"عصرآزادی" اهمیت حمایت از گلخانههای منطقه آزاد ارس در راستای حفظ امنیت غذایی مردم کشور را بررسی میکند؛
گلخانههای ارس، تکیهگاه امنیت غذایی ایران
عصرآزادی/ شهرام صادق زاده
منطقه آزاد ارس یا همان آراز Aras Free Zone علاوه بر بخش صنعت و گردشگری، در حوزه کشاورزی به خصوص در بخش گلخانهای، قطب کشوری بوده و بزرگترین گلخانه های هیدروپونیک خاورمیانه در این منطقه فعالیت دارد؛ منطقهای خاص که افزایش تولید و اشتغال در آن نشان میدهد مِتُدهای به کار گرفته شده از کارایی لازم برخوردارند اما برای نقش آفرینی هرچه پویاتر به حمایت جدی نیاز دارد تا ارس از سایر مناطق آزاد دُردانه کشور که بعدها تاسیس شدهاند عقب نماند.
تمام تولیدات گلخانهای باکیفیت و دارای استانداردهای جهانی منطقه آزاد ارس به روسیه و برخی از کشورهای همسایه صادر میشود و به گفته کارشناسان حوزه کشاورزی منطقه آزاد ارس، در سال ۱۴۰۴ حدود ۵۵ هزار تن انواع محصولات گلخانهای در این منطقه تولید شده بود که با توسعه ظرفیت های موجود، پیش بینی میشود این میزان به حدود ۶۱ هزار تن در سال جاری برسد بنابراین باید راهبرد مدیریت عالی این سازمان، بر پایه تکمیل زنجیره تولید و حرکت از تولید صرف به سمت فرآوری و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر باشد تا توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در کنار افزایش تولید، ضمن کاهش ضایعات و افزایش درآمد تولیدکنندگان، قدرت رقابت محصولات کشاورزی ارس در بازارهای داخلی و صادراتی ارتقا یابد…
◾️برای بهرهوری مناسب باید بر مگاپروژهها و گلخانههای بزرگ تمرکز کرد
منطقه آزاد ارس مزیت های فراوانی در تولید محصولات کشاورزی مدرن دارد که امکان تولید محصول در تمام فصول و تولید با ارزش افزوده بالاتر، تولید محصول باکیفیت سالم و صادراتی به دلیل کنترل شرایط اقلیمی و امکان تولید محصول در اراضی غیرقابل کشت از جمله مزیتهای تولید گلخانهای این منطقه محسوب می گردد.
بر اساس تحقیقات به عمل آمده، بیش از ۵۰ درصد گلخانههای آذربایجان شرقی در منطقه آزاد ارس واقع شده و در افق ۱۴۰۸ نیز برای افزایش اراضی گلخانهای به ۳ هزار هکتار برنامه ریزی شده است لذا برای تکمیل زنجیره ارزش در ارس باید سرمایه گذاریهای افزونتری در بخش تولید سازههای گلخانهای انجام شود زیرا مصرف آب در گلخانههای هیدروپونیک پایین و با بهره وری حداکثری انجام می گیرد در حالی که در کشت سنتی به ازای مصرف یک مترمکعب آب، ۲ کیلوگرم محصول تولید میشود اما در کشت گلخانهای این رقم حدود ۱۸ کیلوگرم است.
طبق اظهارات کارشناسان حوزه کشاورزی، در کِشتهای گلخانهای به سبب بسته بودن محیط، هدررفت آب از راه های مختلف نظیر تبخیر و غیره بسیار کاهش می یابد و با استفاده از روشهای مکانیزه آبیاری همانند بوم آبیاری، نوار آبیاری و غیره مصرف آب به حداقل خواهد رسید، برای مثال کشت به ازای تولید هرکیلو کاهو در فضای باز حدود ۱۵۰ لیتر آب احتیاج دارد در حالی که برای تولید هر کیلو کاهو در گلخانه فقط ۹ لیتر آب مصرف میشود.
یک کارشناس حوزه شهرکهای کشاورزی بر ضرورت بازنگری در الگوی کشاورزی سنتی و تمرکز بر پروژههای بزرگ از جمله گلخانه ها در استانهای مستعد کشور همچون آذربایجان شرقی تاکید کرد و گفت: امروزه اقتصاد کشاورزی استانها با روشهای سنتی قابل تداوم نیست و باید با بهرهگیری از گلخانهها و تکنولوژیهای نوین آبیاری، منابع آبی محدود را مدیریت کرد.
“داور نامدار” با اشاره به اینکه گلخانهها در مقیاس کوچکتر اقتصادی نیستند افزود: برای رسیدن به بهرهوری مناسب باید بر مگاپروژهها و گلخانههای بزرگ همانند آنچه که در منطقه آزاد ارس مشاهده میکنیم تمرکز کرد اما با این حال، پروژههای کوچک هم نباید رها شوند بلکه باید ساماندهی شده و منسجم در مناطق مختلف استانهای کشاورزمحور مورد اجرا قرار گیرند.
