرار سرمایه نیز اظهار کرد: فرار سرمایه موجب می‌شود تا در بازار ارز با نوسانات قیمت ارز مواجه شویم، حجم سرمایه گذاری کاهش پیدا می کند و زیرساخت‌ها به اتمام نمی رسند و تراز بازرگانی نیز به منفی تنزل پیدا می‌کند و در یک کلام، رشد سرمایه گذاری متعادل نمی گردد.
این کارشناس اقتصادی بیان کرد: هر طرحی که برای سرمایه گذاری جذاب باشد می‌تواند مانع از فرار سرمایه گردد اما نباید انتظار داشته باشیم با یک راهبرد یا سیاست، اصل مشکل فرار سرمایه را حل کنیم، عرضه اوراق نفتی می‌تواند برای کسانی که در پی سرمایه گذاری پرریسک هستند جذاب باشد اما باید تأکید کرد هر طرحی می‌ تواند بر خروج سرمایه از کشور اثرگذار باشد و تنها باید واقع بینانه برنامه ریزی نمود.
بدین ترتیب فعالان اقتصادی آذربایجان شرقی از موضوع مهم سرازیر شدن تعدادی از سرمایه گذاران آذربایجانی در سال‌های اخیر به کشورهای همسایه سخن به میان می‌آورند زیرا وجود تحریم های خارجی و حتی داخلی، قضیه بیمه و مالیات و غیره به عنوان مانع بزرگی در برابر تولید محسوب می‌گردد و بسیاری از واحدهای فعال حوزه پوشاک و گردشگری که بر اثر بحران اقتصادی و جنگ اخیر آسیب دیده و یا با تعطیلی کامل مواجه شدند اندک‌اندک در فکر این تصمیم هستند و علیرغم اینکه همواره عنوان می‌شود فعالان حوزه تولید، سربازان عرصه اقتصادی هستند اما در عمل، اقدام قابل توجهی مشاهده نمی‌شود!