عصرآزادی آنلاین/ آیلار دولتخواه – روان درمانگر کودک و نوجوان در مرکز مشاورهی امروزِ من تبریز
چرا کودک هنوز نمیتواند مثل یک بزرگسال خودش را آرام کند؟
تصور کنید کودک ششسالهای از مادرش میخواهد اسباببازی بخرد. مادر میگوید: «امروز نه.» کودک گریه میکند و با عصبانیت میگوید: «تو منو دوست نداری!»
واکنش اول مادر ممکن است این باشد که کودک را لجباز بداند؛ اما واقعیت این است که مغز کودک هنوز در حال یادگیری مهارت تنظیم هیجان است.
تنظیم هیجان یعنی توانایی شناخت احساسات، تحمل هیجانهای شدید و انتخاب رفتاری مناسب. بخشهایی از مغز که در کنترل تکانه و تصمیمگیری نقش دارند، در کودکی هنوز در حال رشد هستند. بنابراین ممکن است هیجان کودک بسیار سریع فعال شود، اما توانایی کنترل آن هنوز به اندازه یک بزرگسال رشد نکرده باشد. به عبارتی گاهی «پدال گاز» در مغز کودک سریعتر از «پدال ترمز» عمل میکند.
کودک ابتدا با کمک والدین آرام میشود
وقتی کودک ناراحت است، والد میتواند به جای گفتن «گریه نکن»، احساس او را به رسمیت بشناسد:
«میدونم خیلی ناراحتی، چون دوست داشتی اسباببازی رو بخریم.»
این کار به کودک کمک میکند احساس خود را بشناسد و برای آن نام پیدا کند.
البته پذیرفتن احساس به معنای پذیرفتن هر رفتاری نیست. کودک میتواند عصبانی باشد، اما اجازه ندارد به دیگران آسیب بزند. پیام والد میتواند این باشد:
«عصبانی بودن اشکالی ندارد، اما زدن و آسیب رساندن قابل قبول نیست.»
والدین، الگوی کودک هستند
کودک فقط از توصیههای ما یاد نمیگیرد؛ او رفتار ما را هم مشاهده میکند. وقتی والد هنگام عصبانیت مکث میکند و میگوید: «الان عصبانی هستم، اول آروم میشم و بعد صحبت میکنم»، کودک در عمل تنظیم هیجان را میآموزد.
در لحظهای که کودک در اوج خشم است، معمولاً زمان مناسبی برای توضیحهای طولانی نیست. ابتدا باید به آرام شدن او کمک کرد و بعد درباره اتفاق و راههای بهتر واکنش نشان دادن صحبت کرد.
هدف، کودکی بدون خشم نیست
هدف این نیست که کودک هرگز عصبانی، غمگین یا ناامید نشود. هدف این است که بهتدریج یاد بگیرد احساساتش را بشناسد و بدون آسیب زدن به خود یا دیگران، آنها را مدیریت کند.
تنظیم هیجان یک مهارت است؛ مهارتی که با رابطه امن، الگوبرداری، تمرین و تجربه بهتدریج در مغز کودک رشد میکند.
پس دفعه بعد که کودک در برابر یک «نه» واکنش بزرگی نشان داد، شاید بهتر باشد به جای اینکه بپرسیم:
«چرا اینقدر لجبازی میکنی؟»
از خودمان بپرسیم:
«او هنوز کدام مهارت را بلد نیست که من میتوانم به او یاد بدهم؟