وی اضافه کرد: هر چند ساخت هر مترمربع گلخانه هزینههای هنگفتی دارد تاکید کرد: برخلاف اینکه گفته میشود کشت گندم و دانه های روغنی در گلخانهها صرفه اقتصادی ندارد اما از نظر فنی، کشت هر گونه محصول در داخل گلخانه امکانپذیر است و وقتی تولید به محیط های کنترل شده مانند گلخانه منتقل شود ریسکهای آن کاهش پیدا می کند که این یک مزیت بزرگ برای فعالیت تولیدی در روزگار بیآبی است.
◾️گلخانههای آذربایجان شرقی نقش مهمی در پایداری تولید ایفا میکنند
مدیر امور کشاورزی سازمان منطقه آزاد ارس از افزایش تولید محصولات گلخانه ای این منطقه از ۵۵ هزار تن در سال ۱۴۰۴ به ۶۱ هزار تن در سال ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: هم اکنون بیش از ۵۰۰ هکتار ظرفیت گلخانه ای در ارس ایجاد شده که ۲۶۰ هکتار آن در حال بهره برداری است و مابقی نیز در مراحل ساخت و تکمیل قرار دارد.
“محمد مهدیزاده” افزود: توسعه کمی و کیفی تولیدات کشاورزی با تکیه بر فناوری های روز، افزایش بهرهوری و تکمیل زنجیره ارزش از مهم ترین رویکردهای سازمان در این بخش است و در همین راستا حمایت از سرمایه گذاریهای داخلی و خارجی در حوزه های گلخانه ای، باغی و شیلات با جدیت دنبال می شود.
وی، توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری را مکمل افزایش تولید دانست و اضافه کرد: ایجاد مجتمع های مدرن شیلاتی و جذب سرمایه گذار برای توسعه صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی از برنامه های مهم سازمان در حوزه کشاورزی است که در این راستا، ایجاد واحد خشک کردن میوههای تولیدی ارس به روش انجمادی و فناوری فریزدرایر با هدف کاهش ضایعات، افزایش ماندگاری و ایجاد ارزش افزوده بیشتر دنبال می شود.
مهدیزاده مدیریت بهینه منابع آب را از دیگر محورهای توسعه پایدار کشاورزی منطقه عنوان کرد و افزود: تاکنون ۹۲۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی ارس به سامانه های آبیاری تحت فشار مجهز شده است که این اقدام نقش مؤثری در بهینه سازی مصرف آب و افزایش بهره وری تولید دارد کمااینکه ۴۵۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی ارس به کشت محصولات زراعی اختصاص دارد و پیش بینی می شود در سال جاری حدود ۳۷ هزار تن محصول شامل گندم، جو، ذرت علوفه ای و دانه های روغنی به همراه ۳۶ هزار تن محصولات باغی از این اراضی برداشت شود.
مدیر امور کشاورزی سازمان منطقه آزاد ارس با اشاره به رویکرد صادرات محور بخش کشاورزی اظهار کرد: حمایت و تشویق صادرات محصولات کشاورزی ارس به کشورهای حوزه اوراسیا و بازار کشورهای عربی در دستور کار قرار دارد و تلاش می شود با بهره گیری از موقعیت جغرافیایی و ظرفیت های لُجستیکی منطقه، زمینه حضور گسترده تر تولیدکنندگان ارس در بازارهای هدف فراهم شود.
وی همچنین توانمندسازی شرکت های تعاونی روستایی و ارتقای دانش بهره برداران را از دیگر اقدامات سازمان برشمرد و یادآور شد: احداث واحدهای تبدیلی و تکمیلی، مراکز سورتینگ و بسته بندی محصولات کشاورزی، سردخانه، توسعه لُجستیک سرد و ایجاد ترمینال پسته از مهم ترین اولویت های سرمایه گذاری بخش کشاورزی منطقه آزاد ارس به شمار می رود.
بدین ترتیب، حفظ امنیت غذایی از راهبردهای اساسی سیاستگذاران بخش کشاورزی آذربایجان شرقی است و گلخانههای این استان به جهت اینکه در شرایط نامساعد اقلیمی و خشکسالیها تاثیر کمتری متحمل می شوند می توانند نقش مهمی در پایداری تولید محصولات و تامین نیازهای جامعه ایفا نمایند زیرا کشت گلخانهای با فراهم سازی محیطی کنترلشده برای رشد گیاهان، امکان استفاده بهینه از منابع آب از طریق روشهای آبیاری هدفمند و کاهش تبخیر سطحی را فراهم میسازد و بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند آبیاری قطرهای، سنسورهای رطوبت و سامانههای بازیافت آب، موجب افزایش بهره وری مصرف آب و کاهش هدررفت آن میشود؛ مقولهای که باید برای ارتقای بهرهوری منابع و پایداری تولید محصولات کشاورزی آذربایجان به آن توجه شود.
